کتاب دست نوشته‌های اسپرن

دست‌نوشته‌های ارزشمند یک شاعر بزرگ در قصری نیمه‌ویران رها شده و حالا یک نفر قصد دارد آن‌ها را پیدا کند. آن شاعر بزرگ، جفری اسپرن نام دارد. و آن یک نفر، راوی کتاب دست نوشته‌های اسپرن است. هنری جیمز یک رمان روان‌شناختی پرتعلیق را تألیف کرده که خواندن آن بسیار لذت‌بخش است. راوی با اجاره کردن اتاقی در قصر ونیزی، ماجراجویی خود را آغاز می‌کند و هر دم وجدانش به او هشدار می‌دهد که مواظب باش اخلاق حرفه‌ای‌ات را مخدوش نکنی!

درباره‌ی کتاب دست نوشته‌های اسپرن

راوی کتاب دست نوشته‌های اسپرن (The Aspern Papers and Other Stories) یک نویسنده و منتقد ادبی است که برای یافتن دست‌نوشته‌های شاعر بزرگ (نامه‌های او)، با هویتی جعلی اتاقی را در قصری ونیزی اجاره می‌کند. زنی به نام «پرست» رازدار و همراه او است. راوی اذعان می‌کند که بدون خانم پرست، در طرح نقشه‌اش پیشرفت چندانی نمی‌کند. مرد با رفت‌و‌آمد مداوم در خانه و برقراری ارتباط با همسایه‌ها، سعی می‌کند به دست‌نوشته‌ها نزدیک شود. در این میان زنی بسیار سالخورده، مرموز و گوشه‌گیر به نام جولیانا، رازهای مگوی بسیاری دارد. هنری جیمز (Henry James) در این داستان رازآلود، با نثری دقیق و روان‌شناختی، مرز میان حقیقت و فریب، جاه‌طلبی و اخلاق، عشق و سوءاستفاده را بررسی می‌کند.

از دیگر شخصیت‌های کتاب دست نوشته‌های اسپرن به قلم هنری جیمز، می‌توانیم به دوشیزه تیتا بوردرو اشاره کنیم. زنی تنها و ساده‌لوح که به نظر می‌رسد از ارتباط با راوی خوشحال است. این زن در مسیر کشف اطلاعات در رابطه با دست‌نوشته‌ها به راوی کمک می‌کند و روابطی را برای او می‌سازد. راوی از صداقت و یک‌رنگی تیتا سوءاستفاده کرده، در راستای رسیدن به هدفش به او نزدیک می‌شود.

هنری جیمز با مهارت خاصی، فضای داستان را در محیطی بسته و رازآلود شکل می‌دهد؛ قصر ونیزی نه تنها بستر رویدادها است؛ بلکه خود به‌عنوان نمادی از گذشته‌ی فراموش‌شده و شکوه زوال‌یافته عمل می‌کند. شخصیت‌های رمان کلاسیک دست نوشته‌های اسپرن به‌نحوی پرداخته شده‌اند که هر کدام را می‌توانیم به‌عنوان نماینده‌ی یک جنبه‌ی اخلاقی یا روانی معرفی کنیم.

دست نوشته‌های اسپرن؛ داستانی در ستایش اخلاق

سبک نوشتاری هنری جیمز در کتاب حاضر، بسیار دقیق، توصیفی و پر از جزئیات است. این کتاب را می‌توانیم در دسته‌ی داستان‌های روان‌شناختی قرار دهیم. چراکه نویسنده با ایجاد تعلیق‌های بجا، خواننده را به درون ذهن راوی می‌برد و از این طریق کشمکش‌های درونی و روابط پنهانی را خلق می‌کند. داستان آمریکایی دست نوشته‌های اسپرن، به جای تکیه بر اتفاقات بیرونی، بر تنش‌های روانی و اخلاقی تمرکز دارد؛ این ویژگی باعث می‌شود که خواننده مدام درگیر پرسش‌هایی درباره‌ی انگیزه‌ها، صداقت و برحق بودن شخصیت‌ها باشد.

در آخر باید بگوییم که کتاب دست نوشته های اسپرن نه تنها داستانی درباره‌ی جست‌و‌جوی یک میراث ادبی، بلکه تأملی عمیق بر اخلاق است و تنهایی انسان را با صدای بلند فریاد می‌زند. پایان داستان روان‌شناختی دست نوشته‌های اسپرن، با ابهام و تلخی گسترده‌ای همراه است. خواننده در انتها با این پرسش روبه‌رو می‌شود که آیا اصلاً چنین هدفی ارزش این همه قربانی را داشت؟ این رمان روان‌شناختی زیبا، نمونه‌ای درخشان از توانایی‌های هنری جیمز در خلق داستان‌هایی است که در عین سادگی، لایه‌های پیچیده‌ای از معنا را در خود گنجانده‌اند.

محمود گودرزی کتاب دست نوشته های اسپرن را به فارسی روان برگردانده و نشر برج آن را چاپ و منتشر کرده است.

اقتباس‌های سینمایی و فرهنگی از کتاب دست‌نوشته‌های اسپرن

• فیلم دست نوشته‌های اسپرن به کارگردانی جولین لندیس (Julien Landais)، محصول سال 2018
• نسخه‌ی شنیداری کتاب دست نوشته‌های اسپرن، محصول شبکه‌ی ‌BBC در سال 1950
• فیلم لحظه‌ی گم‌شده (Lost Moment) محصول سال 1947
• فیلم سینمایی اسناد اسپرن، به کارگردانی ماریانا هلموند، محصول سال 2010
• اقتباس‌های فرهنگی گوناگون طی سال‌های متمادی، در قالب نمایشنامه، برنامه‌ی تلویزیونی، اپرا و ...

نکوداشت‌های کتاب دست نوشته‌های اسپرن

• دست نوشته‌های اسپرن یک رمان کوتاه با چرخش داستانی هوشمندانه است. شخصیت‌ها عمدتاً نقش بازی می‌کنند یا نسخه‌های دیگری از خودشان هستند؛ بنابراین هیچ‌کس واقعاً نمی‌داند جایگاهش کجا است. و آن مرد علاقه‌مند به شعر آمریکایی که در پی دست‌نوشته‌های اسپرن است، برای رسیدن به این گنجینه عمر و تمام دارایی خود را صرف می‌کند. (کاربر گودریدز)
• دست نوشته‌های اسپرن، حال و هوایی مدرن دارد و به جای کنش‌های بیرونی، بر انگیزه‌های روان‌شناختی تمرکز می‌کند. برای دوست‌داران هنری جیمز، جالب‌ترین بخش آن، شباهت‌های کنجکاوی‌برانگیز این رمان کلاسیک با زندگی شخصی او است. (کاربر آمازون)

کتاب دست نوشته‌های اسپرن برای شما مناسب است اگر

• به ادبیات کلاسیک علاقه‌مند هستید.
• مطالعه‌ی ادبیات آمریکا برای شما لذت‌بخش است.
• به داستان‌های روان‌شناختی پرتعلیق و رازآلود علاقه‌مند هستید.
• سایر کتاب‌های هنری جیمز را مطالعه کرده‌اید و سبک نوشتاری این نویسنده برای شما جذاب است.

در بخشی از کتاب دست نوشته‌های اسپرن می‌خوانیم

به‌صورت جفری اَسپرن در آن تصویر کوچک نگریستم، تا حدی برای این‌که نگاهم به سیمای مخاطبم نیفتد که کم‌کم آزارم می‌داد و حتی کمی مرا می‌ترساند؛ بسیار دستپاچه و غیرعادی بود. به این ابراز محبت پاسخی ندادم؛ فقط پنهانی با نگاهم چشمان دل‌انگیز جفری اَسپرن را کاویدم (بسیار جوان و درخشان بودند و در‌عین‌حال، بسیار خردمند و سرشار از آینده‌نگری). از اَسپرن پرسیدم دوشیزه تیتا چه مرگش است. به نظر رسید با تمسخری دوستانه به من لبخند زد. گویی ماجرایم سرگرمش کرده باشد. به‌خاطر او در مخمصه افتاده بودم؛ گویی به آن نیاز داشته باشد! از وقتی اَسپرن را می‌شناختم این تنها باری بود که رضایتم را جلب نمی‌کرد. به‌رغم این موضوع، حالا که آن تصویر کوچک را در دست داشتم حس کردم دارایی ارزشمندی خواهد بود. کمی بعد، با حالتی لج‌بازانه پرسیدم: «آیا این رشوه‌ای است تا باعث شود قید دست‌نوشته‌ها را بزنم؟ با‌آن‌که برایم خیلی ارزش دارد، اگر مجبور به انتخاب باشم، دست‌نوشته‌ها را ترجیح می‌دهم. آه، خیلی بیشتر!»

دوشیزه تیتا آرام و با لحنی رقت‌آور پرسید: «چطور می‌توانید انتخاب کنید؟ چطور می‌توانید انتخاب کنید؟»

«که این‌طور! البته اگر نمی‌توانید از فرمانی تخطی کنید که به شما داده‌اند، دیگر حرفی باقی نمی‌ماند. در این صورت، لابد جدا‌شدن از آن‌ها برای شما بدترین عمل کفرآمیز است، اهانت به مقدسات است!»

دوشیزه تیتا مالامال از اندوه، به نشانه‌ی انکار سر تکان داد. «اگر او را می‌شناختید، درک می‌کردید. من می‌ترسم...» ناگهان به خود لرزید. «من می‌ترسم! وقتی عصبانی می‌شد، بسیار ترسناک بود.»

«بله، آن شب شمه‌ای از آن را دیدم. ترسناک بود. بعد چشم‌هایش را دیدم. خدایا، خیلی قشنگ بودند!»