کتاب جامعه‌شناسی چشم‌ و هم‌چشمی

فرشاد قوشچی در کتاب جامعه‌شناسی چشم‌ و هم‌چشمی، این پدیده مدرن را در چندین بعد آن همچون تقلید در نوع آرایش و ظاهر، گذران اوقات فراغت، مد و برند، شیوه تحصیلات و... بررسی کرده‌ است.

یکی از خصوصیات اخلاقی زشت و نادرست که در فرهنگ ایرانی به‌ ویژه در چند دهۀ اخیر به‌ طور چشمگیری افزایش یافته، پدیدۀ چشم‌ و هم‌چشمی و تقلید از دیگران در روش زندگی و نیز اعمال و رفتارمان است که موجب شده زندگی ما با این سخن حکیمانه زرتشت مبنی بر «پندار نیک، گفتار نیک و کردار نیک» فاصله بگیرد. در ایران ظهور بی‌محابا و از هم‌ گسیختۀ چشم‌ و هم‌چشمی مربوط به آغاز روند رو به‌ رشد مدرنیته از اواخر دوره‌ی قاجار و اوایل سلطنت رضاشاه است. در واقع ایجاد فاصله و شکاف در شیوه‌ی زندگی ناشی از تقابل سنت و مدرنیسم طی همین دوران است. ظهور طبقۀ متوسط جدید در ایران از الزامات نوسازی محسوب می‌شد که فراگیری آن با انفجار درآمدهای حاصل از فروش نفت در اوایل دهۀ پنجاه خورشیدی مصادف شد. از مهم‌ترین پیامدهای بهبود نسبی اوضاع اقتصادی در این زمان، واردات بی‌رویۀ کالا و حاکمیت فرهنگ مصرفی در بین مردم بود. به گونه‌ای که جامعه دچار استحاله و سبک زندگی در این سال‌ها دگرگون شد.

در مجموع به نظر می‌آید عواملی مانند: بهبود معیشت، گسترش شهرنشینی، افزایش نسبت افراد تحصیل‌ کرده و دانشگاهی جامعه، مهاجرت و مسافرت به خارج از کشور، تنوع و رشد سریع رسانه‌ها و شبکه‌های ماهواره‌ای بر گسترش نوعی از زندگی همراه با لذت‌جویی و تقلید سرعت بخشیده است. از طرف دیگر وضعیتی در میان خانواده‌ها شکل گرفت که در خلال آن می‌کوشند خود را متفاوت از دیگران و آنچه که هستند، نشان دهند. از این وضعیت به «چشم‌ و هم‌چشمی نوین» می‌توان تعبیر کرد. اکنون افراد علاقه‌مندند که خود را آرایش و بزک کرده و به‌ گونه‌ای دیگر نمایش دهند. آن‌ها خانه، اتومبیل و چهره‌هایشان را می‌آرایند. تردیدی نیست که زیبایی و آراستگی امری پسندیده است. اما آن زیبایی که آسایش، آرامش و امنیت روانی و جسمی را آشفته نسازد و حسادت، حرص و طمع آدمیان را افزون نکند. زندگی رویدادی ساده است، بدون هرگونه احتیاج به تکلف و تفاخر و سادگی عین آراستگی است.

در بخشی از کتاب جامعه‌شناسی چشم‌ و هم‌چشمی می‌خوانید:

نگهداری از حیوانات در محیط زندگی انسان‌ها از هزاران سال قبل مرسوم بوده اما از آن هنگام تاکنون دچار تغییر و تحولات عمده‌ای شده است. اصولا در تمام دنیا، نگهداری از حیوانات اهلی و خانگی برای استفاده از فراورده‌های آن‌ها معمول بوده و همچنین سگ‌ها به‌ عنوان نگهبان، دارای جایگاه مشخص و ویژه‌ای در جوامع انسانی بوده‌اند.

با ورود انسان به دنیای مدرن و صنعتی، در یکصد سال اخیر، به‌ خصوص در شهرها دیگر نه لزومی به نگهداری از حیوانات وجود دارد و نه اساساً امکان و شرایط آن با توجه به وضعیت زندگی مهیا است. اما اکنون این حیوانات به دلایل دیگری در خانه‌ها و آپارتمان‌ها حضور دارند. در دنیای غرب عمده‌ترین فلسفه وجودی نگهداری از حیوانات خانگی به‌ عنوان مونس و همدمی برای فرار از تنهایی انسان و رهایی از افسردگی و اضطراب به‌ خصوص در بین سالمندان است. شاخص‌ترین حیوانی که حضور آن در جوامع اروپایی و آمریکایی در دهه‌های گذشته برجسته بوده و حتی به‌ عنوان نمادی سیاسی هم مطرح شده، سگ‌ها هستند که اغلب تصاویر آن‌ها همراه با سران بسیاری از کشورها ثبت و ضبط شده است.

در پنجاه سال اخیر، کاخ سفید در این زمینه پیشرو بوده و این حیوانات تمام رؤسای جمهور نیم‌قرن اخیر آمریکا را همراهی کرده‌اند. در کشورهای پیشرفته دنیا، با ورود به دوران مدرنیسم و پسامدرنیسم، نقش حیوانات خانگی در روابط و رفتارهای اجتماعی پر رنگ شده و برخی افراد آن را جایگزین روابط با هم‌نوعان خود کرده‌اند. امروزه نگهداری از این حیوانات در آمریکا و اروپا امری معمول و پذیرفته‌ شده در بین خانواده‌هاست. در دهۀ 1980 میلادی این نظریه رواج یافته بود که نگهداری از حیوانات خانگی به دلیل پر کردن اوقات تنهایی موجب افزایش طول عمر و کاهش استرس می‌شود. فرضیه‌ای که البته هیچگاه به‌طور مستند، اثبات نگردید.