کتاب شاعری (بوطیقا)

کتاب شاعری (بوطیقا)، اثر ماندگار ارسطو، با رویکردی فلسفی به بحث در زمینه‌ی شعر و هنر، نقد ادبی و هنری، تاثیر هنر و علم بر جهان و فلسفه‌ی اخلاق می‌پردازد. این کتاب که با زبانی بسیار شیوا و خواندنی، اخیرا از یونانی به فارسی برگردانده شده، گاه‌شمار زندگی ارسطو، فرهنگ اساطیر و اسامی یونانی و مقدمه‌ای برای فهم بهتر کتاب و گسترش مفاهیم آن به قلم مترجم، را شامل می‌شود.

درباره‌ی کتاب شاعری (بوطیقا)

نام ارسطو (Aristotle) را به‌عنوان یکی از معروف‌ترین و برجسته‌ترین فلاسفه‌ی یونان باستان شنیده‌ایم که نظرات او تأثیرات عمیق بسیاری بر فلسفه، اخلاق و هنر جهان به جا گذاشته است. نه تنها اروپاییان، که فیلسوفان مسلمان نیز، از ارسطو به‌شدت تأثیر پذیرفته‌اند. ارسطو، که شاگرد افلاطون بوده، سال‌ها به بسط و گسترش ایده‌های افلاطون پرداخته و در ادامه‌ی زندگی به فلسفیدن در زمینه‌های گوناگون و قلم‌فرسایی در حوزه‌های مختلف اندیشه مشغول بوده. می‌گویند که بخش بسیار اندکی از کتاب‌ها و نوشته‌های ارسطو به ما رسیده‌ است که یکی از مهم‌ترین و تأثیرگذارترین‌ آن‌ها، شاعری (بوطیقا) (Poetica) است.

کتاب شاعری (بوطیقا)، اولین کتابی است که در حوزه‌ی نظریه‌ و نقد ادبی نوشته شده و به قدری کامل و عمیق است که امروز هم، با گذشت حدود دوهزاروپانصد سال از زمان نگارشش، برای یادگیری نوشتن یک تراژدی قوی، می‌توان به آن رجوع کرد. کتاب، در قالب 26 نوشته‌ی کوتاه، جمع‌آوری شده است. چند بخش اول به تعریف شعر می‌پردازد و موضوع تقلید را روشن می‌کند که مفهومی مهم در دنیای هنر به حساب می‌آید. این بخش‌ها می‌تواند دیدگاه تازه‌ای نسبت به انواع هنر به ما ببخشد. در بخش‌های بعدی کتاب، ارسطو انواع ادبی کمدی، تراژدی و حماسه را معرفی می‌کند و به توضیح همه‌جانبه‌ی تراژدی می‌پردازد؛ نوعی از شعر که به نظر ارسطو والاتر از انواع دیگر است. تراژدی باید چه ویژگی‌هایی داشته باشد، ارکان آن چیست، اجزاء آن کدام است، چگونه یک تراژدی بر مردم اثر می‌گذارد و مفاهیمی بسیار پیچیده‌تر و عمیق‌تر در این فصول به بحث گذاشته می‌شوند. در ادامه نیز، به این نکته توجه می‌شود که چرا ارسطو بر این باور است تراژدی حتی بر حماسه هم برتری دارد.

کتاب شاعری (بوطیقا)، فقط کتابی در زمینه‌ی ادبیات نیست بلکه کتابی است که در خط به خط آن، مفاهیمی عمیق در زمینه‌ی فلسفه‌ی اخلاق، مفهوم خوبی و بدی، تأثیر احساسات مختلف بر مردمان و... مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته است و مخاطب را نیز به تفکر وا می‌دارد. کتابی که نه فقط هنرمندان، ادیبان و فیلسوفان، را تحت تأثیر قرار می‌دهد، بلکه مردم عادی را نیز، از حکمت خود بهره‌مند می‌سازد.

ترجمه‌ی جدید کتاب شاعری (بوطیقا) کار رضا شیرمرز است که از زبان یونانی به فارسی برگردانده شده و توسط انتشارات ققنوس به چاپ رسیده است. این ترجمه‌ی کتاب، با زبانی کاملا امروزی و نثری بسیار روان و ساده، خواندن این اثر را بسیار ساده می‌کند. همچنین مقدمه‌ی مفصل رضا شیرمرز در ابتدای کتاب، که ایده‌های اصلی شاعری را به کمک منابع دست‌اول خارجی، بسط و گسترش داده و کاربرد آن را در دنیای امروز شناسانده، به ارزش کتاب افزوده است. در ابتدای کتاب شاعری (بوطیقا)، مترجم، گاه‌شمار زندگی ارسطو و در انتهای کتاب، فرهنگ اساطیر و اسامی یونان را ضمیمه کرده است که می‌تواند برای خوانندگان جالب توجه باشد. در این نسخه‌ی کتاب، پس از هر نوشتار فارسی، متن یونانی اصلی نیز، آمده است.

کتاب شاعری (بوطیقا) برای چه کسانی مناسب است؟

دانشجویان فلسفه و پژوهشگران این حوزه، دانشجویان رشته‌های هنری و ادبی و همه‌ی کسانی که به آثار فلسفی علاقه دارند، از خواندن کتاب شاعری (بوطیقا) لذت خواهند بود.

در بخشی از کتاب شاعری (بوطیقا) می‌خوانیم

همچنین تفاوت سومی میان این هنرها وجود دارد که مربوط به شیوه‌ی تقلید آن‌هاست. می‌توان همان موضوعات را از طریق روایت سوم‌شخص بیان کرد (مانند امیروس که فرد سومی را به شاختار اثر اضافه می‌کند) یا اینکه همان موضوعات را از طریق خود اشخاص نقش بزند، به گونه‌ای که گویی کنش و عملکرد روزمره و عادی آن‌ها را نشان می‌دهد و همه‌چیز را طبق واقعیت شکل می‌بخشد.

همان‌طورکه در ابتدا گفتیم، تفاوت در تقلید هنری بر اساس سه مقوله است: ابزاری که برای تقلید به کار می‌آید، موضوعی که از آن تقلید می‌شود و دست آخر شیوه تقلید. بنابراین می‌توانیم نتیجه بگیریم که سوفوکلیس و امیروس از نظر تقلید همسو، یکسان و مشابه‌اند، چون ارزش‌های والای انسانی را تقلید می‌کنند.