کتاب فرم و اجرا در موسیقی

کتاب فرم و اجرا در موسیقی نوشته‌ی ادوارد ت. کوئن، شامل سه مقاله درباره‌ی فرم و اجرای موسیقی است که با هدف دست یافتن به اجرای محکم و موثر، شناخت ماهیت فرم موسیقایی، مسائل اجرا، نسبت میان سبک و اجرا و... به رشته تحریر درآمده است.

درباره کتاب فرم و اجرا در موسیقی

تشویق و ترویج ادراکِ بی‌درنگ از جمله مواردی هستند که آموزش عملیِ اجرا به آن‌ها گرایش دارد. راه‌هایی که با کمک آن‌ها می‌توان رشته‌ای از اصوات زیبا را شنید معمولاً نیازمند زیبایی اصوات، عبارت‌بندی دقیق، توازن‌سازی و روشنی ریتم‌ها و... هستند. برای تعدیل این رویکرد، مقاله‌های ‌کتاب فرم و اجرا در موسیقی (Musical Form and Musical Performance) در درجه‌ی نخست به آن چیزی تأکید داشتند که می‌توان آن را «اجرای فرم» نامید. ولی این نیز درست است که نظریه‌یِ موسیقی مدرن می‌خواهد تا به‌آن‌جا بر جنبه‌های وحدت‌بخشِ فرم تأکید ورزد که تنها آن وجه از دریافت که «به بهترین شکل میل ما برای خلق ساختار را ارضا می‌کند»، قابل قبول شود.

ادوارد ت. کوئن (Edward T. Cone) خود بی‌تردید وجود این میل را می‌پذیرد، اما همچنین باید به وجود اشتیاقی دیگر هم اقرار کند که در به قولِ ادموند گِرنی، «نت‌های پیاپی و کوچک‌ترین تکه‌ها، چنان‌که لحظه به لحظه در کل قطعه پدیدار می‌شوند و به گونه‌ای خاص و گیرا سبب لذت می‌شوند» وجود دارد. گرنی در اصل، به کرانه‌ی نهایی دیدگاه فرمالیستیِ امروز اشاره دارد، زیرا ادعای او درباره‌ی برتری اجزا درست است: «... نتیجه‌ی کلی هر قدر هم در زمانِ ادراک کامل ارگانیک به نظر رسد، این اجزا آن هستند که به معنای واقعی مهم‌تر و برتر از کل‌اند؛ زیرا کل همچون ترکیبی از اجزا که به شکل پیاپی (یا در بسیاری موارد به شکلی مستقل و جدا از هم) مایه‌ی لذت شده‌اند، تنها تا جایی می‌تواند تأثیرگذار باشد که اجزای آن چنین باشند؛ و اثربخشی تنها می‌تواند برآمده از تمرکز بر روی هر جزء به سهم خود باشد، و نه حاصل جمعِ نگاه‌هایی جامع و گذرا.»

یکی از تفاوت موسیقی با سایر هنرها را می‌توان این نامید که موسیقی محیط درونی ندارد. موسیقی را نمی‌توان هم‌چون پاره‌ای محدود شده از سیری طولانی‌تر به حساب آورد. ساخته‌ی موسیقی درآمد و پیامد ندارد و شاید به این دلایل است که موسیقی پایان کاملی دارد و بسیاری از افراد اپرا را رضایت‌بخش‌تر از تئاتر می‌دانند. یک ساخته‌ی حقیقی نه تنها باید کرانه داشته باشد بلکه خود باید آن‌ها را ایجاد کند. بنابراین قطعه موسیقی زمانی کار هنری محسوب می‌شود که به کرانه‌های آن در اجرا توجه شود. به همین دلیل مهم‌ترین وظیفه‌ی نوازنده اجرای دراماتیک اثر است که از هویت ریتمیک نیز برخوردار باشد و تاکید ادوارد ت. کوئن در کتاب فرم و اجرا در موسیقی نیز بر همین موضوع است.

کتاب فرم و اجرا در موسیقی مناسب چه کسانی است؟

علاقه‌مندان به موسیقی و نوازندگان این هنر از کتاب فرم و اجرا در موسیقی بهره فراوان خواهند برد.

در بخشی از کتاب فرم و اجرا در موسیقی می‌خوانیم

هر گفتار درباره‌ی مسئله‌ی اجرای موسیقی دیر یا زود به بحثِ تأویل ایده‌آل می‌انجامد: آیا چنین چیزی وجود دارد؟ آیا اجرایی کامل و بی‌نقص از یک ساخته چنان به‌منزله‌ی نمونه‌ی آرمانی پابرجا می‌ماند که اجراهای دیگر خواستِ رسیدن به آن را داشته باشند؟ آیا این گفته درباره‌ی هر ساخته‌ای درست است؟ آیا می‌توان ساخته‌ای یافت که این گفته درباره‌اش درست باشد؟

به‌احتمال، اغلب مردم بر این عقیده‌اند که حتی اگر بتوان یک تأویلِ کامل و بی‌نقص را در نظر آورد، دشوار می‌توان آن را تحقق داد و اجرای واقعی همواره در بهترین حالت تنها با آن نسبتی خواهد یافت. با این حال، بسیاری از ما به‌گونه‌ای مبهم مجذوب این عقیده‌ایم که تأویلی وجود دارد که به شکلی افلاطونی خود را به همان اندازه از دقت که نقاشی، مجسمه و بنا خود را باز می‌نمایند، نشان می‌دهد. بر طبق این نظرگاه، هنرهای مکانی از بخت بیشتری برخوردارند، چراکه تغییرناپذیر و پابرجا هستند؛ اما هنرهای زمان‌مند (که شامل درام و سایر اَشکال ادبی و موسیقی می‌شوند) موضوع خواندن، اجرا و تأویل خواهند بود، عواملی که ذاتِ راستین اثر هنری را تحریف می‌کنند. با وجود این، این ذات جایی، در آنجا، وجود دارد و باید کشف شده و تا حد امکان ارائه شود.

متأسفانه، این دیدگاه حتی با توجه به واقعیت‌های مربوط به هنرهای مکانی هم نادرست است. زیرا ما درست همان‌گونه که اشعار را می‌خوانیم، با نقاشی‌ها، مجسمه‌ها و بناها مواجه می‌شویم. ما نمی‌توانیم آن‌ها را هم‌زمان در نظر بگیریم؛ بلکه باید مسیرهای خود را از میان آن‌ها انتخاب کنیم و رابطه‌ها و معانی آن‌ها را در ادامه دریابیم. همان‌طور که لئو استاین گفته است، «[عناصر بصری یک تصویر] در میان خود نشانگر روابط بسیار پرشمارتری از آن چیزی هستند که یک تن می‌تواند در هر لحظه به آن برسد.»