کتاب فیزیولوژی ورزشی زنان

کتاب فیزیولوژی ورزشی زنان نوشتۀ عباسعلی گائینی و آقاعلی قاسم‌نیان، به بررسی جنبه‌های فیزیولوژیکی ورزش و تمرینات ورزشی برای زنان می‌پردازد و تلاش می‌کند اطلاعات علمی مفیدی به زنان برای آشنایی بیشتر با بدنشان ارائه دهد تا هنگام نرمش‌های جسمی و فیزیکی بهتر عمل کنند.

دربارۀ کتاب فیزیولوژی ورزشی زنان:

در 30 سال گذشته حضور زنان در ورزش و مسابقات ورزشی در حد چشمگیری افزایش یافته است و باورهای اجتماعی و سیاسی و اقتصادی نیز دربارۀ حضور زنان در ورزش تغییرات اساسی کرده است. در حال حاضر در خیلی از ورزش‌ها، زنان در بالاترین سطح رقابت می‌‌کنند. در برخی ورزش‌ها مثل هاکی روی یخ، کشتی و راگبی - که قبلاً فقط به مردان اختصاص داشت - زنان نیز در مسابقات رقابت می‌کنند.

برای اولین بار در بازی‌های المپیک تابستانی 2012 لندن، به زنان اجازه داده شد در مسابقات بوکس شرکت کنند. با وجود این، فیزیولوژی منحصر به فرد زنان (بلوغ، نوجوانی، باروری و یائسگی) نتوانسته مانع از مشارکت گسترده زنان در رقابت‌های ورزشی شود. ولی همچنان پرسش‌های بدون جواب زیادی درباره آثار هورمون‌های تولیدمثلی زنانه مثل استروژن و پروژسترون بر عملکرد ورزشی وجود دارد. عملکرد ورزشی خود متأثر از عوامل گوناگونی مثل وضعیت قلبی عروقی، تنفسی، متابولیک، عوامل هورمونی و روانی است که همگی برای ارتقا و تسهیل موفقیت ورزشی، در تعامل‌اند و اهمیت نسبی هر کدام از آن‌ها با نیازهای ویژه هر ورزش مشخص می‌شود.

این کتاب در 9 فصل تهیه شده است که در فصل اول علاوه بر آناتومی اندام‌های جنسی زن، اعمال هورمون‌های تخمدانی و تأثیر متقابل هورمون‌های هیپوتالاموسی هیپوفیزی تخمدانی و بلوغ و مونارک نیز بحث شده‌اند. آثار فیزیولوژیای هورمون‌های جنسی زنانه فصل دوم کتاب را نمایندگی می‌کند که در آن، آثار فیزیولوژیایی هورمون‌های زنانه بر عملکرد قلبی و عروقی، تنفسی، تراکم مواد معدنی و تنظیم دمای بدن بحث می‌شود. در فصل سوم یکی از قدرتمندترین محوری‌های مورد بحث در این کتاب را به چالش می‌گیرد و قدرت، ظرفیت هوازی، ظرفیت بی‌هوازی را در ارتباط با هورمون‌های تولیدمثلی و چرخه قاعدگی و به‌ویژه عملکرد زنان در مسابقات ورزشی را برجسته کرده است.

سه‌گانه ورزشی زنان که پیشینه طولانی دارد ولی به تازگی بدین نام مشهور شده است، موضوع فصل چهارم کتاب است که در آن ضمن بحث درباره دلایل این سه‌گانه، آثار آن در ارتباط با ورزش‌های خاص مد نظر قرار می‌گیرد. با توجه به نقش هورمون لپتین در این سه‌گانه، این هورمون و آثارفیزیولوژیایی‌اش نیز در فصل چهارم به خوبی معرفی می‌شوند. به دلیل تغییرات بارز در سوخت و ساز سوبستراها، فراخوان چربی‌ها و نقش هورمون‌های استروئیدی زنانه به جز کاتکولامین‌ها در سوخت و ساز زنان، فصل پنجم موارد یاد شده را با عنوان هورمون‌های جنسی زنانه و سوخت و ساز به بحث می‌گذارد.

به دلیل تولید هورمون ریلکسین و آثارش بر تاندون‌ها و لیگامنت‌ها و مهیا شدن زمینه آسیب زیادتر زنان هنگام فعالیت ورزشی، فصل ششم با عنوان این موارد را به خوبی تبیین می‌کند. دلایل وقوع آسیب ACL که در زنان شایع‌تر از مردان است، در همین فصل بررسی می‌شود. فصل هفتم، موضوعات حاملگی، بلوغ و لقاح تخمک، تولد و شیردهی و همه عارضه‌ها و پیامدهای وابسته به دوره بارداری را بحث می‌کند.

سلولیت و کنترل آن از راه فعالیت‌های بدنی، از موضوعات جدید در حوزه فیزیولوژی ورزشی به شمار می‌رود و از آنجایی که این عارضه عمدتاً متوجه زنان است؛ بنابراین، در این کتاب فصل خاصی با عنوان سلولیت در زنان در چارچوب فصل هشتم گنجانده شده است. در آخرین فصل کتاب (نهم)، یکی از پیچیده‌ترین مباحث حوزه‌های پزشکی و علوم ورزشی یعنی شیوع سرطان در زنان و فعالیت ورزشی قرار دارد که مهم‌ترین ویژگی این فصل، گنجاندن نمونه برنامه‌های فعالیت ورزشی ویژه بیماران سرطانی در آن است.

کتاب فیزیولوژی ورزشی زنان برای چه کسانی مناسب است؟

این کتاب به تمامی ورزشکاران زن و مدیران و افرادی که در عرصۀ ورزش زنان فعالیت می‌کنند توصیه می‌شود.

در بخشی از کتاب فیزیولوژی ورزشی زنان می‌خوانیم:

در زنان، هورمون‌های استروئیدی همه از کلسترول مشتق می‌شوند. در گروه استروژن از استروئیدهای 18 کربنی، 17 بتا استرادیول، هورمون اصلی می‌باشد و استرون و استریول قدرت کمتری دارند. تنها 3 نوع استروژن تا حد چشمگیری در پلاسمای بدن زن وجود دارد:

بتا-استرادیول، استرون، و استریول. بتا-استرادیول، استروژن اصلی است که از تخمدان‌ها ترشح می‌شود. آن‌ها مقادیر کمی استرون هم ترشح می‌کنند، ولی بخش اعظم این هورمون بر اثر تبدیل محیطی آندروژن‌های ترشح شده از قشر فوق کلیه و سلول‌های تک تخمدان تولید می‌شود. استریول از نوعی استرون (عمدتاً در کبد) به وجود می‌آید.