مجله سینما و ادبیات - شماره 74

مجله سینما و ادبیات - شماره 74، منتشر شد. زندگی و آثار آکیرا کوروساوا به همراه مختصری از تاریخچه ژاپن و سینمای آن، گفت‌وگو با آکیرا کوروساوا، نگاهی به زیستن آکیرا کوروساوا در پنجاهمین سالگردش و آکیرا کوروساوا و مکالمه با شکسپیر، از جمله عناوینی هستند که در این شماره از مجله می‌خوانید.

در نیمه دوم دهه پنجاه و ابتدای دهه‌ی شصت میلادی، جامعه‌ی ژاپن بر اثر صنعتی‌ شدن، شهرنشینی و تکنوکراسی دستخوش تغییر و تحولات بنیادین شد که نابودی ارزش‌های سنتی این کشور را در پی داشت. فیلم‌هایی که در این دوره و از دل شرایط سیاسی، اجتماعی سر برآوردند، پرخاشگر، ملتهب، حاوی اعتراض اجتماعی و نوعی اعلام جرم علیه ژاپن مدرن بودند. تادائوساتو سینمایی‌نویس ژاپنی اعتقاد دارد که اعتماد به نفس، ترس، غرور و ارزش‌های سنتی در تحولات اجتماعی پس از جنگ جهانی دوم در ژاپن کمرنگ شد و پذیرش یا عدم پذیرش مدرنیزه‌ شدن به سبک غربی موجب شد که سینماگران ژاپنی به جست‌و‌جوی مفاهیم عمیق‌تری در این باره بپردازند.

دوران کلاسیک سینمای ژاپن با میزوگوچی و ازو آغاز شد. این دو به همراه سینماگران دیگری که از جنگ‌طلبی و سلطه‌جویی بازماندگان دوران تکوگاوا (تکوگاوا شوگوناته، به کمک سامورایی‌ها و با انگیزه میهن‌پرستی افراطی و جنگ‌طلبی جلو هر گونه توسعه فرهنگی و صنعتی را سد کردند) دوری می‌کردند، از ساختن آثار خود در ژانر جیدای جکی (حماسی، رزمی) طفره می‌رفتند تا ناچار از ساخت آثار جنگ‌طلبانه نشوند. ولی آکیرا کوروساوا که کار خود را در کشاکش جنگ جهانی دوم آغاز کرده بود؛ آثار متعددی در این ژانر ساخت. او با تغییر کارکرد و محتوای این ‌گونه سینمایی، شکل جدیدی از فیلم‌های جیدای جکی را ترویج کرد که از برتری‌طلبی و میهن‌پرستی افراطی فاصله داشتند. کوروساوا می‌گوید، «فیلم‌های من از انگیزه و تمایلات درونی‌ام برای گفتن موضوعی خاص در زمانی مشخص نشات می‌گیرد.» او بسیاری از آثار ادبیات غرب را خوانده بود. «فیلم‌های او به طرز دلنشینی تماشاگر را برمی‌انگیزد تا رنج عظیم قهرمان داستان را با رنج دیگر شخصیت‌های تاریخ ادبیات قیاس کند. چرا که کوروساوا مضمون‌های نمونه و مثالی زیباشناسی غرب و شرق را به هم برآمیخته است.» ماده خام کوروساوا ژاپن بعد از جنگ است؛ سرزمینی گسسته از آیین‌های دیکته‌ شده‌ی قدیم که در پی فروریختن نظام سلسله‌ مراتبی به سوی غرب آغوش گشوده و مشتاق تجربه‌ی «فردیت» و «آزادی» است.

کوروساوا قصه‌گویی قهار است و کارنامه‌ی سینمایی‌اش پر از فیلم‌های جذاب با داستان‌هایی مهیج و اخلاقی است که در بستر فرهنگ و سنن ژاپن جریان دارد.