کتاب سیستم‌های نوشتاری جهان

مجید جعفری اقدم در کتاب سیستم‌های نوشتاری جهان، ضمن ارائه‌ی بحث‌هایی نظری در باب حوزه‌ی نوشتار، به مرور تاریخچه‌ی خط‌ها و سیستم‌های نگارشی گوناگونی پرداخته که تا امروز در عرصه‌ی فرهنگ بشری ظهور نموده‌اند.

درباره کتاب سیستم‌های نوشتاری جهان

زبان نوشتار، در کنار زبان گفتار، اصلی‌ترین ابزار ارتباطی بشر در طول هزاره‌ها بوده است. به زعم بسیاری از مورخین تمدن، اختراع سیستم نوشتاری گامی حیاتی و دوران‌ساز در تحول فرهنگ انسانی به شمار می‌رود. چه، پس از برداشتن این گام بوده که بسیاری از پیشرفت‌ها در جوامع انسانی مقدور و میسر گشته‌اند. اگر زبان نوشتاری در میان نبود، مردمان فرهنگ‌های گوناگون هرگز موفق به انتقال تجارب و یافته‌های خویش به مردمان دیگر فرهنگ‌ها، و همچنین، مردمان نسل‌های پس از خود نمی‌شدند. اگر زبان نوشتاری در میان نبود، قریب به اتفاق تمامِ حوزه‌های معرفتی بشر، از جمله پزشکی، طبیعیات، نجوم، ادبیات، تاریخ، فلسفه و... هرگز پدید نمی‌آمدند. و در نتیجه‌ی دو حکم قبلی، اگر زبان نوشتاری در میان نبود، صورت امروزین جامعه‌ی بشری هرگز محقق نمی‌شد. این گفته‌های مقدماتی کافی است تا ما را با اهمیت حوزه‌ی نوشتار و تاریخِ درازآهنگِ آن آشنا سازد. در کتاب سیستم‌های نوشتاری جهان بناست مخاطب مباحثی نظری در باب همین حوزه‌ی مهمِ فرهنگ بشری باشید.

کتاب مذکور توسط مجید جعفری اقدم نگاشته شده و از سوی نشر آناپل در اختیار علاقه‌مندان قرار گرفته است. این اثر به دو فصل کلی تقسیم شده است. در فصل نخست که عنوان «درآمدی بر سیستم نوشتاری» را بر خود دارد، مباحثی نظری در باب حوزه‌ی نوشتار با مخاطبین علاقه‌مند در میان گذاشته شده است؛ مباحثی راجع به تعریف نوشتار، نقش‌های نوشتار، ابزار نوشتار، تاریخ پدید آمدن نوشتار و... . فصل دوم اما به مرور و معرفی سیستم‌های نوشتاری گوناگونی اختصاص یافته که در دل فرهنگ‌های مختلف بشری به ظهور رسیده‌اند. از جمله‌ی این سیستم‌های نوشتاری، می‌توان به سیستم نوشتاری آرامی، آزتک، آفریقایی، آمهاری، آلبانیایی، اردو، ارمنی، ازبک، ایلامی، اسپانیایی، برمه‌ای، بریل، پرتغالی، بنگالی، تاجیک، تاگالوگ و... اشاره کرد.

مخلص کلام: کتاب سیستم‌های نوشتاری جهان اثری مقدماتی برای آشنایی با تاریخ پرطول‌وتفصیل نوشتارِ جهانی است؛ اثری که در نظر متخصصان حوزه‌ی خط و نوشتار، و مخاطبین عام این حیطه، به یک میزان سودمند و آموزنده قلمداد خواهد شد.

کتاب سیستم‌های نوشتاری جهان مناسب چه کسانی است؟

دانشجویان رشته‌ی زبانشناسی و متخصصان حوزه‌ی خط و کتابت، مخاطبین اصلی کتاب سیستم‌های نوشتاری جهان از مجید جعفری اقدم به شمار می‌روند.

با مجید جعفری اقدم بیشتر آشنا شویم

وی نویسنده و مترجم مطرح ایرانی است که بیشتر در دو حوزه‌ی زبانشناسی و تاریخ فعالیت می‌کند. از آثار وی در حیطه‌های تألیف و ترجمه، می‌توان به موارد پیش رو اشاره کرد: «سیستم‌های نوشتاری جهان»، «هزاره‌ی ادبیات ترک»، «داستان سیاره‌ی آبی»، «نگاهی مختصر به تاریخ دوهزارساله‌ی ترک‌ها»، «کسی برای صحبت کردن»، «خیلی زیاد، اما همیشه ناکافی» و «بسمه آفتاب».

در بخشی از کتاب سیستم‌های نوشتاری جهان می‌خوانیم

سومری، زبانی با تبار ناشناخته، اولین زبانی است که مکتوب شده است. زبان سومری، به صورت علامت‌ها و مهرها، همیشه روی گل نوشته می‌شد. این خط به تدریج از هزاره چهارم با نمایه تصویری اشیا شروع و توسعه یافته است. اگرچه نقش اصلی این خط ثبت و ضبط اطلاعات بود، ولی متون سومری خیلی قدیمی با مفهوم معمولی کلمه قابل خواندن نبود، چرا که ارتباط منسجمی بین علامت و زبان وجود نداشت. علائم تصویری تنها منبع نوشتار سومری نیست. اعداد در بین اولین علائم بودند، از قبیل علامت دایره و نیم‌دایره برای نشان دادن عدد 18 که به قرن 3300 قبل از میلاد مربوط می‌شود. از آنجایی که علائم تصویری با کلمات همراه بودند لذا علائم گرافیکی به طور فزاینده‌ای شکل‌های استاندارد به خود گرفتند. خطوط خمیده به خط‌های مستقیم تغییر شکل یافتند و بخش‌بخش شدند. از 3000 سال قبل از میلاد هر کدام از این بخش‌ها با یک سوزن سه‌وجهی روی لوح گلی مرطوب زده می‌شد و یک علامت گوهی‌شکل برجا می‌ماند. بدین وسیله خط میخی پدیدار شد. کلمات سومری، همانند کلمات چینی، تا حد زیادی تک‌هجایی و بیشتر آن‌ها هم‌آوا بودند. هم‌آوایی زیاد باعث شد خط‌های اولیه سومری امکان برخورداری از سیستم‌های نوشتاری زیر و بمی را که نهایتاً منجر به آوایی بودن این سیستم‌ها گردید، داشته باشند.

از اواسط هزاره سوم، متون سومری برای واج‌های گرامری، دارای علائم اندیشه‌نگار و آوایی (C, CV, VC, CVC) شدند. مشخص‌کننده‌ها با هدف خوانش هم‌آواها به وجود آمدند. سیستم نوشتاری کامل‌تر اندیشه‌نگارهای بیشتری داشت.