کتاب موزه پایین شهر و تماشاچیانش

معرفی کتاب موزه پایین شهر و تماشاچیانش

فرودستان و زحمتکشان هیچ صدایی ندارند و کتاب موزه پایین شهر و تماشاچیانش اثر آرش حیدری، میلاد محبی و سارا فرهپور کوشیده تا بی‌صدا بودن این قشر را بر ما نمایان کند. نویسندگان با نقد سینمای سرمایه‌داری که فرودستان را یا مقدس و یا مجرم نشان می‌دهد و انتقاد به دولت‌ها که با جمع‌‌آوری کارتن‌خواب‌ها در پی حذف چهره‌ی فقر از سطح شهر هستند، سیمای واقعی‌تری از فقر را به ما نشان می‌دهد. این کتاب در پی نمایان کردن تضادهای طبقاتی و تشدید آن در دهه‌ی 90 شمسی است.

درباره‌ی کتاب موزه پایین شهر و تماشاچیانش

ما در جهان سرمایه‌داری زندگی می‌کنیم و این بدیهی‌ترین و غیرقابل‌انکارترین واقعیت موجود است. در جهان ما رسانه‌ها، مطبوعات، تکنولوژی، صنعت و آموزش و... در دست ثروتمندان است؛ همان گروه اندک و کم‌جمعیتی که درباره‌ی فقرا و طبقه‌ی فرودست جامعه قضاوت و برای ایشان تصمیم‌گیری می‌کنند و هر اقدامی از سوی این مالکان ثروتمند، نتیجه‌ای ندارد جز دروغ‌پردازی و افراط و تفریط در نشان دادن میزان فلاکتی که فقر به همراه می‌آورد. کتاب موزه پایین‌شهر و تماشاچیانش اثر آرش حیدری، میلاد محبی و سارا فرهپور کوشیده تا این رویه‌ی نادرست را برای ما شرح دهد.

کتاب موزه پایین‌شهر و تماشاچیانش که در حوزه‌ی مطالعات فرودستان طبقه‌بندی می‌شود، به موضوعات و آسیب‌های اجتماعی می‌پردازد که مواجهه با آن‌ها برایمان عادی شده است. روی بیلبوردها با جملاتی چون «طرح جمع‌آوری معتادان»، «عقیم‌سازی کارتن‌خواب‌ها» و... روبه‌رو می‌شویم و این عبارت‌ها که دور از انسانیت و عدالت‌اند و حتی قانونی نیستند، دیگر برایمان عجیب نیستند؛ زیرا به سیاست‌های ضدفرودست که از جامعه‌ی به‌شدت طبقاتی برمی‌آیند و از فقرا انسان‌زدایی کرده‌اند، عادت کرده‌ایم.

فقر مقدس نیست، فقیر مجرم نیست...

بازنمایی فقر یکی از همان کارهایی است که سرمایه‌داران یا به‌عبارتی سرمایه‌داری و مجریانش در تمام عرصه‌ها انجام می‌دهند؛ از ساخت فیلم درباره‌ی یک خانواده‌ی فقیر و خوشبخت که با صفا و صمیمیت زندگی می‌کنند، گرفته تا تولید سریال‌هایی که در محله‌های فقیرنشین، همه‌ی اهالی محل دزد، آدمکش و غرق در کژتابی‌های اجتماعی هستند.

این دو تصویر که در یک سو فقر را مقدس و در سوی دیگر آن را جرم معرفی می‌کنند، چیزی جز دروغ نیست و توسط هنرمندان و سلبریتی‌هایی ساخته می‌شود که هیچ درک و شناختی از فقر ندارند. بی‌صدایی فقرا که موجب شده ثروتمندان به جای آن‌ها سخن بگویند و همه‌چیز را بیش از حد سیاه یا سفید نشان دهند، یکی از موضوعات اصلی کتاب موزه پایین‌شهر و تماشاچیانش نشر برج است که به نقد گذاشته شده است.

بازنمایی فقر در رسانه و نقد جامعه‌شناختی

در حال حاضر، «رنج فقرا» برای ثروتمندان به یک کالای پول‌ساز تبدیل شده است. ثروتمندان مؤسسه‌های خیریه را علم می‌کنند، با موضوع رنج و غم مردم فیلم و موسیقی می‌سازند و هر چه لازم باشد درباره‌ی فقر تولید می‌کنند تا هم خود را انسان‌دوست نشان دهند و هم جیب‌هایشان را پر از پول کنند. آرش حیدری، میلاد محبی و سارا فرهپور این معضل و آسیب را در دهه‌ی 90 بسیار پررنگ‌تر از دهه‌های پیشین می‌دانند؛ زیرا در دهه‌ی 90 شاخصه‌های فقر به‌شدت گسترش یافت و قشر متوسط نیز فقیر شد.

در دهه‌ی 90 شمسی، فقرا به دلیل گرانی بیش از حد خانه‌ها، به حاشیه‌ی شهرها کوچ کردند و عملاً از چشم طبقه‌ی متوسط و ثروتمند دور شدند؛ همین موضوع به ناشناخته ماندن فقر دامن می‌زند. هیچ‌یک از افراد طبقه‌ی متوسط دقیقاً نمی‌دانند چهره‌ی واقعی یک خانواده‌ی فقیر چگونه است. دولت و شهرداری در حال جمع‌آوری چهره‌ی فقرند و سینماگران در پی هیولاسازی از فقرا در ذهن ثروتمندان هستند. کتاب موزه پایین‌شهر و تماشاچیانش نشر برج به ما کمک می‌کند تا بدون حجاب و حائل دروغین، فقر را بهتر بشناسیم.

آرش حیدری و یک پرسش: «برای فقرا چه باید کرد؟»

حال سؤال مهم اینجاست که راه‌حل درست چیست؟ فقرا و تنگدستان چگونه باید خود را از تبعیض و ظلم مضاعف نجات دهند؟ دولت‌ها از فقر و فرودستی مردم سود می‌برند و هیچ تمایلی ندارند شکاف طبقاتی را کاهش دهند؛ پس در این وضعیت، چه باید کرد؟

فیلسوفان و نویسندگان بسیاری کوشیده‌اند به این سؤال پاسخ دهند و حتی با همین عنوان کتاب نوشته‌اند، اما سود ثروتمندان تاکنون اجازه نداده است عدالت اجتماعی برقرار شود. با این حال، آرش حیدری، سارا فرهپور و میلاد محبی کوشیده‌اند تا در کتاب موزه پایین‌شهر و تماشاچیانش راهکاری بیابند و آن، ایجاد بستری برای سخن گفتن و شرح دردِ فقرای جامعه است. تا زمانی که ثروتمندان از زبان فرودستان سخن بگویند، چهره‌ی واقعی فقر ناشناخته باقی می‌ماند و به تضادهای طبقاتی دامن زده می‌شود.

با خرید کتاب موزه پایین شهر و تماشاچیانش اثر اثر آرش حیدری، میلاد محبی و سارا فرهپور، دروغ‌های رسانه‌ها درباره‌ی فقر را باور نخواهید کرد و نسبت به فرودستان که بی‌صدا و بی‌روایت در حال محو شدن از محاسبات اجتماعی و تحت فشار شدید اقتصادی هستند، شناخت پیدا می‌کنید.

کتاب موزه پایین شهر و تماشاچیانش برای شما مناسب است اگر

• می‌خواهید درباره‌ی مطالعات فرهنگی و نقش رسانه و تبلیغات در اجتماع بیشتر بدانید.
• به دنبال کتاب‌های مردم‌شناسی، جامعه‌شناسی فقر و حوزه‌های مرتبط با آن هستید و می‌خواهید اثر منفی بحران روایت و بی‌صدایی فرودستان بر وضعیت اجتماع را مورد مطالعه قرار دهید.
• به تحقیق جامعه‌شناسی و مردم‌نگاری نیاز دارید که بتواند دلیل انسان‌زدایی از فقرا را شرح دهد و برای حل تضادهای طبقاتی، ایده‌پردازی کند.

در بخشی از کتاب موزه پایین شهر و تماشاچیانش می‌خوانیم

نقش و جایگاه بهزیستی و سایر نهادهای حمایتی برای این طبقه بیشتر به یک شوخی شبیه است. بخش بزرگی از افراد این طبقه هیچ‌گاه گذرشان هم به بهزیستی و دادگاه نمی‌افتد، لذا بدنه‌ی البته قابل‌دفاع روایت این فیلم هیچ نیازی به این وجه قصه نیز ندارد.

قصه‌ی اکرم خودش به‌اندازه‌ی کافی رنج‌آور هست که نیازی به باردارشدن مادری که دیوانه می‌شود ندارد. لاک قرمز در آستانه‌های گریز از کلیشه‌های تقدیس و مجرم‌سازی است، اما گویی توان روایی کافی را ندارد که خود اکرم و جهان زندگی هرروزه‌اش را به میان آورد، لذا آن را مدام به عناصری قلاب می‌کند که ژانر اصطلاحاً اجتماعی دهه‌ی نود روی آن‌ها استوار است.

اکرم دختری شانزده‌ساله که مجبور است خیلی زود بزرگ شود قصه‌ای خوب اما ترسیده است. ترس از این‌که مبادا با جداشدن از ماجراهایی همچون بارداری مادر، موادفروش‌بودن پدر و رفتن خواهر و برادرش به بهزیستی ارزش روایت‌شدن نداشته باشد.

در یکی از سکانس‌های ابتدایی فیلم، پدر خم می‌شود تا بند کفش‌های اکرم را ببندد و در همین حین دختر دست نوازشی بر سر پدر می‌کشد. رویکرد فیلم‌ساز در ارائه‌ی تصویری از اکرم که او را باتجربه‌تر و پخته‌تر از سنش نشان می‌دهد از همین‌جا روشن می‌شود.

فهرست مطالب کتاب

فقر تجربه و بحران در قصه گویی
قصه‌ها و کارکردهایشان
بسط متراکم تهی‌دستی و چرخش‌های گفتمانی
به سکوت واداشتن فرودست
مطالعاتی در باب بازنمایی فرودستان
قصه پردازی‌های ژورنالیستی
برآمدن نوکیسگان و تعیین‌کنندگی فرهنگی آن‌ها
زباله‌گردان گنج‌یاب
کارتن‌خواب‌های شگفت‌انگیز
ماجراهای دست‌فروشان
به خدمت درآوردن «آن‌ها» برای قصه‌های اخ لاقی «ما»
فرودستان اقتصادی در سینمای دهه‌ی 1390
داستان‌هایی فقیر درباره‌ی فقرا
تنازع بقا در جنوب
معصومیت ازدست‌رفته
ترکه‌ی لای دهل
داستان‌هایی در مرز
نمایش سیاهی: نقد، کالا یا پروپاگاندا؟
فهرست منابع