کتاب نقد خنیاگری: هشت گفتار پیرامون حقیقت موسیقی غنایی

کتاب نقد خنیاگری نوشته‌ی اکبر ایرانی قمی مجموعه‌ای از هشت گفتار در باب غنا و موسیقی و حکم آن در شریعت اسلام است. این کتاب، با بررسی تاریخ موسیقی و حکم فقهای اهل سنت و شیعه از یک سو و مشورت با بزرگان و هنرمندان متعهد موسیقی از سوی دیگر، سعی دارد شناسایی موسیقی حرام در اسلام را ساده و یکپارچه کند.

درباره‌ی کتاب نقد خنیاگری

احکام مرتبط با موسیقی همیشه موضوعی پرچالش در شریعت اسلام بوده‌اند. همه‌ی ما می‌دانیم که غنا در اسلام حرام است اما این که غنای حرام چیست می‌تواند سؤالی چالش برانگیز حتی برای فقیهان و حکمای دین باشد. همواره در طول تاریخ، اندیشمندان بزرگ اسلام، سعی داشته‌اند ارزش هنر والای موسیقی را نشان دهند و از آن دفاع کنند. از سویی موسیقی به دلیل ماهیت سیال و تغییرپذیر خود، در طول تاریخ، در همراهی با رقص، برهنگی، میگساری و روابط نامشروع که در دین اسلام حرام است نواخته می‌شده و گاه حتی انواعی از موسیقی، مهیج انسان‌ها برای انجام محرمات بوده. به همین دلیل، و دلایل پرشمار دیگر، پیشوایان و علمای دین بارها حکم بر حرمت غنا داده‌اند. برای اینکه مجتهدان و فقها بتوانند تشخیص بدهند که حکم حرمت موسیقی برای چه نوع موسیقی صادر شده است، باید دیدگاه صاحب‌نظران عرصه‌ی موسیقی را بدانند. از سویی، بسیاری از مسئولان و مومنان، برای تشخیص موسیقی حلال از حرام، باید اطلاعاتی جامع درباره‌ی احکام مرتبط با موسیقی داشته باشند. کتاب نقد خنیاگری، نوشته‌ی اکبر ایرانی قمی، احکام مرتبط با حرمت موسیقی در طول تاریخ و نظرات بزرگ‌ترین اندیشمندان اسلامی را در کنار اطلاعات و دانشی که از موسیقی‌دانان بنام به دست آورده قرار داده و در هشت مقاله، دیدگاهی جامع و همه‌جانبه از این موضوع به مخاطب عرضه می‌کند.

در ابتدای کتاب نقد خنیاگری، مقدمه‌ای برای بیان اهمیت بحث و روش‌های تحقیق و پژوهش اکبر ایرانی قمی ارائه شده است. پس از آن، تاریخچه‌ای از موسیقی در ایران و جهان اسلام آمده است که می‌تواند در درک بحث کمک‌کننده باشد. در مقاله‌ی اول کتاب نقد خنیاگری، نویسنده سعی کرده است میزانی برای سنجش موسیقی حلال و حرام به مخاطب عرضه کند و نشان دهد که چه موسیقی را باید بر اساس نظرات فقهای بزرگ، غنای حرام دانست. در مقالات بعدی کتاب، نظرات فقها و اندیشمندان بزرگ اسلام نظیر امام خمینی، شیخ انصاری، فارابی، شیخ بهائی و... درباره‌ی موسیقی مورد بحث و بررسی قرار می‌گیرد. همین‌طور موضوعاتی مانند موسیقی در قرآن، موسیقی در اعیاد و جشن‌ها، سماع، غنا در فقه اجتهادی و... مورد مطالعه و تحقیق قرار می‌گیرند.

کتاب نقد خنیاگری را انتشارات سوره‌ی مهر به چاپ رسانده است.

کتاب نقد خنیاگری برای چه کسانی مناسب است؟

کتاب نقد خنیاگری برای طلاب، دانشجویان و همه‌ی کسانی که می‌خواهند در باب حرمت موسیقی و غنا در اسلام پژوهش کنند و به دیدگاهی جامع درباره‌ی اینکه چه نوع موسیقی در اسلام حرام است برسند، خواندنی است.

در بخشی از کتاب نقد خنیاگری: هشت گفتار پیرامون حقیقت موسیقی غنایی می‌خوانیم

جمعی از علما و دانشمندان صوفیه از قبیل شیخ ابوطالب مکی در قوت‌القلوب و امام ابوالقاسم قشیری در رساله قشیریه و امام محمد غزالی در احیاءالعلوم و کیمیای سعادت و ابونصر سراج طوسی در کتاب اللمع و ابوالحسن غزنوی در کشف‌المحجوب و شیخ شهاب‌الدین سهروردی در عوارف‌المعارف و ابوابراهیم بخاری در شرح کتاب‌التعرف لمذهب التصوف و امثال ایشان از علمای متصوفه، سعی کرده‌اند که تصوف را با تشرع و طریقت را با شریعت وفق داده، جواز و اباحه سماع و غنا را علاوه بر جهت ذوقی و عرفانی از جنبه شرعی نیز با ادله شرعیه از آیات و اخبار و سیره صحابه و تابعین اخبار ثابت کنند. شیخ ابوطالب مکی (متوفی 386) در قوت‌القلوب وارد مبحث سماع و غنا شده و عقیده اباحه را پذیرفته است با همان شرط که از محدث کاشانی نقل شد، یعنی درصورتی‌که سماع و تغنی مقترن با محرمات شرعیه نباشد. وی در اثناء فصل مزبور روایات و حکایاتی مبتنی بر جواز سماع نقل می‌کند و یک جا می‌گوید که از زمان عطاء ‌بن ابی‌رباح تا زمان ما پیوسته این رسم در حجاز معمول بوده که در ایام تشریق که افضل ایام سال برای عبادت است سماع کنند و تا کنون هیچ‌یک از علما بر این عمل انکار نداشته‌اند.

امام محمد غزالی در احیاءالعلوم شرحی مشبع در وجد و سماع نوشته و اقوال و دلائل حرمت و کراهت و اباحه سماع را نقل کرده و خود به دلائل چند استحسانی و فقاهتی جانب اباحه را ترجیح داده است. در کیمیای سعادت نیز فصلی مفصل نگاشته و عقیده خود را مبتنی بر جواز و اباحه سماع ذکر کرده است. نگارنده در کتاب غزالی‌نامه عقیده او را به شرح زیر نقل کرده‌ام.