کتاب پنج مقاله

پنج مقاله همانطور که از نامش مشخص است، مشتمل بر پنج مقاله به قلم استاد شهید آیت اللّه مطهری است که در زمان‌ها و به مناسبت‌های مختلف نگارش یافته است. وجه مشترک این مقالات گذشته از این که همه از آثار قلم آن شهید محسوب می‌شوند نگاه کلی یا خاص به اسلام و قرآن است.

مقاله اول تحت عنوان «دین و مذهب» ظاهراً برای کتاب تعلیمات دینی دوره دبیرستان در حدود سال 1350 نگارش یافته تا به وسیله افرادی مانند شهید دکتر بهشتی و شهید دکتر باهنر که در آموزش و پرورش دوره قبل از انقلاب اسلامی نفوذ کرده بودند به چاپ برسد. این مقاله نگاهی کلی به ادیان خصوصاً دین مبین اسلام و بالاخص مذهب شیعه دارد و با توجه به بیان روشن آن برای اقشار مختلف سودمند است.

مقاله دوم با عنوان «احتجاجات قرآن» قسمتی از درس استاد شهید در دانشکده الهیات دانشگاه تهران بوده است.

«نقدی بر ترجمه قرآن مجید به اهتمام آقای ابوالقاسم پاینده» عنوان مقاله‌ای است که استاد شهید در حدود سال 1340 در مجله «یغما» به چاپ رسانده‌اند و شامل نکات قابل توجهی است.

مقاله چهارم درباره «نماز» است که عنوان اصلی آن «حرکتی بر ضد مسیر آب» می‌باشد، کنایه از این که نوشتن کتابی درباره نماز توسط یکی از دوستان قدیمی استاد در آن دوره یعنی در حدود سال 1356 که جوّ مارکسیسم زدگی و تأویل مفاهیم معنوی به مفاهیم مادی حاکم بود حرکت بر ضد مسیر آب است. این مقاله حاکی از ناخرسندی آن متفکر شهید از آن جوّ فکری است.

آخرین مقاله (اسلام برتر است) در اصل با عنوان «الاسلام یعلو و لا یُعلی علیه» (اسلام برتری می‌یابد و چیزی بر آن برتری نمی‌یابد) بوده که این جمله حدیث مشهور نبوی است و برای آن که عنوان مقاله برای عموم قابل فهم باشد از عنوان «اسلام برتر است» استفاده شد.

پنج مقاله دین و مذهب، قسمتی از یادداشت «عظمت و انحطاط مسلمین» در بخش یادداشت‌های موضوعی استاد مطهری است که نظر به این که حالت مقاله داشت و از نظر موضوع نیز با چهار مقاله قبلی سنخیت داشت به عنوان پنجمین مقاله این کتاب انتخاب شد و بدیهی است که در مجلد مربوط به یادداشت‌های استاد (جلد دهم) درج نخواهد شد.