کتاب پرسش از هنر

بسیاری از کسانی که در حوزه‌ی فلسفه‌ی هنر تفحص می‌کنند، سنّت فلسفه‌ی تحلیلی را به کار می‌بندند. علی‌رغم جریان غالب، نایجل واربرتون در کتاب پرسش از هنر، با روایت فرمالیستی یا صورت‌گرایانه کلایو بل از هنر شروع می‌کند و به نظریه‌های متأخر در باب هنر می‌رسد تا اینکه سرانجام فرضیه‌ی خود را در باب پرسش از هنر مطرح کند. این کتاب که در گروه کتاب‌های فلسفه‌ی هنر قرار دارد، بر پایه‌ی روایت فرمالیستی به وجود صورت معنادار به‌عنوان قدر مشترک آثار هنری در همه‌ی دوران‌ها باور دارد.

درباره‌ی کتاب پرسش از هنر

یکی از پرسش‌های کلاسیک در فلسفه‌ی هنر، پرسش از چیستی هنر است که در زیبایی‌شناسی قرن بیستم و در هنرورزی اهمیت زیادی دارد. اهمیت پاسخ به این پرسش در مواجهه با اشکال گوناگون و مدرن هنر بیشتر می‌شود. شاید برای بسیاری از ما نقاشی از یک منظره یا یک خانه‌ی اشرافی بدون شک صورتی از هنر باشد؛ اما زمانی که یک طاووس زنده را در یک نمایشگاه ببینیم، به فکر فرو رویم و از خود بپرسیم آیا این نوعی از هنر است؟ همین امر باعث می‌شود که این پرسش، کهنه نشود و همچنان در دوران معاصر مطرح باشد. نایجل واربرتون (Nigel Warburton) در کتاب پرسش از هنر (The Art Question) بار دیگر تلاش می‌کند تا به این سؤال پاسخ دهد.

ماجرای طاووس زنده در نمایشگاه آثار هنری به‌هیج‌وجه خیالی و ساختگی نیست. نایجل واربرتون در کتاب پرسش از هنر هنرمندان مختلفی را معرفی می‌کند که حیوان زنده‌ای را به‌عنوان یک اثر هنری عرضه کرده‌اند. او توضیح می‌دهد که چگونه هنر به مسیر‌های پیش‌بینی‌ناپذیری راه می‌یابد و شکل‌های تازه‌ای به خود می‌گیرد.

نایجل واربرتون که یکی از نویسندگان پرفروش در زمینه‌ی کار خود است، با استفاده از تصاویر و عکس‌های متنوع، از پل سزان و فرانسیس بیکن گرفته تا اندی وارهول و دیمین هرست، نگاه یک فیلسوف به هنر را با سبکی تازه و بدون اصطلاحات دشوار ارائه می‌دهد. وی با وضوح بی‌نظیری نظریاتی را توضیح می‌دهد که تا به حال درباره‌ی آن‌ها زیاد بحث شده؛ اما کمتر فهمیده شده‌اند. همچنین سایر مشکلات گیج‌کننده در هنر را مانند قصد، بازنمایی و احساسات هنرمند گره‌گشایی می‌کند. وی بر پایه‌ی عکس‌های سیندی شرمن از میدان تیان آنمن نشان می‌دهد که برای پاسخ به پرسش هنر چیست، باید هر اثر را با شرایط خاص خود در نظر بگیریم.

در مجموع، می‌توان گفت کتاب پرسش از هنر یک راهنمای مفید است که از طریق شناخت پیچ‌وخم‌های هنر به پرسش‌های بسیاری در باب چیستی هنر پاسخ می‌دهد. این کتاب را انتشارات ققنوس با ترجمه‌ی مرتضی عابدینی‌فرد منتشر کرده است.

نکوداشت‌های کتاب پرسش از هنر

• نایجل واربرتون نظر یک فیلسوف را به بحث می‌کشد تا با وضوح تحسین‌برانگیزی آن را بکاود. (ایندیپندنت)
• کتابی خوب، شفاف، مختصر و درگیرکننده. (جیمز الکینز، نویسنده‌ی کتاب اشک‌ها و تصویرها)
• واربرتون خواننده را به‌نرمی و از طریق برخی از تأثیرگذارترین نظریه‌های قرن بیستم راهنمایی می‌کند. او ابزارهای استاندارد فلسفه را بسیار ماهرانه به کار می‌گیرد. (مجله تینک)

کتاب پرسش از هنر برای چه کسانی مناسب است؟

این کتاب برای دانشجویان، استادان، متخصصان و همه‌ی علاقه‌مندان به فلسفه‌ی هنر مفید خواهد بود.

در بخشی از کتاب پرسش از هنر می‌خوانیم

فیلسوفان هنر از دیرباز در پى رازگشایى از گوهر یا ذات هنر بوده‌اند. حتى برخى باور داشته‌اند که اگر نتوانید ویژگى معرِّفى بیابید، اصلاً قادر نخواهید بود به طرز معنادارى در باره «هنر» سخن بگویید. آن‌ها مى‌اندیشیدند که «هنر» مثل هر واژه دیگرى است که به کار مى‌گیریم: اگر نتوانید تعریفش کنید، در واقع نمى‌دانید به چه معناست. در این‌جاست که تردید عمیق‌ترى وجود دارد و آن این که شاید اصلاً «هنر» هیچ معنایى نداشته باشد. شاید همه خردورزى‌ها در باب ماهیت هنر باد هوا باشند.

توانایى تشخیص این امر که پاره‌اى اشیا هنر هستند مانند آثارى چون مریم عذرا در مرغزاران اثر بلّینى، بوسه‌ى رودَن، مردِ در حال اشاره اثر آلبرتوجاکومتّى و تابلوهاى جسپر جانز از هدف تیراندازى کفایت نمى‌کند. ممکن است نادانسته مفهومى واضح را به کار گرفته باشید. اما وقوف به معناى «هنر» مستلزم چیزى بیش از صدور احکام مقتضى است. موضوع صرفا به کارگیرى کمابیش صحیح یک مفهوم نیست، بلکه شامل توانایى شرح و توضیح آن در قالب واژه‌هاى عام نیز مى‌شود. تعریف عام، ذات هنر، یعنى ویژگى مشترکى را که آثار هنرى را هنر مى‌سازد و نه چیز دیگر، معین مى‌کند.

این فرض که مفاهیمِ زاده فرهنگ همچون «عدالت» و «فضیلت» (و توسّعا «هنر») پذیراى این نوع تعریفند در تاریخ فلسفه دست‌کم به زمان سقراط، یا به بیان دقیق‌تر سقراط به روایت مکالمه‌هاى افلاطون، بازمى‌گردد. در آن‌جا او مکررا از ضعف‌هاى دیگر افراد هنگامى که سعى مى‌کردند واژگان کلیدى‌اى چون «شجاعت» و «پارسایى» را تعریف کنند پرده برمى‌داشت. در نظر سقراط، ارائه طیف وسیعى از مصداق‌هاى کیفیت مورد نظر کفایت نمى‌کرد. آنچه وى بى‌امان به دنبالش بود تعریفى صریح و دقیق بود که در برابر نقد ایمن باشد. نتیجه آن که ناتوانى دیگران در به دست دادن تعریف، ضعف آنان بود، نه خصوصیتى منطقى از موضوع مورد بحث.