کتاب اقتصاد سیاسی توسعه در ایران امروز

کتاب اقتصاد سیاسی توسعه در ایران امروز نوشته فرشاد مومنی، مجموعه‌ای از مقالات، مصاحبه‌ها و گفت‌وگوهایی است که به بررسی و تحلیل سیاست و اوضاع اقتصادی و تعدیل آن در ایران می‌پردازد و عوامل رشد و توسعه اقتصاد کشور را برمی‌شمارد.

درباره کتاب اقتصاد سیاسی توسعه در ایران امروز:

بحث از توسعه و مسائل مربوط به آن، به نوعی سهل و ممتنع است. جنبه سهل آن، این است که هر کس بر حسب استنباط و علایق یا میزان مطالعه و تجریباتش، به خود اجازه می‌دهد درباره این مقوله حرف بزند. جنبه ممتنع آن هم این است که این مقوله، یکی از پیچیده‌ترین عرصه‌های معرفت بشری است و به اذعان نظریه‌پردازان برجسته توسعه از جمله ایرما آدلمن، از جنگ جهانی دوم تاکنون، هیچ رشته علمی به اندازه توسعه دستخوش تحول نظری و پارادایمی نشده است. بنابراین، اگر کسانی با مبانی این رشته علمی و تحولات و منطق‌های آن و با پیچیدگی‌های موضوع آشنا نباشند، ممکن است دچار توهم یا سوءتفاهم و اشتباه شوند.

یکی از مهم‌ترین کانون‌های این بدفهمی و سوءبرداشت، لااقل در کشور ما، بحث تعریف از مفهوم توسعه است. همان‌طور که می‌دانید شما وقتی از توسعه به عنوان یک رشته علمی یاد می‌کنید، باید به دغدغه محوری یا توسعه و روش‌شناسی و ابزارهای تحلیلی آن و موضوعاتی که در قلمرو این علم قرار می‌گیرد توجه کنید. البته ممکن است منظور شما از توسعه، اشاره به یک شرایط آرمانی هم باشد. در این صورت، در میان مجموعه تعاریف توسعه، می‌توان از میان مجموعه تلقی‌ها سه محور کلی را طبقه‌بندی کرد؛ گاه توسعه به عنوان مجموعه‌ای از اقدامات مشخص در نظر گرفته می‌شود؛ گاه مجموعه‌ای از فرایندهای دگرگونی بنیادی برای از بین بردن دورهای باطل عقب‌ماندگی، توسعه نامیده می‌شود؛ گاه نیز تحقق نتایج مشخص را توسعه می‌گویند.

باید به این نکته توجه کرد که در عرصه علوم انسانی، هر تعریفی که از پدیده‌ها ارائه می‌شود، محصول متدولوژی پژوهشگر است. یعنی تعاریف بر حسب زاویه نگرش به مسئله، نوع مرتبه‌بندی امور مرتبط و بالاخره درک پژوهشگر از مسائل مهم، اولویت‌ها و دغدغه‌های محوری، معنی می‌یابد. بنابراین، متدلوژی پژوهشگر در مواجهه با مفهوم توسعه، بر این اساس که تحت چه شرایط و با چه اسلوبی، به کدام دسته از نیازها و مسائل و مشکلات می‌خواهد بپردازد، تفاوت می‌کند و همین نیز به تفاوت تعاریف منجر می‌شود. برای همین شاهدیم که در برخی پژوهش‌ها، رشد مستمر اقتصادی یا افزایش درآمد سرانه، توسعه خوانده و گاه رشد مستمر به علاوه برابری، توسعه گفته می‌شود؛ برخی توسعه را معادل بهره‌وری می‌خوانند؛ و گاه بسته به نوع نگاه پژوهشگر، امنیت یا پایداری یا تغییر در ظرفیت‌های نهادی و سازمانی توسعه نامیده می‌شود.

کتاب اقتصاد سیاسی توسعه در ایران امروز برای چه کسانی مناسب است؟

اگر به مسائل و موضوعات اقتصادی به ویژه اقتصاد سیاسی علاقه‌مند هستید، این کتاب را بخوانید.

در بخشی از کتاب اقتصاد سیاسی توسعه در ایران امروز می‌خوانیم:

در بحث از آثار توزیعی تورم، به صراحت گفته می‌شودکه تورم، ظالمانه‌ترین مالیاتی است که یک دولت با سیاست‌گذاری نادرست خود از فقرا به نفع اغنیا دریافت می‌دارد. این به معنای آن است که تورم، مضمونی ظالمانه دارد؛ توانایی‌ها و ثروت اغنیا را افزایش داده و فقرا را به خاک سیاه می‌نشاند. اما مسئله، از منظر اخلاقی نیز بسیار جدی است و باید جدی گرفته شود. طیف مباحثی که در این زمینه مطرح می‌شود بسیار گسترده است، اما صرفاً در حد اشاره گفته می‌شود که در شرایط تورمی، تولیدکنندگان ممکن است ناگزیر به تنزل کیفیت تولید و تقلب در کمیت محصولات خود بشوند. این مسئله به نوبه خود نوعی احساس بی‌اعتمادی به تولیدکنندگان داخلی ایجاد کرده و فرهنگ اعتماد به خارجیان و ترجیح کالاهای خارجی را پدیدار می‌کند. در شرایط تورمی و در واکنش به سیطره احساس آینده‌هراسی، اقدام به ذخیره‌سازی‌های بی‌منطق رواج پیدا می‌کند و نابرابری‌های حاصل از آن، مصرف‌گرایی و تجمل و فخرفروشی بابت مصرف بیشتر را به سمت نوعی قاعده رفتاری می‌کشاند. رواج رشوه، اختلاس و صدور چک‌های بی‌محل یا رواج دروغ و... گوشه‌های دیگری از آثار اخلاقی تورم را به نمایش می‌گذارد.

هر یک از این‌ها به نوبه خود بر اعتبار تعهداتی که افراد و سازمان‌ها باید انجام دهند تأثیر منفی گذاشته و از این ناحیه کشور به سمت زوال اعتماد اجتماعی کشیده می‌شود. مطالعات متعددی که در ایران صورت گرفته، به وضوح نشان می‌دهد که یک هم‌راستایی تمام‌عیار میان تورم و روندهای افزایش ناهنجاری‌های اجتماعی وجود دارد. یکی از مهم‌ترین این مطالعه‌ها نشان داده است که در کشورمان به طور مشخصْ میان روندهای تورم و روندهای جرم و جنایت، سرقت، بزهکاری اطفال، طلاق و سایر ناهنجاری‌های اجتماعی درهم‌تنیدگی کامل وجود دارد.

برخی از نظریه‌پردازانی که به آثار نابرابرساز تورم توجه کرده‌اند درباره‌ رابطه نابرابری‌های فزاینده با تضعیف عزت نفس افراد، تضعیف احساس تعلق آن‌ها به جامعه، افزایش هم‌زمان روحیه‌ همه‌چیزخواهی و مسئولیت‌گریزی، ظهور پدیده‌های چشم‌گیر ناظر بر اسراف و اتلاف و بالاخره افزایش چشم و هم چشمی‌های مخرب و حاکمیت نفرت و الگوی ستیز به جای فضای همدلی و تعاون، بحث‌های بسیار مبسوط و ارزشمندی کرده‌اند که شایسته تأمل و مراجعه است.