کتاب حیات سری اعداد: مقالاتی ساده درباره کار و طرز فکر ریاضی‌دانان

سیاحتی جذاب در جهان شگفت‌انگیز ریاضیات... گئورگه اسپیرو، ریاضی‌دان برجسته‌ی معاصر، در کتاب حیات سری اعداد، برخی از مهم‌ترین و مقدماتی‌ترین مباحث علم ریاضی را، در قالب مقالاتی خواندنی و همه‌فهم با مخاطبین عام در میان گذاشته است. او علاوه بر این کار، مروری نیز بر تاریخچه‌ی علم ریاضی، از روزگار باستان تا به امروز، داشته است.

درباره کتاب حیات سری اعداد

عموم افراد تصور درستی در باب شیوه‌ی کار ریاضی‌دانان ندارند. در نظر اغلب ما، ریاضی‌دان فردی منزوی و گوشه‌گیر است که ترجیح می‌دهد وقت خود را به جای معاشرت با اطرافیان، صرف سر و کله زدن با اعداد و فرمول‌های پیچیده کند. با چنین تصوری، هیچ عجیب نیست که دانش ریاضی نزد بیشتر مردم، به عنوان دانشی خشک، خالی از هیجان، انعطاف‌ناپذیر و کمابیش کسل‌کننده شناخته می‌شود. شاید از همین روست که سطح اطلاعات عمومی در باب مباحث مقدماتی ریاضیات، در مقایسه با سطح اطلاعات عمومی در باب علوم دیگر، از جمله ادبیات، فلسفه، فیزیک و...، نزد عمده‌ی افراد جامعه بسیار نازل و ناچیز است. به هر رو، گفتن این‌که چنین تصوراتی درباره‌ی دانش ریاضی و متخصصان آن، تا چه اندازه به دور از واقعیت است، به خودی خود کافی نیست. برای این‌که این مطلب به روشنی نزد ما ثابت شود، باید شخصاً درگیر زیبایی‌های دنیای ریاضیات شویم، و جلوه‌های غنیِ این دانش فراگیر و گسترده را از فراسوی کلیشه‌های ذهنی خویش، ببینیم. به همین منظور، مایلیم مطالعه‌ی کتاب حیات سری اعداد (The Secret Life of Numbers) را به شما پیشنهاد کنیم؛ اثری خواندنی که هدف نویسنده از نگارش آن، آشنا ساختن مخاطبین مبتدی با زیبایی‌ها و البته، مزایای دانش ریاضی بوده است.

گئورگه اسپیرو (George Szpiro) در کتاب حیات سری اعداد، ضمن مرور تاریخ پرفرازونشیب دانش ریاضیات از عهد باستان تا عصر حاضر، به ما نشان می‌دهد که اصول علم ریاضی، بسیار بیش از آنچه ما می‌پنداریم، بر جنبه‌های گوناگون زندگی بشری تأثیر می‌گذارند. به نحوی که گزافه نیست اگر مدعی شویم که هیچ شاخه‌ای از معرفت بشری، بدون اتکا به اصول ریاضیاتی، هرگز امکان پیشرفت و ترقی نداشته و ندارد. به همین جهت بوده که بسیاری از بزرگ‌ترین فیلسوفان و متفکران تاریخ، ریاضیات را مادر علوم نامیده و بر ارج و اهمیت آن تأکید نموده‌اند. حالا قضاوت با شما: آیا توجیه‌پذیر است که دانش ما در باب مادر علوم، تقریباً هیچ باشد؟!

ویژگی مهم و تحسین‌برانگیز کتاب حیات سری اعداد این است که مطالب و مباحث مطرح‌شده در آن، علی‌رغم برخورداری از دقت علمی، با زبانی ساده و صمیمی، در قالب قصه‌ها و حکایاتی خواندنی، بیان شده‌اند. به همین دلیل، به جرئت می‌توان مدعی شد که بهره‌مند شدن از مطالب گردآمده در این اثر، برای عام‌ترینِ مخاطبین نیز ممکن و میسر است.

کتاب حیات سری اعداد حاوی مقالاتی کوتاه، با موضوعات متفاوت است که جملگی در حد فاصل سال‌های 2006 - 2003، در نشریه‌ی سوئیسی «نئووِه زورشر زِیتونگ»، به انتشار رسیدند و بعدها در قالب اثری واحد، در کتاب پیش رو، گرد یکدیگر آمدند. از این نکته روشن است که هر یک از فصول کتاب حیات سری اعداد را می‌توان به عنوان متنی مستقل در نظر گرفت و مطالعه نمود.

رابطه‌ی ریاضیات با علوم کامپیوتری، علوم سیاسی، اقتصاد، زیست‌شناسی و...، قوانین اثبات اعداد اول، جزئیات فرمول پوانکاره و مباحثی در باب دنباله‌های نامتناهی، از جمله جذاب‌ترین مطالبی‌اند که در کتاب پیش رو مورد بحث و واکاوی قرار گرفته‌اند.

کتاب حیات سری اعداد توسط سعید کریم‌پور به زبان فارسی ترجمه شده و از سوی انتشارات سبزان در دسترس مخاطبین علاقه‌مند قرار گرفته است.

در نکوداشت کتاب حیات سری اعداد

- اثری سرگرم‌کننده و آگاهی‌بخش... گئورگه اسپیرو در کتاب حیات سری اعداد به ما نشان می‌دهد که ریاضیات، چگونه می‌تواند بر تمام جنبه‌های زندگی ما تأثیر بگذارد. (آمازون)

کتاب حیات سری اعداد مناسب چه کسانی است؟

گئورگه اسپیرو کتاب حیات سری اعداد را برای آن دسته از مخاطبین عامی نگاشته که مایل‌اند بر دانش عمومی خویش در باب علم ریاضی، بیفزایند.

با گئورگه اسپیرو بیشتر آشنا شویم

گئورگه اسپیرو (متولد سال 1950) مقاله‌نویس و ریاضی‌دان برجسته‌ی اسرائیلی - سوئیسی است. اسپیرو مدرک کارشناسی ارشدِ ریاضی و فیزیک خود را از دانشگاه ETH زوریخ، و مدرک دکترایش را از دانشگاه Hebrew، اخذ نموده است. شهرت او در مقام ریاضی‌دان، مرهون مقالات متعددی است که در نشریات و جراید پرتیراژ به انتشار رسانده است؛ مقالاتی با زبانی ساده که عمدتاً برای آموزش مباحث علم ریاضی به مخاطبین عام نگاشته شده‌اند. از گئورگه اسپیرو، علاوه بر مقالات مورد اشاره، کتاب‌های ارزنده‌ای نیز در زمینه‌ی علوم ریاضیاتی به چاپ رسیده است. از میان این کتاب‌ها می‌توان به عناوینی چون «حیات سری اعداد: مقالاتی ساده درباره‌ی کار و طرز فکر ریاضی‌دانان» و «قانون اعداد» اشاره نمود.

در بخشی از کتاب حیات سری اعداد می‌خواانیم

در اوت 1998، توماس هِیلز یک ایمیل برای چندین نفر از ریاضی‌دانان فرستاد که در آن اعلام کرده بود از کامپیوترها برای اثبات حدسی که 400 سال حل‌نشده مانده بود، استفاده کرده است. موضوع پیام او حدس کپلر بود، حدسی که از سوی یوهان کپلر، ستاره‌شناس آلمانی، مطرح شده و می‌گفت متراکم‌ترین چینش تعدادی کُره در کنار یکدیگر آن است که محاط در درون یک هرم باشند؛ درست به همان شکل که میوه‌فروشان پرتقال‌ها را می‌چینند. اندکی بعد از آنکه هِیلز این موضوع را اعلام کرد، گزارش یک پیشرفت بزرگ در صفحات اول روزنامه‌های سرتاسر جهان درج گردید. اما اثبات هِیلز در بوته ابهام باقی ماند. او آن را به نشریه وزین سالنامه ریاضیات تحویل داد، اما هنوز به چاپ نرسیده است. کسانی که مسئول بررسی آن هستند، می‌گویند با آنکه مطمئن هستند این اثبات درست است اما به قدری از طی مسیر لازم برای تأیید آن خسته شده‌اند که نمی‌توانند به طور قطع هیچ خطایی را پیدا و رد کنند. به این ترتیب وقتی نسخه دست‌نویس هِیلز سرانجام در نشریه منتشر شود، یک یادداشت ویرایشی غیرعادی نیز همراهش خواهد بود؛ اظهار اینکه معلوم شده بخش‌هایی از مقاله قابل بررسی نیست.

در دل این ماجرای عجیب، استفاده از کامپیوتر در ریاضیات قرار دارد، موضوعی که سبب جناح‌بندی در میدان علم شده است. اثبات‌هایی که به کمک کامپیوتر انجام می‌شوند که گاهی به آن رویکرد «دست پایین» می‌گویند اغلب حاوی محاسبه هزاران نتیجه احتمالی برای یک مسئله هستند که با هدف دستیابی به نتیجه نهایی صورت می‌گیرند. بسیاری از ریاضی‌دانان این روش را، با این استدلال که نابهنجار است، نمی‌پسندند. سایرین از آن انتقاد می‌کنند چون هیچ بینشی نسبت به مسئله مورد بررسی به دست نمی‌دهد. برای مثال، در سال 1977 اثباتی به کمک کامپیوتر برای تئوری چهاررنگ ارائه شد؛ این تئوری می‌گوید که برای پر کردن یک نقشه به طوری که هر دو ناحیه مجاور یکدیگر رنگ‌های متفاوتی داشته باشند به بیش از چهار رنگ نیازی نیست. هیچ خطایی در آن اثبات یافت نشد، اما بعضی ریاضی‌دانان به جستجوی راه حلی با استفاده از روش‌های مرسوم ادامه دادند.