بله
کتاب کارگردانی نمایشنامه به زبان ساده، راهنمایی عملی و جامع برای کارگردانان تئاتر به‌حساب می‌آید. ریک دی روشرز، نویسنده‌ی کتاب و مدیر هنری تئاتر بوستون، تمامی مراحل مختلف کارگردانی یک نمایشنامه را، از انتخاب متن تا اجرای نهایی آن، در این اثر با زبانی ساده توضیح داده است. پس از مطالعه‌ی کتاب حاضر، با شیوه‌های مختلف کارگردانی نمایشنامه برای اجرای تئاترهایی پرمخاطب، آشنا می‌شوید.
درباره‌ی کتاب کارگردانی نمایشنامه به زبان ساده
کتاب کارگردانی نمایشنامه به زبان ساده (Playing Director)، منبعی سودمند برای فراگیری تمامی اطلاعات لازم در حوزه‌ی کارگردانی تئاتر است. ریک دی روشرز (rick-desrochers) نویسنده‌ی کتاب، تجربه‌ای ارزشمند در اجرای هنرهای نمایشیِ چند رسانه‌ای در کالج لمان دانشگاه نیویورک دارد. کتاب حاضر، ماحصل تجربه‌های نویسنده در حوزه‌ی کارگردانیِ نمایشنامه است. تمامی اطلاعات لازم درباره‌ی آشنایی با مسئولیت کارگردان، خلق دنیای نمایشنامه، انتخاب بازیگر و طراحی صحنه در این اثر گنجانده شده است. روشرز، کارگردان را در این اثر به‌عنوان رهبر و هدایتگر اصلی یک نمایش معرفی می‌کند. این رهبر باید تفسیر و اجرایِ دیدگاه خود از نمایشنامه را در قالب عناصر هنری و فنی در یک تئاتر به نمایش بگذارد و اثر هنریِ یکپارچه و تاثیرگذاری خلق کند.
مطالب کتاب کارگردانی نمایشنامه به زبان ساده، پس از توضیحاتی درباره‌ی نویسنده، با شرح وظیفه‌های کارگردان آغاز می‌شود. مطالعه‌ی این بخش، دیدگاه کاملی درباره‌ی تمامی کارهایِ کارگردانِ تئاتر، قرار می‌دهد. در بخش بعد، توضیحاتی درباره‌ی تکامل تدریجی کارگردان گنجانده شده است. منظور از تکامل تدریجی، کارهایی است که کارگردان‌های اولیه‌ی دوران تئاتر و هنرهای نمایش بر عهده داشته‌اند. این کارها در گذر زمان، تغییر کرده و گسترده‌تر شده‌اند. در گذشته، کارگردان بیشتر به‌عنوان مدیر صحنه‌ای شناخته می‌شد که تمرکز ویژه‌ای بر اجرای دقیق متن داشت. با گذشت زمان، نقش کارگردان پیچیده‌تر شده و به‌عنوان یک هنرمند خلاق، مسئولیت تفسیر و شکل‌دهی به نمایشنامه و ایجاد یک تجربه‌ی هنری یکپارچه را بر عهده گرفت. ریک دی روشرز، تئاتر را همچون تصویری در این اثر بیان کرده که اقتباسی از روایت نمایشنامه به‌حساب می‌آید.
آموزش‌های کتاب کارگردانی نمایشنامه به زبان ساده با توضیحاتی درباره‌ی انتخاب نمایشنامه‌ی مناسب با بازیگر و بودجه‌ی تهیه‌کننده، آماده‌سازی، تحلیل و خلق جهان نمایشنامه ادامه پیدا می‌کند. کارگردان با انتخاب بازیگران مناسب، طراحی صحنه و لباس، موسیقی، نورپردازی و دیگر عناصر بصری و صوتی، جهان تصویری و احساسی منحصربه‌فردی خلق می‌کند تا تماشاگر بتواند به عمق نمایش نفوذ کرده و با شخصیت‌ها ارتباط برقرار کند.
در بخش بعدی کتاب، توضیحاتی درباره‌ی ملاحظات فنی مطرح شده که کارگردان تئاتر باید در نظر بگیرد. مفاهیمی مانند طراحی صحنه، دیوارها، صحنهآرایی با قطعات، صحنه‌ی سه‌سکویه و... در این بخش کاملاً توضیح داده شده‌اند. پس از این مفاهیم، نویسنده، روش‌های انتخاب بازیگر را مطرح کرده است. مطالعه‌ی توضیحاتی درباره‌ی آماده‌سازی شخصیت، آغاز برنامه‌ی زمان‌بندی شده برای بازیگران، خواندن بی‌تفاوت، آماده کردن منولوگ و بداهه‌گویی و آزمون، به‌خواننده‌ی کتاب کمک می‌کند تا در مقام کارگردان، شخصیت‌های نمایشنامه را با دقت بیشتری انتخاب کند و بازی‌های بهتری از آن‌ها بگیرد.
نویسنده در ادامه، مراحلی که کارگردان باید پس از انتخاب بازیگر انجام دهد را توضیح داده است. آشنایی با جزئیات متن برای تمرین، حرکت و جزئیات صحنه و نمونه‌ی تمرینات برنامه‌ریزی شده برای نمایشنامه ، قسمتی از کارهایی است که کارگردان باید پس از مشخص شدن بازیگر انجام دهد. مطالب کتاب کارگردانی نمایشنامه به زبان ساده با توضیحاتی درباره‌ی روش‌های حل‌و‌فصل مشکلات فنی و طراحی و به اجرا گذاشتن نمایشنامه، خاتمه پیدا می‌کند. پس از مطالعه‌ی این مطالب، مهارت‌های کارگردانیِ خواننده بهبود پیدا می‌کند و می‌تواند بهتر با متن نمایشنامه ارتباط برقرار کند و واسط خوبی میان متن و بازیگر باشد. افزایش این مهارت‌ها، نقش مهمی در طراحی برنامه‌ی تمرینی اثربخش برای اجرای نمایشنامه دارد و اجرای مطلوبی از یک نماشنامه را نوید می‌دهد.
کتاب کارگردانی نمایشنامه به زبان ساده را انتشارات افزار، چاپ و روانه‌ی بازار کرده. قاسم غریفی، مترجم این کتاب است.
کتاب کارگردانی نمایشنامه به زبان ساده برای چه کسانی مناسب است؟
تمامی علاقه‌مندان به کارگردانی تئاتر، مخاطب‌های اصلی این کتاب هستند. مطالعه‌ی کتاب حاضر برای کارگردان‌های تئاتری که در پی کسب اطلاعات بیشتر و مرور آموخته‌های قبلیِ خود هستند نیز خالی از لطف نیست.
در بخشی از کتاب کارگردانی نمایشنامه به زبان ساده می‌خوانیم
برای درک و صحنه‌پردازی نمایشنامه‌ها، ما باید آن‌ها را مجسم کنیم. آن‌ها اقتباسی از روایتی نمایشی هستند. آن‌ها متن‌هایی کلی مانند نوول‌ها یا داستان‌هایی که به‌طور کامل پرداخته شده، یا وابسته به این‌گونه آثار نیستند. آن‌ها طرح‌هایی هستند که با مشارکت اندیشه‌ها، بازی بازیگران، طراحان و همه‌ی هنرمندان فعال در تهیه‌ی نمایشنامه، مجسم می‌شوند.
برای تهیه‌ی یک نمایشنامه، «راه فرموله‌شده‌ای» وجود ندارد. تئاتر برای خود قوانین و قراردادهای مخصوصی دارد که با تلویزیون و سینما فرق می‌کند. تئاتر تصویری ویژه‌ی خود دارد، به‌همین دلیل من اعتقاد دارم که هر چیزی ممکن است برای یک بار، با یک قراردادِ صحنه ثبت شده باشد. یک زبان مشترک بین صحنه با دیگر موجودات وجود دارد. ساده‌ترین مثال از این نوع، چگونگی تهیه‌ی نمایشنامه‌ی پریکس اثر شکسپیر را نشان می‌دهد (به‌کارگردانی مارک لاموس در کمپانی تئاتر هارتفورد) که خود از نزدیک شاهدش بودم، هنگامی که یک بازیگر در اقیانوس «غرق» می‌شد. برای آفریدن این لحظه، یک تکه نایلون روی کف صحنه کشیده شده بود و او با نایلونِ کشیده‌شده مبارزه می‌کرد. او منظره‌ی غرق شدن و فرو رفتن در امواج اقیانوس را آفرید. نیازی به استادی و مهارت یا صحنه‌پردازی واقع‌گرایانه نبود، تنها یک فکر ساده موجب یک حرکت و یک کنش تئاتری شد.
تماشاچی نیازی به شرح و تفصیل کرداری ندارد که روی صحنه به‌منظور کمک به آن‌ها برای درک حرکت نمایشنامه به‌اجرا درمی‌آید؛ مانند یک تصویر‌پرداز، بازیگر می‌تواند آن را «عینیت» بخشد یا تغییر شکل دهد و بدنش را از چیزی، مکانی یا از شخصی به شخص دیگر منتقل سازد، بی‌آن‌که خللی در تصور و اندیشه‌ی تماشاچی به‌وجود آورد.
