کتاب انسان در قرآن: مقدمه‌ای بر جهان‌ بینی اسلامی

کتاب انسان در قرآن: مقدمه‌ای بر جهان‌ بینی اسلامی، اثر استاد مرتضی مطهری، به معرفى انسان قرآنى مى‌پردازد، انسانى چند بعدى که سرشار از جاذبه‌هاى معنوى همچون علم و دانایى، خیر اخلاقى و... است.

در عین حال محدودیت‌هایى مانند وراثت و محیط طبیعى و جغرافیایى، چنین انسانى را فرا گرفته است و او به حکم عقل و علم از یک طرف و اراده و ایمان از طرف دیگر، تغییراتى در این عوامل محدودکننده ایجاد مى‌کند و آنها را با خواست‌هاى خویش منطبق مى‌سازد. بخش پایانى کتاب انسان در قرآن: مقدمه‌ای بر جهان‌ بینی اسلامی به بیان انواع خودآگاهى‌ها (فطرى، فلسفى، جهانى، طبقاتى، ملى، انسانى، عرفانى و پیامبرانه) اختصاص یافته است.

کتاب مقدمه‌اى بر جهان‌بینى اسلامی که شامل شش مجلد است، آخرین اثر قلمى شهید آیت‌اللّه‌ مطهرى است. این کتاب در واقع یک دوره اصول عقاید اسلامى است و مطالعه آن براى عارف و عامى سودمند و فرح‌زاست. در اصل، مجموعه مقدمه‌ای بر جهان‌ بینی اسلامی شامل هفت مجلد بوده که استاد شهید فرصت نگارش جلد ششم آن یعنى امامت و رهبرىرا پیدا نکردند. البته مباحث «امامت» آن شهید در انجمن اسلامى پزشکان پس از شهادت آن بزرگمرد علم و ایمان و مجاهدت، با نوشته‌اى از آن شهید در این باب به عنوان پیشگفتار، به صورت مستقل تحت عنوان «امامت و رهبرى» توسط «شوراى نظارت بر نشر آثار استاد شهید مطهرى» منتشر شد. 

مجلدات کتاب مقدمه‌اى بر جهان‌بینى اسلامی عبارتند از: انسان و ایمان، جهان‌بینى توحیدى، وحى و نبوت، انسان در قرآن، جامعه و تاریخ، زندگى جاوید یا حیات اخروى. 

مجموعه کتاب‌های مقدمه‌اى بر جهان‌بینى اسلامی، براى همه اقشار به ویژه دانشجویان و طلاب علوم دینى مفید و حاوى نکات بدیع و جالب توجه است. نثر روان و شیواى آن نیز به جاذبه این کتاب افزوده است، همچنان که استحکام و اتقان مطالب کتاب که توسط یک اسلام شناس مسلّم به رشته تحریر در آمده است از امتیازات این کتاب است. 

مقدمه‌اى بر جهان‌بینى اسلامی نظام هماهنگ تفکر اسلامى را به مطالعه‌کننده ارائه مى‌دهد و قوّت فکر اسلامى را در قیاس با مکاتب بشرى آشکار مى‌سازد. 

انسان در قرآن که جلد چهارم این مجموعه است. انسان در جهان‌بینى اسلامى داستانى شگفت دارد. انسانِ اسلام تنها یک حیوان مستقیم‌القامه که ناخنى پهن دارد و با دو پا راه مى‌رود و سخن مى‌گوید نیست. این موجود از نظر قرآن ژرف‌تر و مرموزتر از این است که بتوان آن را با این چند کلمه تعریف کرد.

قرآن انسان را مدح‌ها و ستایش‌ها کرده و هم مذمت‌ها و نکوهش‌ها نموده است. عالى‌ترین مدح‌ها و بزرگترین مذمت‌هاى قرآن درباره انسان است؛ او را از آسمان و زمین و از فرشته برتر و در همان حال از دیو و چهارپایان پست‌تر شمرده است. از نظر قرآن، انسان موجودى است که توانایى دارد جهان را مسخّر خویش سازد و فرشتگان را به خدمت خویش بگمارد و هم مى‌تواند به «اسفل سافلین» سقوط کند؛ این خود انسان است که باید درباره خود تصمیم بگیرد و سرنوشت نهایى خویش را تعیین نماید.