کتاب نقش سازمان‌های بین‌المللی در حقوق و روابط بین‌الملل

کتاب نقش سازمان‌های بین‌المللی در حقوق و روابط بین‌الملل نوشته‌ی سیامک تیمورپور، به بررسی تأثیر نهادهای اجتماعی کشورها در دستیابی به اهداف مشترک جهانی می‌پردازد.

مقوله‌ی سازمان‌های بین‌المللی، اعم از اینکه در قالب دروس حقوق بین‌الملل عمومی مورد مطالعه قرار گیرد یا به روش دانشگاه‌های آمریکایی در علوم سیاسی یا روابط بین‌الملل، موضوع بسیار گسترده و جالبی است. گستردگی آن معلول تعدد و پراکندگی این سازمان‌هاست و اهمیت و جاذبه‌ی آن به علت این می‌باشد که در دنیای امروزی هیچ دولتی نیست که به نحوی در یک یا چند سازمان منطقه‌ای و بین المللی عضویت نداشته باشد. در واقع تعلق دولت‌ها به جوامع و اتحادیه‌های فراملی یک امر ضروری و نیاز دنیای پیچیده‌ی امروزی محسوب می‌شود.

وجود سازمان‌های ناحیه‌ای و منطقه‌ای که نوعی نهاد بین‌المللی نیز تلقی می‌شوند، تبلور آرمان جوامع بشری در راه رسیدن به وحدت و هم زیستی و کم رنگ شدن مرزهای سیاسی و حاکمیت دولت‌های ملی هستند. البته باید توجه داشت که نهاد بین‌المللی یا منطقه‌ای با سازمان بین‌المللی و منطقه همواره یکی نیستند و روابط بین‌الملل نیز ضمن آمیزش با این دو پدیده در رشته علوم سیاسی یا حقوق جای ویژه‌ی خود را دارد.

نهاد در یک تعریف کلی مجموعه‌ای از تشکیلات، مقررات و سنت‌هایی است که یک اجتماع یا گروه متشکل را ایجاد می‌نماید. هر گاه این اجتماع متشکل به جامعه‌ی بین‌المللی متعلق باشد به آن نهاد بین‌المللی می‌گویند و هنگامی که صرفاً در چارچوب بین‌المللی جای داشته باشد آن را نهاد بین‌المللی فرض می‌کنند. در حالتی که صرفاً در چارچوب جغرافیایی مانند قاره‌ای آسیا، اروپا، آفریقا، خاورمیانه، خاور دور، آمریکای لاتین و... عنوان گردد به آن نهاد منطقه‌ای گفته می‌شود.

در کل برقراری صلح و امنیت جهانی و ایجاد همکاری‌های سیاسی، اقتصادی و فرهنگی به عنوان اساسی‌ترین نیازها و دیرینه‌ترین آرزوهای بشر مطرح هستند. اما پیشبرد هدف‌های صلح بین‌المللی و رفاه عمومی جهانیان بدون تشکیل نهادهایی که این اهداف را در نظر داشته باشند، میسر نخواهد بود.

در بخشی از کتاب نقش سازمان‌های بین‌المللی در حقوق و روابط بین‌الملل می‌خوانیم:

دیوان بین‌المللی دادگستری رکن و بازوی قضایی اصلی سازمان ملل متحد محسوب می‌شود. دیوان طبق اساسنامه‌ای که جز لایتجزای منشور ملل متحد به شمار می‌رود کار میکند. اساسنامه دیوان بین‌المللی دادگستری بر اساس اساسنامه دیوان دائمی دادگستری بین‌المللی که زیر نظر جامعه ملل انجام وظیفه می‌کرد، تنظیم شده است.

درهای دیوان به روی کشورهایی که اساسنامه آن را پذیرفته‌اند باز است و از این رو کلیه اعضا سازمان ملل می‌تواند به آن رجوع کنند. کشوری که به سازمان ملل متحد تعلق ندارد، می‌تواند طبق شرایطی که در هر مورد توسط مجمع عمومی سازمان ملل به توصیه شورای امنیت تعیین می‌شود به دیوان رجوع کند (سوئیس، لختن اشتاین و سان مارینو) که عضو سازمان ملل متحد نیستند، به ترتیب در سال‌های 1948، 1950، 1954 حق رجوع به دیوان را کسب کردند. کشورهایی که اساسنامه دیوان را امضا نکرده‌اند نیز می‌توانند طبق شرایط مندرج در قطعنامه مورخ 15 اکتبر 1965، به دیوان رجوع کنند.

مقر دیوان بین‌المللی دادگستری معروف به دادگاه جهانی در کاخ صلح شهر لاهه در کشور هلند واقع شده است. رسیدگی به اختلافات قانونی میان کشورها که به این دادگاه ارجاع می‌شوند و همچنین ارائه نظر مشورتی در پاسخ به سؤالات حقوقی سازمان‌های بین‌المللی، آژانس‌های تخصصی سازمان ملل در مجمع عمومی ملل از وظایف اصلی این دیوان است.