کتاب نشانه شناسی فرهنگی: جست‌وجوی منظری فرهنگی در نشانه شناسی

معرفی کتاب نشانه شناسی فرهنگی: جست‌وجوی منظری فرهنگی در نشانه شناسی

کتاب نشانه شناسی فرهنگی اثری ارزشمند و روشنگر به قلم آنا ماریا لاروسو، پروفسور نشانه‌شناسی دانشگاه بلونیای ایتالیاست که پدیده‌های فرهنگی را از منظری نو مورد بررسی قرار می‌دهد. این کتاب ضمن حفظ رویکردهای جامعه‌شناختی و انسان‌شناختی، با مطرح کردن ظرفیت‌های نشانه‌شناسی در مطالعات فرهنگی، تلاش دارد توجه پژوهشگران و علاقه‌مندان این سه حوزه را به نقطه‌ی تلاقی آن‌ها در تحلیل پدیده‌های فرهنگی جلب کند.

درباره‌ی کتاب نشانه شناسی فرهنگی

کتاب نشانه شناسی فرهنگی: جست‌وجوی منظری فرهنگی در نشانه‌شناسی (Cultural semiotics: For a Cultural Perspective in Semiotics) نوشته‌ی آنا ماریا لاروسو (Anna Maria Lorusso) به هدف برقراری پیوند بین زندگی اجتماعی و فرایندهای تولید معنا گردآوری و تدوین شده است. تأکید نویسنده بر این است که به فرهنگ نه به عنوان عنصری ثابت و ایستا، بلکه به چشم جوهره‌ای پویا نگاه کنیم که از خلال روابط، تفاوت‌ها و فرایند مداوم گردش و ترجمه‌ی نشانه‌ها، شکل گرفته و دگرگون می‌شود.

آنا ماریا لاروسو در کتاب نشانه شناسی فرهنگی سنت‌های مختلف فکری از جمله نشانه‌شناسی فلسفی آمریکایی، ساختارگرایی اروپایی و... را به یکدیگر پیوند داده و از دریچه‌ای جدید به رویه‌ها و کنش‌های اجتماعی نگاه می‌کند. یکی از ویژگی‌های برجسته‌ی این کتاب مجموعه‌ای از ابزارهای روش‌شناختی است که برای تحلیل پدیده‌های فرهنگی در اختیار پژوهشگران قرار می‌دهد. از بررسی آثار ادبی و هنری گرفته تا معماری شهری، با استفاده از بینشی که این کتاب به شما عرضه می‌دارد، می‌توانید به چگونگی تأثیر متون فرهنگی در حیات اجتماعی جوامع با دید متفاوتی بنگرید.

نشانه شناسی فرهنگی و سازوکارهای معنا در جامعه

کتاب نشانه شناسی فرهنگی به چهار فصل تقسیم شده که سه فصل اول آن ساختار یکسانی دارند. در هر یک از این فصول پرسشی نظری - روش‌شناختی محور اصلی بحث کتاب قرار گرفته و نظریات یکی از بزرگان این حوزه به عنوان چراغ راه توضیح داده شده است. فصل پایانی نیز به جمع‌بندی مطالبی اختصاص دارد که در سه فصل اول بررسی می‌شوند.

چهار فصل کتاب بر چهار پیشه‌ای سوار است که به باور آنا ماریا لاروسو در نشانه‌شناسی فرهنگی اهمیت دارند که عبارت‌اند از: پیشه‌ی ساخت‌گرا، پیشه‌ی نظام‌مند و ترجمه‌وار، پیشه‌ی دایرةالمعارفی یا دانشنامه‌ای و پیشه‌ی شناختی و هنجارین. نویسنده با تکیه بر این چهار پیشه، هر یک از فصول کتاب نشانه‌شناسی فرهنگی را به شرح و تفسیر یکی از این موارد اختصاص می‌دهد.

انسان‌شناسی فرهنگی از منظر نشانه شناسی

فصل اول کتاب نشانه شناسی فرهنگی آنا ماریا لاروسو با تمرکز بر پیشه‌ی ساخت‌گرا، نقش تضادها و تفاوت‌ها در سازماندهی فرهنگ را بررسی می‌کند. این فصل با توجه به نظریات رولان بارت و لوی - استروس تکمیل شده و نشانه را ابزاری برای کشف هنجارها، قواعد و ایدئولوژی‌های پنهان اجتماعی تعریف می‌کند. فصل دوم کتاب با تمرکز بر پیشه‌ی نظام‌مند و ترجمه‌وار، نظریه‌ی یوری لوتمان را سرلوحه‌ی توضیحات قرار می‌دهد و فرهنگ را سیستمی زنده و پویا معرفی می‌کند.

فصل سوم با توجه به پیشه‌ی دایره‌المعارفی و دانشنامه‌ای، با استفاده از نظریه امبرتو اکو، معنا و فرهنگ را نه یک سیستم بسته، بلکه سیستمی سیال مانند یک دایرةالمعارف می‌بیند. در نهایت و در فصل پایانی کتاب آنا ماریا لاروسو با توجه به پیشه‌ی شناختی و هنجارین، رویکرد میشل فوکو در دیرینه‌شناسی برای درک نحوه‌ی شکل‌گیری هنجارها در طول زمان را موشکافانه توضیح می‌دهد.

این کتاب با اتخاذ رویکردی برای تحلیل فرهنگی در نشانه‌شناسی، منطق پنهان طبقه‌بندی، به‌یادسپاری و مشروعیت‌بخشی اطلاعات در جوامع مختلف را آشکار می‌کند. خرید کتاب نشانه شناسی فرهنگی انتشارات علمی و فرهنگی با ترجمه‌ی حسین سرفراز را به علاقه‌مندان این حوزه پیشنهاد می‌کنیم.

کتاب نشانه شناسی فرهنگی برای شما مناسب است اگر

• از دانشجویان و پژوهشگران رشته‌های نشانه‌شناسی، انسان‌شناسی، فلسفه، زبان‌شناسی و یا جامعه‌شناسی هستید.
• به کتاب‌های نشانه‌شناسی برای درک بهتر مفاهیمی مانند عادت‌واره، تفسیر فرهنگی و... نیاز دارید.
• به مطالعات فرهنگی و بصری علاقه دارید یا در این زمینه‌ها مشغول به فعالیت هستید.

در بخشی از کتاب نشانه شناسی فرهنگی: جست‌وجوی منظری فرهنگی در نشانه شناسی می‌خوانیم

فرهنگ فی‌نفسه وجود ندارد. آنچه ما راجع به‌آن صحبت می‌کنیم، فرم‌ها یا اَشکال فرهنگ است که عبارت‌اند از شبکه‌هایی محلی از تفاسیر، عادات و ارزش‌ها که الزاماً نزد کسانی که‌آن‌ها را پذیرفته و درونی کرده‌اند انتخاب‌ها و گزینه‌های آگاهانه‌ای نیستند.

حتی اگر انتخاب‌ها و عادات فرهنگی اغلب گزینه‌های تعمدی نباشند، به هر حال «محسوس» و ملموس‌اند و نمود بیرونی دارند؛ به این معنی که همچون مجموعه‌ای باطنی از ارزش‌ها یا آرمان‌های انتزاعی نیستند. فرهنگ بازنمود سیستمی از باورهای مشترک و ضمنی است که به نحوی دارای یک گردش اجتماعی و بالطبع تجلی یا ظهور است. همان طور که به‌دفعات در این کتاب خواهم گفت، مشخصۀ نشانه‌پردازی و فرهنگ، نوعی اصالت صورت خارجی یا برون‌گرایی است که مقوّم آن‌هاست.

مراد من از کاربست این اصطلاح این است که فرهنگ از منظر نشانه‌شناسی به سیستمی از ارزش‌ها، آرمان‌ها و معرفتی که نمود «روح زمانه» باشد محدود نیست، بلکه در عوض خودش را بیان می‌کند و می‌توان آن را به شکل فرایندهایی دید که ماهیت فرهنگ را شکل می‌دهند و آن را قوام می‌بخشند.

این فرایندها - فرایندهای اجتماعی و نه ذهنی، بیناذهنی و فردی - را می‌توان مشاهده و بررسی کرد، بنابراین نشانه‌شناختی‌اند؛ یعنی در آنچه اظهار می‌کنند و نشان می‌دهند، دارای ماهیت بیانی یا نمادین هستند. فرهنگ به این طریق و با تجلی در ماهیت‌های بیانی و نمادین، گردش اجتماعی می‌یابد و - با ارزش‌ها، هویت‌ها، معرفت و احساس -‌ دست به ارتباط می‌زند و به همین دلیل «روح ناب و مجرد» محض نیست. فرهنگ برای خودش «واقعیت خارجی» قائل می‌شود و فرم‌هایی قابل اشتراک را پیش‌فرض می‌گیرد.

فهرست مطالب کتاب

مقدمه
نشانه‌شناسی تازه یا بازگشتی به نشانه‌شناسی اصیل؟
پیش‌فرض‌های معرفت‌شناختی
مسیر کتاب
فصل اول: منظر ساخت‌گرا
ساخت‌گرایی زبان‌شناختی لوی - استراوس
رمزگان‌ها و ساخت‌گرایی از دیدگاه رولان بارت
رمزگان‌ها، ایدئولوژی‌ها، روبناها
ساخت‌زدایی از ساخت‌گرایی: واسازی از دیدگاه ژاک دریدا
ساخت‌گرایی و تحلیل متنی
مطالعۀ موردی: بازنمایی درد و رنج در وب‌سایت‌های بشردوستانه
ایجاد پیکرۀ مطالعاتی
تحلیل سطح - بنیان
رویکرد تطبیقی
فصل دوم: وحدت و کثرت: نظریۀ یوری لوتمان
فرهنگ، ارتباطات و ترجمه
الگوها و گونه‌شناسی‌های فرهنگ
حیات متن‌ها
سپهر نشانه‌ای به مثابۀ فضای مناسبات
حافظه
مطالعۀ موردی: مادران پلازا دی مایو
فصل سوم: تفسیر و فرهنگ: نظریۀ امبرتو اکو
معنی در حکم یک واحد فرهنگی
میراث پِرس
چانه‌زنی اجتماعی بر سر معنی
اکو و گیرتز: دو نظریه در باب تفسیر فرهنگ
پراکسیس نشانه‌شناختی و ایدئولوژی
مطالعۀ موردی: ناشناس
فصل چهارم: ایده‌هایی برای نشانه‌شناسی دیرینه‌شناختی
در میانِ هم‌زمانی، درزمانی و قاعده‌مندی
رویکرد دیرینه‌شناختی فوکو
متن‌ها و بافتارها
شکل‌دهی به عادت‌واره: آموزۀ پِرس
هنجارها، قواعد، کاربردها
پیکرۀ فرهنگ
یادداشت‌ها
منابع