کتاب درآمدی بر جان شناسی اگزیستانسیال مارتین هیدگر

«جان آزاد، جانی است که تن به اسارت هیچ موجودی نمی‌دهد.» این جمله، محور اصلی کتاب درآمدی بر جان شناسی اگزیستانسیال مارتین هیدگر نوشته‌ی اکبر جباری است که با بررسی روان‌شناسی اگزیستانسیال هیدگر، مفهوم آزادی و وجود انسانی را در نسبت با زندگی، مرگ و تعلقات بازمی‌خواند. این اثر که در گروه کتاب‌های فلسفی-روان‌شناختی دسته‌بندی می‌شود، از طریق تحلیل مفاهیمی چون دازاین نشان می‌دهد این مفاهیم فلسفی چگونه می‌توانند در روان‌درمانی و فهم تجربه زیسته‌ی انسان کاربردی واقع شوند.

درباره‌ی کتاب درآمدی بر جان شناسی اگزیستانسیال مارتین هیدگر

روان‌شناسی اگزیستانسیال شاخه‌ای از روان‌شناسی است که در پی فهم وجود انسان است؛ به این معنا که انسان چگونه هست یا با چه محدودیت‌ها، دغدغه‌ها و امکاناتی مواجه است. مارتین هیدگر، فیلسوف بزرگ قرن بیستم، در اثر خود «هستی و زمان» توجه ویژه‌ای به مفهوم دازاین دارد و با طرح مضامینی چون مرگ، زمان، اصالت و بی‌خانمانی وجودی، زمینه‌ی نظری غنی‌ای برای روان‌شناسی اگزیستانسیال فراهم کرده است. اکبر جباری که معتقد است ترجمه‌ی درست «Psychology» نه روان‌شناسی، بلکه جان‌شناسی است در کتاب درآمدی بر جان شناسی اگزیستانسیال مارتین هیدگر، از اصطلاح جان‌شناسی اگزیستانسیال به‌جای روان‌شناسی اگزیستانسیال استفاده می‌کند و از دیدگاه اگزیستانسیال هیدگر، مفاهیم بنیادی وجودیِ هیدگر مانند دازاین، مرگ، اصالت و دیگری را به زبانی قابل فهم برای خواننده فارسی‌زبان توضیح می‌دهد.

کنفرانس زولیکون و افقی نو به روی روان‌درمانگران

مارتین هیدگر که پس از شکست حزب نازی در جنگ جهانی دوم منزوی شده بود، پس از مدتی انزوا، به دعوت «مدارد باس» به سمینارهای زولیکون سوئیس راه یافت و در آنجا به مدت چهار سال برای روان‌شناسان و روانکاوان سخنرانی می‌کرد. او در این جلسات، از روش‌شناسی معمول روان‌پزشکی و روان‌درمانی که انسان را صرفاً موضوعِ علت و معلول می‌بیند، انتقاد کرده و تلاش می‌کرد فلسفه‌ی بنیادیِ هستی و زمان را نه فقط به عنوان متنی فلسفی، بلکه به‌مثابه نظریه‌ای کاربردی برای فهم انسانی معرفی کند که در مواجهه با زمان، مرگ، افق امکان‌های آینده و انتخابی اصیل قرار دارد. بنابراین سخنرانی‌ها و سمینارهای هایدگر در زولیکونِ سوییس مقدمه‌ای شد تا روان‌درمانگران، تحولی نوین را در عرصه روان‌درمانی پدید آورند و با الهام از بنیان‌های نظری هایدگر و پدیدارشناسی هرمنوتیکی او، رویکرد نوینی به روان‌درمانی داشته باشند.

اکبر جباری در کتاب درآمدی بر جان شناسی اگزیستانسیال مارتین هیدگر، دو کتاب هستی و زمان و سمینارهای زولیکون را مبنا قرار داده تا مفاهیم دازاین، مرگ، اصالت و دیگری را توضیح دهد و ارتباط آن با روان‌شناسی وجودی را بررسی نماید. وی تلاش می‌کند تا افقی را که هیدگر بر روان‌درمانی گشود، توضیح دهد و روشن کند که چگونه می‌توان با مفاهیم فلسفی هستی‌شناسی هیدگر به فهم بهتر روان آدمی کمک کرد.

در مجموع باید گفت کتاب درآمدی بر جان شناسی اگزیستانسیال مارتین هیدگر در شش فصل به توضیح و تحلیل جان‌شناسی وجودی، از دید روان‌درمانی وجودی می‌پردازد و تلاش می‌کند مفاهیم فلسفیِ پیچیده‌ای مثل دازاین، اصالت و آزادی را در زندگی روزمره قابل فهم سازد.

کتاب حاضر را انتشارات نقد فرهنگ منتشر کرده است.

کتاب درآمدی بر جان شناسی اگزیستانسیال مارتین هیدگر برای شما مناسب است اگر

• دانشجوی فلسفه و روان‌شناسی هستید و در زمینه‌ی پرسش‌های بنیادین درباره وجود، معنا، مرگ و هویت مطالعه می‌کنید.
• در حوزه‌ی روان‌درمانی وجودی مطالعه می‌کنید.
• به اندیشه‌های مارتین هیدگر علاقه‌مندید و می‌خواهید فلسفه‌ی هیدگر را نه به عنوان متنی صرفاً نظری، بلکه به‌عنوان مسیر تفکری برای زندگی درک کنید.

در بخشی از کتاب درآمدی بر جان شناسی اگزیستانسیال مارتین هیدگر می‌خوانیم

تفاوت «من» و «خود»، به تفاوت بنیادینی بازمی‌گردد که هیدگر از آن به «افتراق وجودشناختی» (ontological difference) یاد می‌کند. افتراق وجود شناختی یعنی وجود و موجود با هم فرق دارند. هیدگر می‌گوید: «وجودِ موجود، خودش یک موجود نیست». ما موجودات را می‌شناسیم؛ زمین، انسان، کوه، خدا، عشق، نفرت، غم، رنگ سبز، آسمان و هرآنچه که بتوان موجودش نامید؛ اعم از موجودات مادی یا غیرمادی. درباره همه این موجودات ما می‌گوییم: «فلان چیز وجود دارد» یا «فلان چیز موجود است» و این گونه نشان می‌دهیم که هر موجودی به واسطه حظی که از وجود دارد، موجود است، اما خودش دقیقاً وجود نیست. برای همین ما هرگز نمی‌گوییم «خانه وجود است»؛ یعنی هرگز وجود را محمول برای چیزی قرار نمی‌دهیم؛ چراکه وجود، محمول واقعی نیست، بلکه می‌گوییم «خانه وجود دارد». تفاوت وجود و موجود را با تأمل در کاربست این مفهوم بیشتر می‌یابیم. وجود نیاز به اثبات ندارد؛ یعنی ما نمی‌توانیم ثابت کنیم که وجود، وجود دارد. این‌کار عبث و مهمل است. ما صرفاً می‌توانیم ثابت کنیم فلان موجود، وجود دارد. همه چیز را با وجود ثابت می‌کنیم. اما خودِ وجود را نه می‌توانیم با چیزی غیر خودش بفهمیم و نه نیازی به اثبات دارد.

از سوی دیگر، هر موجودی خودش است و بی‌نهایت چیز دیگر نیست؛ مثلاً زمین، زمین است ولی آسمان نیست. میز، فقط میز است و بی‌نهایت چیز دیگر نیست و.... این یعنی، هر موجودی در تنگنای خویش گرفتار است. موجودی که همه چیز باشد؛ یعنی موجود کاملی باشد؛ یعنی هم زمین باشد، هم میز باشد، هم روح باشد، هم اسب و گاو باشد و... خلاصه همه چیز باشد. اگر هم چنین موجودی وجود داشته باشد، باز هم وجود دارد؛ یعنی موجود است، ولی وجود نیست.