کتاب قلعه حیوانات

همه با هم برابرند؛ اما بعضی‌ها برابرترند. این جمله، مشهورترین ارجاع کتاب قلعه حیوانات، اثر جاودان جورج اورول است؛ کتابی تمثیلی که 77 سال پس از انتشار، همچنان جزو محبوب‌ترین داستان‌های سیاسی جهان به شمار می‌رود. این رمان در ابتدا اجازه‌ی انتشار نداشت و در تمام سال‌های بعد نیز بارها در کشورهای مختلف ممنوع از چاپ اعلام شد. قلعه حیوانات پرفروش‌ترین اثر اورول و یک شاهکار ادبی در نقد استبداد و حاکمیت‌های خودکامه و فریبکار محسوب می‌شود.

درباره‌ی کتاب قلعه حیوانات

قلعه حیوانات (Animal Farm) اثر جورج اورول (George Orwell) اثری تمثیلی و در ژانر ادبیات سیاسی است و بسیاری زمینه‌ی اولیه‌ی نوشته‌شدن آن را، نقد دولت شوروی و آلمان دهه‌ی 40 قرن بیستم میلادی می‌دانند. نویسنده در این داستان، جهانی خیالی را خلق می‌کند که در آن حیوانات قدرت تفکر و برنامه‌ریزی دارند، می‌توانند شورش کنند، از قدرت دسیسه‌چینی و توطئه برخوردارند و قادرند به هم‌نوعان خود خیانت کنند. این رمان که جزو سیاسی‌ترین آثار ادبی جهان است، برای سال‌ها در بسیاری از کشورها ازجمله آمریکا و انگلستان ممنوع بود و هنوز هم هرازگاهی در شهر، ایالت یا کشوری مورد محدودیت انتشار و پخش قرار می‌گیرد. داستان قلعه‌ی حیوانات که در ایران با نام مزرعه‌ی حیوانات نیز ترجمه و چاپ شده درباره‌ی گروهی از جانوران اهلی است که پس از به‌ستوه‌آمدن از ستم‌های صاحب‌مزرعه‌شان، آقای جونز، در حرکتی انقلابی او را از مزرعه‌اش فراری می‌دهند. آن‌ها سپس تصمیم می‌گیرند با برگزاری یک انتخابات، خودشان اداره‌ی مزرعه را به‌دست بگیرند و رفاه و برابری را برای همه‌ی حیوانات مزرعه فراهم کنند. خوک‌ها برنده‌ی انتخاب و به رهبران مزرعه تبدیل می‌شوند، اما رفته‌رفته آن‌ها نیز تحت‌تأثیر ماهیت قدرت، رفتار و کنشی شبیه آقای جونز در پیش می‌گیرند.

همان‌گونه که پیداست، قلعه‌ی حیوانات به نقد حاکمیت‌های سیاسی مستبد می‌پردازد و در مسیر داستان نیز، با ارجاعات و رهیافت‌هایی به برخی از دولت‌های قرن بیستم اشاره می‌کند. جورج اورول در این کتاب، به‌شکلی غیرمستقیم و کنایه‌آمیز به نقد ماهیت قدرت می‌پردازد؛ به این معنا که قدرت سیاسی اگر مورد نظارت واقعی قرار نگیرد و نقد نشود، منحرف و به استبداد کشیده می‌شود. نگاه نویسنده در این رمان تحسین‌شده، نگاهی امیدوارکننده نیست، او نسبت به ذات قدرت انتقاد دارد و درباره‌ی دروغ و ظلم حکومت‌های خودکامه هشدار می‌دهد. جورج اورول در رمان قلعه حیوانات، با ظرافت و دقتی مثال‌زدنی، نمادها و تمثیل‌هایی را از دغل‌کاری‌های برخی حاکمان سیاسی نشان می‌دهد. شخصیت‌پردازی استادانه، یکی از دستاوردهای مهم این نویسنده‌ی انگلیسی است. او با هوشمندی، گروه‌های مختلفی از حیوانات حاضر در مزرعه را انتخاب و دسته‌بندی می‌کند و هرچه داستان پیش می‌رود، نمود بیرونی جزئیات درونی شخصیت‌ها، در رفتارها و کنش‌های‌شان بیشتر مشاهده می‌شود.

قلعه حیوانات جزو پرفروش‌ترین و محبوب‌ترین آثار داستانی تاریخ ادبیات جهان به شمار می‌رود و تاکنون در ایران نیز ترجمه‌های فراوانی با دو عنوان مختلف از آن منتشر شده. کتاب حاضر را انتشارات فرشته با ترجمه‌ی آیدین مظفری چاپ کرده است.

اقتباس سینمایی از کتاب قلعه حیوانات

تاکنون از داستان این کتاب، دو اقتباس سینمایی صورت گرفته است. اولین نسخه آن در سال 1954 و در قالب پویانمایی ساخته شد. پس از آن در سال 1999 نسخه‌ی دیگری از کتاب به نمایش در آمد که با لب‌تکانی و قرار دادن آن روی تصاویر فیلم‌برداری‌شده از حیوانات واقعی ساخته شده بود. همچنین از این اثر تابه‌حال چندین تئاتر روی صحنه نمایش رفته است.

داستان قلعه‌ی حیوانات در سال 2018 به‌شکل یک نمایش عروسکی در تلویزیون پخش شد.

جوایز و افتخارات کتاب قلعه حیوانات

• برگزیده‌ی مجله‌ی تایمز به‌عنوان یکی از 100 رمان برتر انگلیسی‌زبان تاریخ
• برنده‌ی جایزه‌ی Retrospective Hugo در سال 1996
• رتبه‌ی 31 فهرست کتابخانه‌ی مدرن بهترین رمان‌های قرن بیستم
• محبوب‌ترین کتاب مدارس انگلستان در سال 2016
• برنده‌ی جایزه تالار مشاهیر پرومتئوس در 2011

نکوداشت‌های کتاب قلعه حیوانات

• طنزی طعنه‌آمیز در مورد حکومت عده‌ای معدود. (The Guardian)
• افسانه‌ای حکیمانه، دلسوزانه و روشنگر برای روزگار ما. (The New York Times)
• طنز اورول در این کتاب بسیار هوشمندانه است و با لذت نوشته شده. (San Francisco Chronicle)
• قلعه‌ی حیوانات هنوز هم بزرگ‌ترین طنز [ادبی] روزگار ما در چهره‌ی تاریک تاریخ مدرن است. (Malcolm Bradbury)
• مثل شیشه شفاف و کاملاً تیز است. [قلعه‌ی حیوانات] معنایی دوگانه و دو لبه‌ی تیز و شفاف جاناتان سوئیفت (نویسنده‌ و شاعر بریتانیایی) را دارد. (Atlantic Monthly)
• اورول مضمون موردنظر خود را با سادگی و شوخ‌طبعی، و با نثری نزدیک به نثر ژان لافونتن (نویسنده‌ی بزرگ فرانسوی در سده‌ی هفدهم میلادی) نوشته است؛ نثری که متناسب با هدفش انتخاب شده. قلعه‌ی حیوانات را می‌توانیم با آثار فرانسوا ولتر (از بزرگ‌ترین نویسنده‌ها و فیلسوف‌های عصر روشنگری فرانسه) مقایسه کنیم. (The New Yorker)

با جورج اورول بیشتر آشنا شویم

جورج اورول با نام اریک آرتور بلر در سال 1903 در شهرستانی در هند به دنیا آمد و 46 سال بعد درگذشت. او بیشتر دوران زندگی‌اش را در انگلستان گذراند و به‌عنوان یک نویسنده‌ی سوسیالیست مشهور بود. در طی دوران کوتاه زندگی خود، 9 کتاب نوشت که ازجمله بهترین‌های آن‌ها می‌توان به رمان «آس‌وپاس در پاریس و لندن»، «1984» و رمان حاضر اشاره کرد. مهم‌ترین مضمون داستان‌های او نقد اجتماعی است.

در بخشی از کتاب قلعه حیوانات می‌خوانیم

هر چه از زمستان بیشتر می‌گذشت، مالی بیشتر و بیشتر دردسر ساز می‌شد. به بهانه‌ی خواب ماندن، هر روز صبح دیر به سر کار می‌آمد و با این که اشتهایش خوب کار می‌کرد، همیشه از دردهای عجیبی ناله سر می‌داد و به کوچک‌ترین بهانه‌ای، کار را تعطیل می‌کرد و به کنار استخر می‌رفت و به طرز احمقانه‌ای به تصویر خود در آب خیره می‌شد.

شایعات جدیدتری هم در موردش انتشار یافته بود. یک روز که با خوشی و آسودگی در حیاط قدم می‌زد و با دُم بلندش بازی می‌کرد و ساقه‌ی یونجه‌ای را آرام آرام می‌جوید، کلوور او را به کناری کشید و گفت: «مالی! باید مطلب مهمی را به تو بگویم. امروز صبح دیدم که تو به سمت دیگر پرچین، بین مزرعه‌ی خودمان و فاکس وود خیره شده بودی و یکی از افراد پیل کینگتن در طرف دیگر پرچین ایستاده بود. مطمئن هستم که دیدم او با تو حرف زد و تو به او اجازه دادی که پوزه‌ات را نوازش کند. چه توضیحی برای این کار خود داری؟»

مالی در حالی که سُم به زمین می‌کوفت و جفتک می‌انداخت فریاد زد: «او به پوزه‌ی من دست نزد! من چنین کاری نکردم! حقیقت ندارد!»
کلوور گفت: «مالی! به چشم‌های من نگاه کن و بگو قسم می‌خوری حقیقت ندارد و آن مَرد به پوزه‌ات دست نزد.» مالی تکرار کرد: «حقیقت ندارد.» ولی از نگاه کردن به چشم‌های کلوور سرباز زد و چهار نعل به سمت مزرعه رفت.

فکری به ذهن کلوور خطور کرد و بی‌آن‌که به کسی چیزی بگوید، به آخور مالی رفت و با سمش کاه‌ها را کاوید. زیر کاه‌ها چند جعبه‌ی قند و چند روبان رنگی پنهان شده بود.