کتاب آذرگان (سرگذشت آب و آتش)

کتاب آذرگان (سرگذشت آب و آتش) نوشته‌ی بهار برادران، که در ادامه‌ی آبانگان نوشته شده، رمانی عاشقانه است که در دل تاریخ و حوادث آن روایت می‌شود.

حوادث تاریخی داستان به نقل از منابع تاریخی به تصویر کشیده شده‌اند و تلاش شده، به صورت مستند و بر پایۀ تحقیقات تاریخی نوشته شوند. هر چند از آن‌جا که فضای سیاسی ارمنستان در این دورۀ تاریخی مبهم و منابع محدود است، برخی اتفاقات با رعایت آنچه در اغلب منابع ذکر شده، با تخیل ساخته و پرداخته شده‌اند. بخش عاشقانه‌ی داستان نیز که رابطه‌ی تنگاتنگی با بخش تاریخی دارد، بیشتر بر پایۀ تخیل نویسنده و با شناخت از جامعۀ ایرانی قرن ششم میلادی نگاشته شده است.

داستان در اوایل قرن ششم میلادی روایت می‌شود و محل وقایع سرزمین ارمنستان از قلمرو شاهان ساسانی است. دایانا نوۀ مرزبان ارمنستان که از تیسفون به وطنش بازگشته، از طریق ندیمه‌اش گیتی متوجه می‌شود که عمویش او را می‌خواهد ببیند. او که تنها بازماندۀ خاندان مرزبان قبلی ارمنستان است، باید با پسر عموی کوچکش هوان عروسی کند. اما دایانا عاشق شاهزادۀ ایرانی، پوریا است و آرزو می‌کند که شاه ایران شود و او را برگرداند.

در بخشی از کتاب آذرگان (سرگذشت آب و آتش) می‌خوانیم:

کاش می‌توانستم بگویم هرگز به نوشتن چنین نامه‌ای فکر نکرده بودم اما این جمله دروغی بیش نیست. من در این سال‌ها هر بار که دوین را به قصد جنگ ترک کرده‌ام به نوشتن نامه‌ای به شما فکر کرده‌ام. نامه‌ای مردانه، به سبک همان صحبتی که در تیسفون داشتیم؛ جدی و محتاطانه. البته که جز مرزبان دایانا بحث دیگری میان ما نیست. پس موضوع این نامه که امروز بر روی کاغذ می‌آید، همیشه همسر من بوده است. تا دو سال پیش، این نامه را زهرآگین تصور می‌کردم. گله و شکایتی عمیق که به شما یادآوری کند چطور دایانا، همسر مرا سالیان دراز با یاد خود آزردید. ابتدا با اشتباهات و سپس با خاطرات‌تان آرامش را از او گرفتید. با زنی که هر دو می‌دانیم چقدر بزرگ و دوست داشتنی است بسیار بد برخورد کردید. درد، تنها چیزی‌ست که در این سال‌ها برای دایانا باقی گذاشتید.

البته امروز دیگر دو سال پیش نیست. من هم نمی‌خواهم خاطر ولیعهد ایران را بیش از این آزرده کنم. این نامه را می‌نویسم تا خواهش دیگری داشته باشم. می‌خواهم مراقب مرزبان ارمنستان باشید. حالا که دیگر من نمی‌توانم آرامشی را که شما از او دریغ کردید به او برگردانم، شما آرام‌بخشش باشید. هر طور دایانا می‌خواهد کنارش باشید. به عنوان یک ولیعهد، یک دوست، یک برادر، یک همسر... هر طور که می‌خواهد مراقبش باشید. دایانا لایق خوشبختی است. پس خوشبختی را همان‌طور که می‌خواهد، به او هدیه دهید.