کتاب سلامتی و رفاه در مدارس ابتدایی: راهنمای عملی برای آموزش شادی

کتاب سلامتی و رفاه در مدارس ابتدایی نوشته‌ی آدریان بتوون همان‌طور که می‌توان از عنوانش فهمید،‌ در مورد کودکان مقطع ابتدایی است. نویسنده در این کتاب می‌گوید شادی، عاملی است که باعث موفقیت کودکان می‌شود، اما مشکل اینجاست که آمار نشان می‌دهد حتی در کشورهای غربی هم میزان استرس و اضطراب و افسردگی در میان کودکان روبه‌افزایش است. حال نویسنده که خود معلم است تکنیک‌های عملیِ تست شده را معرفی می‌کند که می‌توانند شادی را در میان کودکان افزایش دهند.

درباره‌ی کتاب سلامتی و رفاه در مدارس ابتدایی

اینکه دانشمندان و محققان در مورد سطح شادی کودکان در کشورهای غربی که اکثراً از رفاه نسبی برخوردار هستند، تحقیق می‌کنند و دغدغه‌ی آن را دارند، در نوع خود برای ما جالب توجه و تأمل است. در هر حال کتاب سلامتی و رفاه در مدارس ابتدایی (Wellbeing in the Primary Classroom) نوشته‌ی آدریان بتوون (Adrian Bethune) در مورد نگرانی یکی از محققان در زمینه‌ی کمبود شادی در کودکان است. البته که این مفهوم، یعنی شادی در کودکان به‌ویژه در مدرسه، در ایران به نظر می‌رسد اهمیتی برای مسئولان ندارد، بااین‌حال خواندن این کتاب خالی از لطف نیست و می‌تواند سیاست‌گذاران حوزه‌ی آموزش به‌ویژه آموزش ابتدایی را به فکر بیندازد.

نویسنده با این موضوع آغاز می‌کند که تحقیقات، نشان داده‌اند شادی در کودکان باعث عملکرد بهتر آن‌ها در مدرسه، داشتن روابط سالم‌تر و حتی عمر طولانی‌تر خواهد شد. اما مسئله اینجاست که علی‌رغم این دانسته‌ها، به نظر می‌رسد نه‌تنها سطح شادی و رفاه کودکان رو به افول بوده، بلکه میزان استرس، اضطراب و افسردگی آن‌ها هم روبه‌افزایش است. به همین دلیل و به‌خاطر اهمیت این موضوع، مدرسان و معلمان به دنبال راه‌های ساده‌ای هستند تا شادی را به این امیدهای کوچک آینده‌ی جامعه برگردانند.

آدریان بتوون که معلمی با تجربه و مشاور حوزه‌ی رفاه کودکان است، در کتاب سلامتی و رفاه در مدارس ابتدایی از یافته‌های و شواهد علمی در زمینه شادی و روان‌شناسی مثبت‌اندیش استفاده می‌کند و تکنیک‌هایی را به خوانندگان معرفی می‌کند تا آن‌ها با استفاده از این تکنیک‌ها بتوانند شادی را به کودکان برگردانند. این تکنیک‌ها موارد گوناگونی هستند که شامل ذهن‌آگاهی، بازخورد مثبت، فعالیت جسمی و مهربانی است. این موارد به تفصیل همراه با مثال‌های عملی در کتاب آورده شده و همین موضوع، کتاب را از حالت تئوری خارج می‌کند.

آدریان بتوون، کتاب را با طرح پرسش اینکه شادی و رفاه چیست آغاز می‌کند و این موضوع نشان‌دهنده‌ی تحقیقات کامل و از پایه‌ی نویسنده در مورد این موضوع است. نویسنده بر پایه‌ی تجربیات و یافته‌های علمی اثبات می‌کند که شادی امری اکتسابی و یادگرفتنی است. همچنین او تأکید می‌کند که توجه صرف به موفقیت‌های تحصیلی کودکان چیزی که اکنون در جامعه‌ی ما هم دیده می‌شود نه تنها کافی نیست، بلکه آسیب‌زا هم هست. او در ادامه به ویژگی محیط تحصیلی سالم می‌پردازد و معتقد است مدارس باید محیطی داشته باشند که کودکان به این مکان‌ها احساس تعلق داشته باشند.

کتاب در کنار مفاهیم و تکنیک‌هایی که آموزش می‌دهد مسئولیت اصلی را روی دوش معلمان برای ایجاد فضایی مثبت و حمایتگر می‌اندازد و نشان می‌دهد یک معلم دغدغه‌مند می‌تواند با روش‌های ساده‌ای مانند طراحی پرچم تیمی، بازی‌های گروهی و فعالیت‌هایی مانند داستان‌گویی حس همدلی و همکاری را در میان کودکان افزایش دهد.

نویسنده البته خود معلمان و سلامت روان آن‌ها را هم از یاد نبرده و نشان می‌دهد که این موضوع هم اهمیت بسیاری دارد و داشتن سلامت روان تأثیر مستقیمی بر کودکان می‌گذارد. اصل مطلبی که آدریان بتوون در این کتاب می‌خواهد در مورد آن آگاهی‌رسانی کند تأثیر مثبت شاد بودن کودکان روی موفقیت آن‌ها و آموزش تکنیک‌های کاربردی در این زمینه به معلمان به‌عنوان اصلی‌ترین اجزای سیستم آموزشی است. کتاب مفید و کاربردی سلامتی و رفاه در مدارس ابتدایی را انتشارات خیزران با ترجمه‌ی آقایان محمدرضا قمری و وحید راثی و خانم فرزانه دوستی منتشر کرده است.

نکوداشت‌های کتاب سلامتی و رفاه در مدارس ابتدایی

• اگر در حوزه‌ی تدریس کودکان فعالیت می‌کنید، این کتاب از آدریان بثون برای شما ضروری خواهد بود. (دکتر مارک ویلیامسون، مدیر مؤسسه Action for Happiness)
• کتاب سلامتی و رفاه در مدارس ابتدایی منبعی فوق‌العاده کاربردی برای معلمان است. نویسنده در این کتاب مرحله به مرحله نشان می‌دهد که چگونه می‌توان مهارت‌های زندگی را در عمل به کودکان آموزش داد. این کتاب زیباست نه به این خاطر که به موضوع مهم کودکان می‌پردازد، بلکه به این دلیل که خود نویسنده به عنوان معلم، بهترین اجراکننده‌ی ایده‌های خود است. (لرد ریچارد لیارد، رئیس Action for Happiness)
• سلامت روان کودکان اهمیت حیاتی دارد. کودکان شادتر بهتر یاد می‌گیرند، توانایی بیشتری برای مقابله با مشکلات دارند و احتمال بیشتری دارد که از توانایی‌هایشان بهترین استفاده را ببرند. آدریان بتوون یک نویسنده و معلم الهام‌بخش است. این کتاب برای همه کسانی که با آموزش کودکان کار می‌کنند، به‌ویژه معلمان یک منبع ضروری است. (دکتر مارک ویلیامسون، مدیر Action for Happiness)
• مهم‌ترین ویژگی آدریان بتوون این است که او واقعاً می‌داند چگونه مسائل پیچیده را به‌صورت ساده و شفاف بیان کند. به‌ویژه فصل ذهن‌آگاهی عالی است و به بسیاری از پرسش‌هایی که شما ممکن است داشته باشید، پاسخ می‌دهد. (روبی وکس، نویسنده، بازیگر و فعال حوزه سلامت روان)

کتاب سلامتی و رفاه در مدارس ابتدایی برای شما مناسب است اگر

• معلم دوره‌ی کودکان هستید یا در آموزش ابتدایی فعالیت‌ می‌کنید و دغدغه‌ی آموزش بهتر کودکان را دارید.
• از افزایش افسردگی، اضطراب و استرس در کودکان می‌ترسید و به‌دنبال راه‌هایی برای حل این مشکل هستید.
• حوزه‌ی کاری شما روانشناس تربیتی است و در حوزه‌ی کودکان و شادی در حال تحقیق و پژوهش هستید.

در بخشی از کتاب سلامتی و رفاه در مدارس ابتدایی: راهنمای عملی برای آموزش شادی می‌خوانیم

آیا تا به حال دقت کرده‌اید که چرا اخبار پر از داستان‌های منفی است و چرا نمی‌توانیم جلوی جذب شدن خود به آن‌ها را بگیریم؟ یا چگونه وقتی مدیر مدرسه به شما بازخورد می‌دهد، تمام نکات مثبت را فراموش می‌کنید و فقط یک نکته منفی را به خاطر می‌آورید؟ به گفته روانشناسان، دلیلش این است که مغز ما تمایل ذاتی به منفی‌گرایی دارند. این یک اثر باقیمانده تکاملی است (اجداد ما برای زنده ماندن در دشت‌ها و فضاهای باز باید بیش از حد هوشیار می‌بودند). به طور خلاصه، آن دسته از شکارچی-گردآورندگانی که خطرات را تشخیص می‌دادند به سرعت می‌توانستند از آن‌ها اجتناب کنند (و بنابراین زنده بمانند و ژن‌های خود را منتقل کنند) اما کسانی که برای بوییدن گل رز یا تحسین منظره‌ای زیبا توقف می‌کردند، توسط یک شیر بلعیده می‌شدند. بنابراین، مغز ما طوری تنظیم شده‌ است که بیشتر به دنبال چیزهای بد باشند تا اینکه به دنبال چیزهای خوب باشند.

اگرچه برای اجداد شکارچی-گردآورنده ما ضروری بود که شکار کنند و به دنبال غذا باشند چنانچه یک روز غذا پیدا نمی‌کردند، همیشه می‌توانستند روز بعد به جستجو بروند. با این حال، اگر به تمام تهدیدهای زیادی که در آنجا وجود داشت نیز توجه نمی‌کردند، روزهای شکار آن‌ها برای همیشه به پایان می‌رسید. به گفته روانشناس عصبی، ریک هانسون، قانون شماره یک در طبیعت وحشی این است: "امروز ناهار بخور - امروز ناهار نباش." (Hanson، 2014، p.20). علیرغم فقدان موقعیت‌های مرگ و زندگی برای بسیاری از ما در زندگی‌های مدرن، مغز ما هنوز به روشی بسیار ابتدایی به تهدیدها واکنش نشان می‌دهد، همان‌طور که در فصل 2 دیدیم، احتمالاً مغز ما در موقعیت‌های استرس‌زا مانند ترافیک، ملاحظات درسی، بحث‌ها و حتی اولین قرارها واکنش منفی نشان می‌دهد!