بله
کتاب یک سال تا رواقی گری نوشته‌ی ماسیمو پیلیوچی و گرگوری لوپز پنجاه‌ودو تمرین کاربردی را در بر می‌گیرد که به شما کمک می‌کنند آموزههای مکتب رواقی را سرلوحه‌ی زندگی خود قرار دهید. این کتاب همچنین رساله‌ای از سِنِکا (فیلسوف رواقی) به نام «در باب کوتاهی عمر» را در بر می‌گیرد که در انتهای کتاب گنجانده شده است.
درباره‌ی کتاب یک سال تا رواقی‌گری
تصور کنید هزاران مایل دور از خانه، تنها و بی‌کس رها شده‌اید. نه وسیله‌ای همراه‌تان است و نه پولی در جیب‌تان. مخمصه‌ای از این دست اغلب افراد را دچار یأس و اضطراب می‌کند و باعث می‌شود به بختِ شوم‌ِ خود لعن و نفرین بفرستند. اما چنین چیزی درباره‌ی زنونِ قبرسی (Zeno of Cyprus) صادق نبود، بلکه چنین مخمصه‌ای به شالوده‌ی آثار و میراث زندگی زنون بدل شد. او زمانی تاجری ثروتمند بود، اما از تقدیر بد، همه‌چیزش را از دست داد. حوالی سال 300 قبل از میلاد در آتن «کشتی‌شکسته» شد و همه‌ی سرمایه‌اش بر باد رفت. زنون که بعد از این اتفاق، کار زیادی برای انجام دادن نداشت، پرسه‌زنان وارد یک کتاب‌فروشی شد، کتابی درباره‌ی سقراط (Socrates) انتخاب کرد و تا روزها به خواندن آن مشغول شد. چیزی نگذشت که زنون مسحور سقراط گشت. راه‌های زیادی را پیمود، بر سر کلاسِ بسیاری از استادان فلسفه نشست تا آنکه شروع به تعلیم شاگردان خود کرد و در این حین، مکتب رواقی‌گری را نیز بنیان نهاد.
آموزههای مکتب رواقی عمدتاً در باب فضیلت، بردباری و کفِّ‌نفس هستند و برای سال‌های طولانی الهام‌بخش نسل‌هایی از اندیشمندان و رهبران قرار گرفته‌اند. نام رواقی‌گری از مکانی به نام «رواقِ منقش» می‌‌آید که جایی بود که زنون و مریدانش برای مباحثه در آنجا جمع می‌شدند. امروزه، در زبان انگلیسی، کلمه‌ی استوییک (رواقی) به معنای کسی به کار برده می‌شود که هنگام سختی و فشار زندگی، آرام و بردبار باقی می‌ماند و از بروز هیجانات افراطی اجتناب می‌کند. اگرچه این معنا، جنبه‌های مهمی از مکتب رواقی را توصیف می‌کند، اما این مکتب چیزی بیش از یک نوع طرز برخورد صرف است. گرگوری لوپز (Gregory Lopez) و ماسیمو پیلیوچی (Massimo Pigliucci) در کتاب یک سال تا رواقی‌گری (Live Like A Stoic: 52 Exercises for Cultivating a Good Life) به معرفی فلسفه‌ی رواقی می‌پردازند و تلاش می‌کنند تمریناتی را طی پنجاه‌ودو هفته (یک سال) به شما ارائه کنند تا رواقی‌گری را سرلوحه‌ی همه‌ی کنش‌های خود قرار دهید.
رواقیون باور داشتند تمام چیزهای پیرامون ما بر مبنای شبکه‌ای از روابط علی عمل می‌کند که به ساختاری منطقی از جهان می‌انجامد. رواقیون این ساختار منطقی را لوگوس می‌نامیدند. درست است که ممکن است ما بر هر آنچه که بر ما می‌گذرد، کنترل نداشته باشیم، اما می‌توانیم نحوه‌ی واکنش‌مان به این حوادث را کنترل کنیم. رواقیون سعی دارند به جای تصور جامعه‌ای ایده‌آل، با جهان آن‌طور که هست کنار بیایند. آنها برای رسیدن به تهذیب نفس از چهار فضیلت بنیادین استفاده می‌کنند:
- یک، حکمت عملی: توانایی راهبری شرایط پیچیده به روشی منطقی، آگاهانه و آرام؛
- دو، اعتدال: تمرین خویشتن‌داری و میانه‌روی در تمام جنبه‌های زندگی؛
- سه، عدالت: با دیگران با انصاف برخورد کردن، حتی زمانی‌که واقعاً دچار خطا شده‌اند؛
- چهار، شجاعت: نه فقط در شرایط غیرمعمول، بلکه در رویارویی با چالش‌های روزانه.
سنکا، یکی از مشهورترین رواقیون، چنین نوشته است: «بعضی اوقات، حتی خودِ زیستن عملی شجاعانه است.» اگرچه مکتب رواقی بر به‌سازی فردی تمرکز دارد، اما فلسفه‌ای خودمحور نیست. در زمانه‌ای که قانون روم برده‌ها را مایملک اربابان قلمداد می‌کرد، سنکا خواهان برخورد انسانی با آنها بود و تأکید داشت که همه‌ی ما انسان‌ها در انسانیتِ بنیادینِ یکسانی مشترکیم. همچنین رواقی‌گری انفعال را تشویق نمی‌کند؛ موضوعی که ماسیمو پیلیوچی و گرگوری لوپز مفصلاً به آن پرداخته‌اند.
گفتنی‌ست رواقی‌گری چندین قرن در یونان و روم، مکتب فعالی بود، اگرچه امروزه به عنوان مکتبی رسمی شناخته نمی‌شود، اما اثر آن تا به امروز ادامه دارد. توماس آکویناس (Thomas Aquinas)، الهیدان مسیحی، تمرکز مکتب رواقی را بر فضیلت پسندیده و ستوده است. آنچه در ادامه مطالعه می‌کنید، توضیح مختصری درباره‌ی سه بخش کتاب است.
فصل اول کتاب یک سال تا رواقی‌گری «اصل تمایل» نام دارد که مجموعه‌ای از عناوین فرعی را در بر می‌گیرد. وقتی امور روزمره مطابق آنچه میل ماست پیش می‌رود، خیال می‌کنیم که کنترل زندگی‌مان را در دست داریم؛ اما هنگام تجربه‌ی تردید و بلاتکلیفی چه رخ می‌دهد؟ شما در هفته‌ی اولِ خواندن این کتاب یاد می‌گیرید که بر روی چه چیزی تسلط دارید و چه چیز از کنترل شما خارج است. در انتهای بخش اول یک تمرین هفتگی وجود دارد که به شما کمک می‌کند که به آنچه نویسنده «دوگانگی کنترل» می‌نامد، بپردازید.
شاید برخی مواقع در زندگی‌تان پیش بیاید که تلاش کنید جلوی اتفاقی را بگیرید، اما آن اتفاق به‌هرحال رخ بدهد. یادتان هست از آن اتفاق چه اندازه ناراحت شده‌اید؟ اگر هر چه از دست‌تان برآمده برای جلوگیری از آن اتفاق انجام داده‌اید چرا ناراحت هستید؟ در بخش یکم یاد می‌گیرید که بر آنچه حقیقتاً تحت کنترل شماست، متمرکز شوید.
فصل دوم «اصل عمل» نام دارد که هفته‌ی هجدهم تا سی‌وپنجم را در بر می‌گیرد. بنا بر عقیده‌ی رواقیون، سه اصل وجود دارد که شخص جویای نیکی و حکمت باید به تمرین آن بپردازد. دومین اصل، اصل عمل، از حرکت به سوی چیزی یا دوری از آن صحبت می‌کند و در کل به آنچه که شخص باید مطابق با نظم، دقت و منطق انجام دهد، می‌پردازد. این اصل همچنین بر وظایف انسان نیز متمرکز می‌شود. به عقیده‌ی رواقیون، انسان نباید همچون مجسمه از عواطف بی‌بهره باشد و باید در جایگاه والد، فرزند یا شهروند روابط اکتسابی‌اش را حفظ کند. فصلِ اصل عمل به همین موضوعات می‌پردازد.
با مطالعه‌ی دومین بخش از کتاب یک سال تا رواقی‌گری می‌آموزید با بهره جستن از فلسفه‌ی رواقیون، آرامش ذهنی خود را حفظ کنید، از مشغله‌هاتان بکاهید، با اهانت‌ها کنار بیایید، مشکلات را به فرصت‌ها بدل سازید و در نهایت با افراد بداخلاق به شیوه‌ای درست مواجه شوید.
«اصل پذیرش» نام سومین و آخرین فصل کتاب یک سال تا رواقی‌گری است. همان‌طور که بیان کردیم، برای فرد خواستار نیکی و حکمت، سه اصل وجود دارد. هدف اصل پذیرش آن است که آدمی عقلانیت پیشه کند و به دام قضاوت ناصحیح نیفتد. این اصل مناسب کسانی است که در رواقی‌گری به پیشرفت‌هایی دست یافته‌اند. در واقعِ، اصل پذیرش اوج تمرین‌هایی است که تاکنون در کتاب یک سال تا رواقی‌گری از آن سخن به میان آمده. هدف این اصل چنین است: «هیچ عمل ناآزموده‌ای از ما سر نزند.»
در این بخش چهار حالت ذهنی و چگونگی مواجهه با آنها بررسی می‌شود، شخص یاد می‌گیرد بر تمرین مفاهیم رواقی استمرار بورزد، بر رابطه‌ی ذهن و جسم خود متمرکز شود، خواهش‌های نفسانی را وا نهد و در نهایت، به امور صحیح توجه ورزد.
اپیکتتوس می‌گوید: «اگر آموزههای رواقی را برای عمل کردن دنبال نمی‌کنید، برای چه به دنبال یاد گرفتن‌شان هستید؟» تأکید ماسیمو پیلیوچی در کتاب یک سال تا رواقی‌گری نیز بر عمل کردن بوده و برای دستیابی به آن از رواقیون الهام گرفته. رواقی‌گری فلسفه‌ی زندگی است و تکنیک‌های آن پیش‌زمینه‌ی نظری دارد. بنابراین نویسنده‌ی کتاب یک سال تا رواقی‌گری در انتهای کتاب تلاش کرده تا هم‌زمان با پیشنهادهای عملی، پیشنهادهایی برای مطالعه نیز ارائه کند.
نکوداشت‌های کتاب یک سال تا رواقی‌گری
- پاسخِ نگرانی‌ها و دل‌مشغولی‌های روزانه‌ی ما -بزرگ یا کوچک- در دل فلسفه‌ی رواقی نهفته است. کتاب یک سال تا رواقی‌گری راهنمایی ضروری برای یاری رساندن به ما در خوب زیستن است. (وب‌سایت آمازون)
- راهی شگفت‌انگیز که پتانسیل تغییر زندگی شما را دارد. کتاب یک سال تا رواقی‌گری درس‌ها و تمرین‌هایی ساختاریافته را به خواننده ارائه می‌دهد که با استفاده از آن می‌توانند در فلسفه‌ی رواقی کاوش کنند. (ویلیام اروین، نویسنده‌ی کتاب‌های «فلسفه‌ای برای زندگی» و «راهنمای عملی رواقی زیستن»)
کتاب یک سال تا رواقی‌گری برای چه کسانی مناسب است؟
افرادی که به آموزههای رواقیون و فلسفه‌ی کاربردی علاقه‌مند هستند مخاطبین این کتاب به شمار میروند.
در بخشی از کتاب یک سال تا رواقی گری: 52 تمرین برای رسیدن به زندگی رضایت‌بخش می‌خوانیم
مهم نیست چقدر برنامه‌ریزی کنیم، نگران باشیم و تلاش کنیم تا از اتفاق‌های ناگوار جلوگیری کنیم، چون برخی اوقات رخ می‌دهند. افراد در برابر اتفاق‌های ناگوار مشابه، واکنش‌های متفاوتی دارند. برخی شانه بالا می‌اندازند، برخی بهت‌زده می‌شوند و برخی دیگر، مانند سوکی، به ترس و اضطراب می‌افتند. چرا به شیوه‌های متفاوتی واکنش نشان می‌دهیم؟ اپیکتت می‌گوید، آنها که گرفتار شرایطی می‌شوند که دوست دارند از آن اجتناب کنند، همان‌هایی هستند که از اتفاق ناگوار رنج می‌برند. به این معنا که قسمت اعظم رنج ناشی می‌شود از قطع ارتباط میان آنچه دوست دارید اتفاق بیفتد و آنچه در حقیقت رخ می‌دهد. یا آن‌طور که رواقیون می‌گویند، تقابل آنچه همسو با طبیعت است و آنچه با طبیعت در تضاد است.
اپیکتت با فهرست‌بندی اتفاق‌های ناگوار وحشتناک می‌گوید بی‌معناست که از فقر، بیماری یا مرگ بیزار باشیم، چون این امور خارج از کنترل (کامل) ماست. هرچه باشد، بیماری و مرگ جنبه‌هایی طبیعی و اجتناب‌ناپذیر از زندگی بشرند و بااینکه برخی از مردم در اجتناب از فقر موفقند، فقر ممکن است هر لحظه بر آنها نازل شود. همین اتفاق دربارۀ تمایلات نیز حاکم است. اگر به‌دنبال ثروت زیاد، سلامتی کامل یا شهرت دائمی باشیم، برای چیزهایی تلاش می‌کنیم که از کنترل ما خارجند (هرچند ممکن است برای دستیابی به آن تأثیر اندکی داشته باشیم) و به‌صورت اجتناب‌ناپذیری بابت آن احساس تلخ‌کامی می‌کنیم.
نگاهش به زندگی خوب متفاوت از خیلی هاست.