کتاب زبان شناسی بالینی فارسی و تکوین زبان (ده مقاله پژوهشی)

کتاب زبان شناسی بالینی فارسی و تکوین زبان (ده مقاله پژوهشی) نوشته‌ی رضا نیلی پور، به شرح آزمون‌ها و شیوه‌های ارزیابی زبان شناسی بالینی فارسی و مبانی نظری عصب‌شناختی تکوین زبان می‌پردازد.

در کتاب زبان شناسی بالینی فارسی و تکوین زبان (Persian clinical linguistics and genesis of language) ده مقاله در دو بخش آورده شده است. تمام این مقاله‌ها از قبل در مجلات گوناگونی به چاپ رسیده‌اند، اما به دلیل توجه به مشاهده‌ها و ارزش‌های معتبر یافته‌های زبان‌شناسی بالینی، در دسترس بودن آزمون‎های معتبر زبان‌شناسی بالینی و نظریه‌پردازی درباره‌ی مباحث تکوینی زبان، نقد و بررسی نظریه‌های مختلف را برای دانشجویان علاقه‌مند راحت‌تر می‌کند.

شواهد و معیارهای زبانی بالینی که این کتاب به آن‌ها می‌پردازد، برای سنجش میزان اختلالات زبانی و نوع آن‌ها، انتخاب روش‌های مناسب سنجش میزان اثربخشی و توان بخشی و بهره‌برداری‌های پژوهشی و نظریه‌پردازی درباره مبانی تکوینی و عصب‌شناختی زبان بسیار لازم و ضروری هستند.

در مطالعات جدید سرچشمه تکوینی زبان و پیوند آن با شناخت عمومی، چالش‌های زیادی هم از لحاظ نظری و هم در روش مطالعه آن، رو‌به‌روی پژوهشگران ‌زبان‌شناسی بالینی قرار داده است. یکی از این چالش‌ها که کمتر مورد توجه قرار گرفته، تغییرات ساختاری و عملکردی می‌باشد که در جریان رشد عمومی و فراگیری زبان در مغز به‌ عنوان یک نظام بیولوژیک فعال رخ می‌دهد.

تحلیل اختلالات شناختی و زبانی، چه در دوران رشد و چه در اثر آسیب‌های مغزی، از دیدگاه نوروساینس و شواهد تصویربرداری‌های مغزی در مورد ماهیت تکوینی زبان در طول چند دهه گذشته یادآور آن می‌شود که بیشتر تحقیقات عصب‌شناختی زبان کلاسیک معمولاً بر نظریه‌های حوزه‌ای و در نهایت بر عملکرد مغز بنا شده‌اند.

در بخشی از کتاب زبان شناسی بالینی فارسی و تکوین زبان (ده مقاله پژوهشی) می‌خوانیم:

این مقاله مرور کوتاهی است بر مبانی نظری تکوین آگاهی در نظریه انتخابی گروه‌اندیشی نورونی جرالد ادلمن. در ابتدا، به بعضی از شباهت‌های نظریه آگاهی جولیان جینز (1976) با نظریه جرالد ادلمن اشاره‌ ‌می‌شود. سپس نظریه آگاهی ادلمن ‌به‌ عنوان یک نظریه جامع مغز و یکی از پیچیده‌ترین نظریه‌های آگاهی معرفی ‌می‌شود. در این نظریه، مغز به‌مثابه پیچیده‌ترین و خلاق‌ترین سامانه زیستی شناخته‌شده مطرح شده است. همچنین، ادعا شده است که مغز، سامانه‌ای زیستی و خلاق و سازنده اطلاعات، با فراگیری زبان نمادین همراه با نحو پیشرفته، در تکوین آگاهی انسان نقش اساسی و کلیدی دارد. در این نظریه، دو سطح آگاهی، با عنوان‌های آگاهی ابتدایی و آگاهی پیشرفته، معرفی شده است. برجسته‌ترین مشخصه ممیز آگاهی پیشرفته درمقایسه‌ با آگاهی ابتدایی، توانایی‌های معناشناختی پیشرفته و فراگیری زبان نمادین و آوایی با ساخت نحوی پیشرفته دانسته شده است.

ادلمن ‌براساس شواهد نوروساینس، نظریه‌های سنتی، مانند مغز حوزه‌ای، نظریه ‌کل‌گرایی، و مغز ‌به‌مثابه کامپیوتر، و همچنین نظریه پیشنهادی ماشین خودکار آگاه ویلیام جیمز را که با کارکرد‌های مغز ‌به‌مثابه سامانه پیچیده زیستی سازگاری ندارد به چالش کشیده است. ادلمن مبانی تکوین آگاهی انتخابی گروه اندیشی نورونی را حول ‌شکل‌گیری سه سامانه نوروآناتومیک همراه با خصوصیت‌های عمده آگاهی و ایرادهای مربوط به نظریه‌های سنتی بیان می‌کند. این سه سامانه نوروآناتومیک مختلف درنتیجه شکل‌گیری سه نوع شبکه انتخابی نورونی مبتنی‌ بر رشد، تجربه محیطی، و نگاشت‌های بازگشتی به وجود می‌آیند. در این مقاله، مبانی نظریه نورونی ادلمن ‌درباره تکوین آگاهی و سازوکار‌های آن بیشتر ‌براساس یکی از آخرین کتاب‌های او ‌درباره آگاهی، یعنی بی‌کران‌تر از آسمان: موهبت پدیداری آگاهی (ادلمن، 2004) بیان شده است. این کتاب پیش از این باعنوان زبان و آگاهی (ترجمه نیلی‌پور، 1387) به فارسی ترجمه شده است. برداشت‌هایی نیز از منابع دیگر ادلمن به‌ویژه از کتاب از ماده تا ‌شکل‌گیری تخیل (ادلمن و تونونی،2000) بیان شده است.