کتاب دیلتای و یورک

کتاب دیلتای و یورک دو مقاله از دانشنامه‌ی فلسفه‌ی استنفورد را در بر دارد که به قلم رودلف مکریل و اینگو فارین به نگارش درآمده‌اند. خواننده در ابتدا با زندگی، اندیشه‌ها، مهم‌ترین آثار و برخی نظریات ویلهلم دیلتای آشنا می‌شود و سپس یورک را به‌عنوان دوست و همکار دیلتای می‌شناسد. مکاتبات یورک و دیلتای یکی از بخش‌های خواندنی این اثر است که دوستی فلسفی این دو اندیشمند را به خوبی آشکار می‌سازد.

درباره‌ی کتاب دیلتای و یورک

ویلهلم دیلتای، از فیلسوفان و روان‌شناسان برجسته‌ی آلمانیِ قرن نوزدهم و بیستم میلادی است و یورک نیز از فلاسفه‌ی هم‌عصر او بود که دوستی و همکاری طولانی‌مدتی با دیلتای داشت. رودلف مکریل (Rudolf Makkreel) و اینگو فارین (Ingo Farin) در کتاب دیلتای و یورک (Count paul yourck von wartenburg, Wilhelm Dilthey) به زندگی فکری این دو فیلسوف تأثیرگذار و ارتباطشان با یکدیگر پرداخته‌اند.

رودلف مکریل در این اثر، پس از بررسی زندگی و اندیشه‌ی ویلهم دیلتای، آثار فلسفی مهم او را مورد بررسی قرار می‌دهد و به این نکته اشاره می‌کند که دیلتای عمدهd شهرت خود را مدیون شیوه‌ای است که برای تمایز علوم طبیعی و علوم انسانی ارائه کرد. هرچند این تمایز چندان قطعی نیست، بلکه تنها دامنه‌ی تبیین‌های علّی را از علوم انسانی جدا می‌کند. رودلف مکریل همچنین بخشی از مقاله‌اش را به اندیشه‌های دیلتای در باب اخلاق، جهان‌بینی و شکیاتش در خصوص متافیزیک اختصاص می‌دهد و با بررسی دیدگاه‌های او، نظریاتش را با اندیشمندانی همچون کانت مقایسه می‌کند.

در بخش بعدی کتاب، با مقاله‌ای به قلم اینگو فارین مواجه می‌شویم که نگاهی به زندگی فکری یورک دارد. این فیلسوف برجسته‌ی آلمانی که نام کامل او کنت هانس لودویک پاول یورک فون وارتنبورک است، به سبب همکاری بلندمدتی که با دوست خود ویلهلم دیلتای داشته و همین‌طور تأثیراتی که بر مارتین هایدگر و هانس گئورگ گادامر گذاشته است، شهرت دارد.

او در کنار دیلتای، مفهوم تاریخ‌مندی را به‌عنوان یک ویژگی تعیین‌کننده در حوزه‌ی هستی‌شناسی انسان به رسمیت شناخت. اندیشه‌ها و نظریات این فیلسوف اولین بار در سال 1923 در قالب یک مجموعه تحت عنوان «مکاتبه با دیلتای» منتشر شد. پس از انتشار این اثر افزون‌بر هایدگر و گادامر، اندیشمندان پرشمار دیگری مثل رودلف بولتمان، هربرت مارکوزه و بسیاری دیگر از تفکرات یورک تأثیر پذیرفتند.

اینگو فارین در مقاله‌ی یورک، پس از شرح زندگی این فیلسوف، مکاتبات وی با دیلتای را مورد بررسی قرار می‌دهد. او اذعان می‌کند که بعد از انتشار این نامه‌ها، این اثر به‌عنوان یادبودی برای دوستی فلسفی این دو اندیشمند شناخته شد و نه تنها یورک را در مقام یک همکار وفادار معرفی کرد، بلکه باعث برجسته شدن جایگاهش در مقام یک فیلسوف مستقل شد. علاوه‌بر این‌ها، اینگو فارین در بخش آخر مقاله گفتارهای کوتاه فلسفی یورک درباره‌ی تاریخ و روانشناسی را نیز آورده است تا مخاطبان نسبت به دیدگاه‌های این متفکر آشنایی بهتری پیدا کنند.

ناگفته نماند که کتاب دیلتای و یورک دو مدخلِ دانشنامه‌ی استنفورد به شمار می‌آیند. دانشنامه‌ای ارزنده‌ که در سال 1995 با سرپرستی ادوارد ن. زالتا شکل گرفت و به مرور به مجموعه‌ای جامع بدل شد. ترجمه‌ی مدخل‌های این مجموعه به همت نشر ققنوس دریچه‌های تازه‌ای را به روی مخاطبان فارسی‌زبان اهل فلسفه گشوده است. کتاب دیلتای و یورک نیز ازجمله‌ی این آثار است که با ترجمه‌ی سید مسعود حسینی و با تلاش این نشر به عرصه‌ی چاپ رسیده است.

کتاب دیلتای و یورک برای چه کسانی مناسب است؟

برای علاقه‌مندان به دنیای فلسفه، به‌ویژه افرادی که در حوزه‌ی فلسفه‌ی تاریخ به مطالعه می‌پردازند، این کتاب، اثری خواندنی و جالب توجه خواهد بود.

در بخشی از کتاب دیلتای و یورک می‌خوانیم

دیلتاى به موازات آن‌که رویکرد خویش به اخلاق را بر مبناى انسان‌شناسى مى‌پرورد، به سه محرک اخلاقى اساسى مى‌رسد. یکى از این محرک‌ها خیرخواهى (Wohlwollen) است که آن را به همبستگى بشرى پیوند دادیم. دو محرک دیگر عبارت‌اند از حق‌جویى (Rechtschaffenheit) و به کمال رساندن خویشتن به وجهى که از حیث اجتماعى موجه است (Vollkommenheit). این سه محرک اخلاقى پیشاپیش در رساله احراز صلاحیت تدریس دیلتاى به سال 1864 به نام «اهتمام به نوعى تحلیل آگاهى اخلاقى» به عنوان اصولى اخلاقى توصیف شده بود (بنگرید به 27-1864/GS.VI, 26). در واقع، بخش دوازدهم نظام اخلاق، که بخش پایانى آن است، تقریبا فقط از این اثر اولیه برگرفته شده است، اثرى که در آن محرک‌هاى اخلاقى به شکل سه بایدِ اخلاقى صورت‌بندى شده بودند. این امر پرسشى برمى‌انگیزد: چگونه ممکن است از محرک‌هاى اخلاقى‌اى که از منظر انسان‌شناسانه حاصل شده‌اند و پسینى هستند گذر کنیم تا در نهایت به بایدهایى اخلاقى دست یابیم که پیشینى هستند. بخش فرعى بسیار مهمِ 3.9 ما را براى این گذار آماده مى‌کند. عنوان این بخش فرعى، «آگاهى از التزام (Bindung) در وظیفه و حق» است. دیلتاى در این‌جا به‌صراحت کامل بیان مى‌دارد که التزام به عمل کردن به آنچه حق است مستلزم نوعى آگاهى است که نمى‌توان آن را صِرف عکس‌العمل غیرارادى به فشار بیرونىِ برآمده از حس همبستگى‌مان با دیگران تلقى کرد. التزام به عمل کردن آنچه حق است باید برآمده از درون و بر مبناى احترام به دیگران در مقام غایاتى فى‌نفسه باشد (1890b/GS.X, 102). در این‌جا صِرفِ ارزش حیاتى همبستگى به ارزش روحانى احترام به دیگران اعتلا مى‌یابد. دیلتاى که به جاى همدلى هیومى خیرخواهى را نشانده است، اکنون وظیفه کانتى را به مثابه بخشى از تحلیل خویش درباره تأمل اخلاقى در خویشتن اختیار مى‌کند.