کتاب آزادراه جنوبی و داستان‌های دیگر

کتاب آزادراه جنوبی و داستان‌های دیگر به قلم خولیو کورتاسار، نویسنده‌ی برجسته‌ی آرژانتینی، مجموعه‌ای از چند داستان کوتاه است. خولیو کورتاسار در این کتاب ترافیکی سنگین و جماعتی را که در این ترافیک گیر افتاده‌اند تصویر می‌کند. ترافیکی که ماه‌ها به طول انجامیده و این افراد سعی دارند جان سالم به در ببرند. اما به‌محض این‌که این ترافیک سنگین دوباره باز می‌شود، اجتماعی که ساخته شده بود، در چشم برهم‌زدنی از بین می‌رود.

درباره‌ی کتاب آزادراه جنوبی و داستان‌های دیگر

آزادراه جنوبی اثری است که خولیو کورتاسار (Julio Cortázar) ابتدا آن را به‌صورت مستقل چاپ و منتشر کرده بود و عنوان اصلی این کتاب نیز هست. ماجرای آزادراه جنوبی در دهه‌ی 1960 زیر آفتاب سوزان بعدازظهر روایت می‌شود، جایی که دوازده لاین ماشین به سمت پاریس می‌روند و به‌تدریج همگی از فرط شلوغی متوقف می‌شوند. گروهی از راننده‌ها و مسافرها که حدود 70 کیلومتر از مقصدشان فاصله دارند و تنها هدفشان رسیدن به آنجاست، شروع به تعامل به یکدیگر می‌کنند. حدس و گمان‌هایی پیرامون این توقف میان راننده‌ها پخش می‌شود. شب از راه می‌رسد و روز با دمیدن آفتاب آغاز می‌شود. گروه رانندگان با هم‌فکری و همکاری یکدیگر به این نتیجه می‌رسند که در توزیع آب و غذا صرفه‌جویی کنند. در این حین، نه خبری از هلیکوپتر پلیس است و نه خبری از موتورهای پلیس. روزها که سپری می‌شوند، روابط بین افراد و ایجاد جوامع کوچک بیشتر می‌شود. اما فصل بهار بعدی، این ترافیک سنگین بدون هیچ توضیح و توجیهی باز می‌شود و مسافرها با سرعت به‌طرف مقصدشان پاریس، می‌رانند.

خولیو کورتاسار در کتاب آزادراه جنوبی و داستان‌های دیگر (The Southern Thruway and other stories) خواننده را وارد فضایی مملو از اتفاقاتی غیرقابل‌باور و سردرگمی می‌کند. نویسنده با خلق چنین موقعیتی از خواننده می‌خواهد خود را جای رانندگان اسیر ترافیک بگذارد، ولی طوری دیگری فکر کند و سؤالاتی ازاین‌دست بپرسد که چرا ماشین را کنار جاده نگذارد و خطر پانزده ساعت پیاده رفتن تا پاریس را به جان نخرد؟ چرا گرم نگه‌داشتن ماشین در طول زمستان، باعث خالی‌شدن باتری و بنزین نمی‌شود؟ آیا پس از چندین ماه حمام نرفتن، بهداشت به یک معضل اساسی تبدیل نمی‌شود؟ چرا این مسافرها آن‌قدر پول نقد همراه خودشان دارند که می‌توانند از پس خریدن آب و غذا بربیایند؟ چنان‌که مرز میان حقیقت و واقعیت‌گرایی، کمدی بودن و تراژدی بودن گنگ و تشخیص‌ناپذیر است و یافتن جایگاهی استوار در این جهان غریبِ ساخته و پرداخته‌ی خولیو کورتاسار بس دشوار است.

تمامی افرادی که در این ترافیک سهمگین گیر افتاده‌اند، کاملاً این منع تردد را پذیرفته‌اند و خیلی زود خودشان را با شرایط وفق می‌دهند و شرایط را عادی می‌پندارند. زمان، دیگر آن مفهوم اساسی خود را از دست می‌دهد و وقتی که دیگر علت این ترافیک را نمی‌پرسند، از بند محدودیت‌های زندگی عادی رها می‌شوند. خولیو کورتاسار با خلق این موقعیت قصد دارد به خواننده نشان بدهد که وقتی خودمان را از چنگ محدودیت‌هایی که منطق و استدلال و زمان و فضا برای ما می‌سازد، آزاد کنیم، می‌توانیم شکوفا بشویم و ما را یاد جمله‌ی معروفی می‌اندازد که می‌گوید: «انسان در محدودیت‌ها ستاره می‌شود.» اما نویسنده نکته‌ی دیگری را در کتاب آزادراه جنوبی و داستان‌های دیگر نیز موشکافی می‌کند و آن این‌که، پذیرش یک شرایط دشوار همیشه آسان‌تر از کوشش برای رهایی از آن یا درک آن مشکل است.

شخصیت‌های داستان خولیو کورتاسار رفته‌رفته هویت و نامشان را از دست می‌دهند و یکدیگر را بر اساس اسم خودروهایشان یا جایگاهی که پیش از ترافیک در جامعه داشتند صدا می‌زنند، مانند دکتر، مهندس، کشاورز، راهبه و... خودِ همین بی‌نام بودن شخصیت‌ها نماد این موضوع است که آن‌ها دیگر فرد نیستند و فردیت ندارند. این عازمانِ گرفتارِ ترافیک خیلی زود گذشته را از یاد می‌‎برند، دیگر برای آینده برنامه‌ای نمی‌ریزند و در لحظه زندگی می‌کنند؛ به قولی، دم را درمی‌یابند. بشر برای محقق کردن آرزوها و اهدافش باید کارهای مفید و مؤثری در زندگی‌اش انجام بدهد که از دیدگاه فلسفی، رویکردی اگزیستانسیالیستی به زندگی قلمداد می‌شود. فرد، بدون داشتن دل‌مشغولی برای رسیدن به اهدافش، مانند شخصیت‌های آزادراه جنوبی باید چشم‌انتظار اتفاق یا کسی بنشیند تا در شرایط تحول ایجاد کند.

خولیو کورتاسار نویسنده‌ای است که یکی از چهره‌های برجسته‌ی ادبیات آمریکای لاتین به شمار می‌رود و در کنار نام‌هایی بزرگی همچون گابریل گارسیا مارکز، کارلوس فوئنتس و ماریو بارگاس یوسا، خوش می‌درخشد. موضوعاتی که خولیو کورتاسار اغلب اوقات به آن‌ها می‌پردازد، سیاسی و اجتماعی و فرهنگی است که در قالب فضاهای سورئال مطرحشان می‌کند. این مجموعه داستان که متشکل از یازده قصه است نیز از این قاعده مستثنی نیست و در سراسر آن‌ها می‌توان نقد اجتماعیِ طنزگونه خولیو کورتاسار را دید که گاهی حتی به جریان سیال ذهن هم پهلو می‌زند. اکنون کتاب آزادراه جنوبی و داستان‌های دیگر را که احسان چادگانی ترجمه و نشر خوب آن را چاپ و منتشر کرده، در اختیار شما علاقه‌مندان قرار دارد.

کتاب آزادراه جنوبی و داستان‌های دیگر برای چه کسانی مناسب است؟

اگر به دنبال مجموعه داستان‌های کوتاهی هستید که با فضایی سورئال و وهم‌انگیز به نقد اجتماعی و سیاسی می‌پردازد، بی‌تردید این کتاب می‌تواند انتخاب خوبی باشد.

در بخشی از کتاب آزادراه جنوبی و داستان‌های دیگر می‌خوانیم

وسط راهروی هتل به فکرش رسید که شاید دیرش شود و با عجله وارد خیابان شد تا موتورسیکلتش را از قسمتی که سرایدار ساختمانِ بغلی در اختیارش گذاشته بود بردارد. با دیدن ساعت‌دیواریِ جواهرفروشیِ سر خیابان متوجه شد که ساعت ده دقیقه به نُه است. هنوز وقت داشت. آفتاب از لابه‌لای ساختمان‌های بلند مرکز شهر می‌تابید و او چون پیش خودش، برای راه ‌رفتن و فکر کردن اسمی نداشت با قدم‌های منظم جلو رفت و سوار موتورش شد و حین راه رفتن، فکر یک موتورسواری جانانه را مزمزه می‌کرد. موتور بین پاهایش وزوز می‌کرد و باد خنکی در پاچه‌های شلوارش می‌پیچید.

مثل برق از کنار وزارت‌خانه‌ها (یکی صورتی، آن‌یکی سفید) و مغازه‌های پشت‌سرهمِ خیابانِ اصلی، که ویترین‌های پرنور داشتند، گذشت. کم‌کم داشت به لذت‌بخش‌ترین قسمت ماجرا می‌رسید، سواریِ درست‌و‌حسابی: خیابانی طویل با درخت‌هایی در دو طرف، خلوت خلوت، خانه‌های ویلایی بزرگ که باغچه‌هایشان تا لب پیاده‌رو آمده بود و با پرچینی کوتاه از خیابان جدا می‌شد. شاید کمی حواسش ‌پرت بود، اما به‌هرحال از سمت راست خیابان خوش‌خوشک می‌راند و خودش را به دست طراوت و فشردگی بی‌وزنِ روزی سپرده بود که تازه داشت آغاز می‌شد. شاید همین آرامش غیرارادی بود که باعث شد نتواند از آن تصادف پیشگیری کند. وقتی زن را دید که با عجله آمد وسط گذرگاه عابر پیاده، آن هم وقتی هنوز چراغ برای او سبز بود، دیگر فرصتی برای تصمیم‌گیری نداشت. ترمز جلو و عقب را با هم گرفت و خودش را به چپ متمایل کرد. صدای جیغ زن را شنید و، به محض برخورد، دیگر چیزی ندید. انگار یک‌باره به خواب رفته بود.