کتاب عصر خرد

کتاب عصر خرد نوشته‌ی استوارت همپشیر، کتابی جامع درباره‌ی عصر انقلابی تاریخ فلسفه در قرن هفدهم است که فیلسوفان به تدریج از سایه‌ی فلسفه‌ی ارسطویی و الهیات مسیحی درآمدند و عقل‌گرایی، روش‌شناسی نظام‌مند و تجربه‌گرایی را پایه‌گذاری کردند. هر بخش این کتاب، به متفکران عصر خرد از گالیله و بیکن تا لایب نیتس می‌پردازد و آرای آن‌ها را به صورت همه‌جانبه بررسی می‌کند.

درباره‌ی کتاب عصر خرد

تاریخ فلسفه قرن‌ها تحت سیطره‌ی افکار و آرای ارسطو و فیلسوفان اسکولاستیک بود و در عین حال الهیات مسیحی، در سراسر قرون وسطا، علوم، فلسفه و حتی ذهنیات مردم را کنترل می‌کرد. جنگ‌های مذهبی که سالیان سال جان هزاران انسان را ‌گرفت، قدرت بی‌چون و چرای کلیسا و عدم پاسخگویی به پرسش‌های اساسی، به تدریج، منجر به تجدید نظر اندیشمندان در زمینه‌ی علومی ‌شد که به کلیسا اختصاص داشت. از طرفی، کشف‌های انقلابی گالیله، کوپرنیک، کپلر و نیوتن، که زمین و انسان را از مرکزیت قدسی خود به گوشه‌ای پرت از این هستی بزرگ، منظم و باقاعده می‌انداخت دریچه‌های جدیدی از اندیشه و عقل‌گرایی را در ذهن فیلسوفان بزرگ باز کرد.

همه‌ی این موضوعات وقتی بر آموزه‌های شکاکانه‌ی اندیشمندانی مانند میشل دو مونتنی استوار شد، عصری را شکل داد که پایه‌های تفکر امروز ما بر آن استوار است. عصری که به شکوفایی علوم طبیعی و تجربی انجامید، بسیاری از مسائل بنیادین فلسفی را شکلی تازه بخشید، جهان را به سوی سکولار شدن سوق داد و الهام‌بخش عصر روشنگری در قرن هجدهم شد. استوارت همپشیر (Age of Reason: The Seventeenth Century Philosophers) در کتاب عصر خرد (Stuart Hampshire) به توصیف این دوران باشکوه می‌پردازد و آرای مهم‌ترین متفکران این دوره و تأثیر هر یک بر فیلسوفان بعد از خود را مورد مطالعه قرار می‌دهد.

کتاب عصر خرد، پس از مقدمه‌ای کوتاه که به توضیح کلی انقلاب علمی فلسفی می‌پردازد، همه‌ی اندیشمندانی را که کم یا زیاد در شکل‌گیری دوره‌ی عقل‌گرایی نقش داشته‌اند معرفی می‌کند. بیکن، گالیله، هابز، دکارت، پاسکال، اسپینوزا و لایب نیتس، از متفکرانی هستند که زندگی و آرایشان در این کتاب مطالعه می‌شود. در هر بخش مرتبط با هر متفکر، ابتدا زندگی‌نامه‌ی کوتاهی از او می‌خوانیم و سپس، هسته‌ی مرکزی افکار و مهم‌ترین ایده‌هایش مورد بررسی قرار می‌گیرد. استوارت همپشیر در عین حال که زیاده‌گویی نکرده، با حوصله و دقت به بررسی آرای این متفکران پرداخته است و تأثیر هر یک از این افکار و نظرات را بر فیلسوفان بعدی و تاریخ فکر و فلسفه مشخص می‌کند. مفاهیم فلسفی مهمی مانند شکاکیت روشمند و تفکرات شش‌گانه‌ی دکارت، خدا و طبیعت اسپینوزا، منادولوژی لایب نیتس و... را می‌توانید در کتاب عصر خرد مطالعه کنید.

کتاب عصر خرد، با زبانی ساده و قابل فهم نوشته شده است؛ به همین دلیل برای همه‌ی کسانی که می‌خواهند از فلسفه و افکار این اندیشمندان بزرگ سر در بیاورند، خواندنی است. کتاب عصر خرد را احمد سعادت‌نژاد ترجمه کرده و انتشارات علمی و فرهنگی به چاپ رسانده است.

کتاب عصر خرد برای چه کسانی مناسب است؟

کتاب عصر خرد برای علاقه‌مندان به فلسفه خواندنی است. این کتاب می‌تواند گزینه‌ی مناسبی برای آشنایی با فلاسفه‌ی قرن هفدهم و خردگرایی باشد.

در بخشی از کتاب عصر خرد می‌خوانیم

فلسفۀ سیاسی هابز از فرضیۀ معرفت او اصالت و اهمیت بیشتری داشت؛ اما قطعات گزیده‌ای که در ادامه خواهد آمد، در درجۀ اول استیحاش او را از تجدیدات اصحاب مدرسه نشان می‌دهد و درثانی نظریۀ او را درباب اینکه کلمات به منزلۀ علامات هستند و نیز دربارۀ ضرورت تعریف‌های صریح، مبرهن می‌سازد. هابز را از این نظر که با توسل به تعاریف صریح و روش علمی، به اثبات بی‌معنابودن فلسفه‌های مابعدالطبیعی نقلی مبادرت کرد، می‌توان با اصحاب فلسفۀ تحققی منطقی قرن بیستم مقایسه کرد. هابز به گونه‌ای سنجیده، بنای روشی را گذاشت که خشن، مستقیم، غیرکتابی و زننده بود. او می‌خواست فلسفۀ اصحاب مدرسه را استهزا کند و استدلال را از عرش اعلای اصحاب مدرسه به حد فهم عادی عامه فرود آورد؛ آوبری نیز در کتاب خود به نام سرگذشت‌های مختصر شرح داده است که طبیعت تند و آکنده از ریشخند و نامعتدل هابز از عباراتش به خوبی درک می‌شود.

قطعات گزیده‌ای که در ادامه خواهد آمد، از سه فصل اول کتاب لویاتان گرفته شده و اساس مادی فلسفۀ خشک هابز را درباب ذهن نشان می‌دهد. او از مفهوم سادۀ ادراک شروع می‌کند و ادراک را تبادل میان اشیای خارجی و آلات حس درنظر می‌گیرد که سلسله‌حرکاتی را در مغز و قلب به وجود می‌آورد. بعداً این حرکات منعکس می‌شوند و تخیل را ایجاد می‌کنند. هابز اصطلاح تخیل را برای هر تجربه‌ای به کار می‌برد که متضمن تصویرات ذهنی (چنان‌که خود او اصطلاح کرده است) باشد و حافظه را به مثابه ذاکرۀ تخیل طبقه‌بندی می‌کند و عمل آن را مربوط به وقتی می‌داند که بخواهیم منشأ گذشتۀ تصویرات را در ذهن مجسم کنیم.

در این نحوۀ استدلال و بیان علت دربارۀ ادراکات، هابز بالکل تحت‌تأثیر آن چیزی است که باید ملاحظات فیزیکی و فیزیولژیکی بنامیم.