کتاب تجربیات آموزش سواد رسانه‌ای

کتاب تجربیات آموزش سواد رسانه‌ای نوشته‌ی مریم حق شناس و محمدمهدی فتوره چی، بر تجربیاتی که کشورهای توسعه یافته یا در حال توسعه در زمینه آموزش سواد رسانه‌ای داشته‌اند تأکید می‌ورزد و حاصل مجموعه‌ای از مقالات معتبر چاپ شده در پایگاه‌های معتبر نشریات علمی و نمایه شده در مجلات بین‌المللی است.

رشد ﺳﺮﻳﻊ ﻓﻨﺎوری اﻃﻼﻋﺎت و ارﺗﺒﺎﻃﺎت در دﻫﻪ اﺧﻴﺮ، ﺟﻬﺎن را ﺑﺎ ﻧﻴﺎز ﻫﻤﻪﮔﻴﺮ ﺑﻪ آموزش و ﻳﺎدﮔﻴﺮی ﻣﻮاﺟﻪ ﺳﺎﺧﺘﻪ و حوزه آموزش و پژوهش را نیز تحت تاثیر قرار داده اﺳﺖ. بهره‌گیری از این فناوری، تحولاتی را در رویکردها و روش‌های آموزشی در عصر جدید به وجود آورده است. با گسترش محتوای ایجاد شده در فضای مجازی و لزوم بکارگیری رسانه‌های اجتماعی توسط کاربران و حضور در فضای رسانه‌ای، آموزش استفاده از رسانه‌ها، به یکی از الزامات زندگی افراد جامعه تبدیل شده است. به عبارت دیگر، در عصر جهانی شدن و با توجه به گسترش ارتباطات و فن‌آوری‌های اطلاعاتی و افزایش خروجی‌های رسانه‌ای، مباحثات جدی پیرامون گسترش مهارت‌ها و سطح آگاهی و آموزش مطرح شده است.

در این راستا نیز اقدامات بسیار خوب و مفیدی توسط نظام آموزشی کشور که بخشی از آن را آموزش و پرورش تشکیل داده است در جهت تجهیز عموم جامعه به سواد اطلاعاتی و رسانه‌ای صورت گرفته است. آموزشِ سواد رسانه‌ای، یکی از ملزومات اساسی و به عنوان راهکاری برای مصون ماندن کاربران از آسیب‌های نوپدید فضای مجازی در بکارگیری از رسانه‌های اجتماعی مطرح شده است. هدف اصلی از آموزشِ سواد رسانه‌ای، کسب مهارت در مدیریت اطلاعات، شناخت تأثیرات ممکن در استفاده از رسانه‌ها و افزایش پتانسیل جهت انجام گفتمان در جامعه جهانی است. چرا که کاربران برخوردار از سواد رسانه‌ای، در مواجه با اطلاعات رسانه‌ای، آسیب‌پذیری کمتری دارند زیرا پیام‌هایی که به منظور تأثیرگذاری بر آن‌ها طراحی و ارسال شده را در سطوح مختلف مورد شناسایی قرار می‌دهند و قادر خواهند بود خودمختاری بیشتری در مواجهه با پیام‌های رسانه‌ای داشته باشند.

در بخشی از کتاب تجربیات آموزش سواد رسانه‌ای می‌خوانیم:

رسانه، طیف گسترده‌ای از ارتباطات مدرن را تشکیل داده است: تلویزیون، سینما، ویدئو، رادیو، اینترنت، موسیقی، مجله و بازی. برنامه‌های تلویزیونی، فیلم‌ها، تصاویر، وب‌سایت‌ها و سایر مواردی که عموم مخاطبان از آن‌ها استفاده می‌کنند، متون رسانه‌ای محسوب می‌شوند. ساخت معنا از طریق رسانه‌ها، توسط فرایند مداوم رمزگذاری و رمزگشایی پیام‌هایی صورت می‌پذیرد که به‌طور گسترده توزیع شده‌اند؛ زیرا افراد اغلب رمزها را (نژادپرستی، تبعیض جنسی و گسترده‌تر از آن «دیگران») در سنین ابتدایی یاد می‌گیرند و به این ترتیب، به معانی جهانی یا طبیعی دست پیدا می‌کنند. با گذشت زمان، نمادها و رمزهای طبیعی که در فیلم‌ها و برنامه‌نویسی تلویزیونی جاسازی شده‌اند و اغلب مخاطبان منفعلانه از آن‌ها استفاده می‌کنند، ترکیب شده‌اند تا فرهنگ عمومی یا توده‌ای را شکل دهند.

فرهنگی که برای ایجاد توافق درباره باورها و ارزش‌های به اشتراک گذاشته شده کاربرد دارد. به دنبال آن، گروه‌ها، دوره‌های زمانی و مکان‌هایی که برای ما در مدرسه بازنمایی شده‌اند یا ما در خانه و در فضاهای عمومی آن‌ها را مصرف کرده‌ایم، نحوه تصور ما از جهان، آنچه خریده‌ایم و نیز آنچه برخی به عنوان هنجار پذیرفته‌اند را شکل می‌دهد.

توسعه صنعت فرهنگی و رسانه‌ای در طول قرن بیستم، به شکل دیالکتیکی بین تولید اقتصادی و تولید اجتماعی و فرهنگی شکل گرفت. آدورنو معتقد است که فرهنگ معاصر یا توده ایدئولوژیک، غیر خودجوش، اصلاح شده و جعلی توسط صنعت فرهنگ تولیدشده است؛ به‌طوری‌که پیام نیمه خودآگاهی که تقریباً همه آن‌ها برای هنر از آن استفاده کرده‌اند، هم‌نوا و یکسان بود. بنا بر باور گیروکس (2012)، در حالی که انتقادها از نقش هالیوود، به‌عنوان نیروی همگن‌ساز، هنوز تمام نشده است، تحلیل معاصر درباره رابطه میان رسانه و فرهنگ توده به این نکته دست یافت که سرمایه‌داری صنعتی به آموزش و پرورش نفوذ کرده است؛ از زمانی که جامعه و مدارس با مصرف‌گرایی و فناوری رسانه‌ای اشباع شدند. نگرانی از فرهنگ توده‌ای آمریکا که از طریق رسانه‌ها پخش می‌شود از آن به عنوان بربریت پر زرق‌ و برق یاد می‌کند، به بیان این بحث منجر شد که چرا استفاده از فیلم برای آموزش مسائل جهانی در مدارس باید دربرگیرنده تحلیل فرایند تولید و همچنین محصول باشد.