کتاب مدیریت مجلات

کتاب مدیریت مجلات نوشته حمید محسنی، مسائل مرتبط با پیایندها مانند تولید و انتشار، شناسایی، انتخاب، روش سفارش و تهیه، پیایندهای الکترونیکی، کارگزاران پیایندها، بایگانی و کاردکس، سازماندهی و خدمات پیایندها و سایر جنبه‌های مدیریت پیایندها با تأکید بر نیاز کتابخانه‌ها و مراکز اطلاع‌رسانی را دربردارد.

مطالب این اثر مکمل درس‌های مجموعه‌سازی، سازماندهی اطلاعات، پایگاه‌های اطلاعاتی و مرجع‌شناسی است. چرا که بخش مهمی از آن درباره انتخاب و تهیه پیایندهای مختلف از جمله نمایه‌نامه‌ها و چکیده‌نامه‌ها، روش‌های سازماندهی و ارائه خدمات اطلاعاتی پیایندها است.

این نوشتار در 10 فصل «تاریخچه تحلیلی پیایندها»، «از نویسنده و ناشر پیایندها تا کتابخانه و جامعه: انواع خدمات مجلات»، «تعاریف، انواع و ساختار پیایندها»، «کارگزاران پیایندها و پایگاه‌های الکترونیکی و قیمت‌گذاری پیایندهای الکترونیکی»، «انتخاب پیایندها: روش‌ها و شاخص‌ها»، «ارزیابی پیایندها: روش‌ها و انتخاب‌ کنندگان»، «سفارش و اشتراک پیایندها: مراحل، روش‌ها و کارگزاران»، «خدمات تحویل مدرک و همکاری بین کتابخانه‌ای»، «آماده‌سازی و سازماندهی محتوای پیایندها» و همچنین «ابزارهای انتخاب ادواری‌ها» تشکیل شده است.

مخاطبان با مطالعه فصل نخست این کتاب، با تاریخچه انتشار روزنامه‌ها و مجله‌ها در ایران و جهان و همچنین با روند انتشار و دسترسی به محتوای پیایندها آشنا می‌شوند.

تأثیر نشر به‌ ویژه نشر الکترونیک بر جنبه‌های مختلف تولید، توزیع و استفاده از پیایندها، تأثیر نشر الکترونیکی پیایندها بر فرآیندهای مختلف کار با پیایندها از جمله مجموعه‌سازی، سازماندهی و خدمات پیایندها و همچنین تفاوت‌های راهبردی و کلان در دسترسی به پیایندها و مسائل مرتبط با آن، از جمله مطالب فصل دوم این اثر به شمار می‌آیند.

محسنی در فصل سوم سعی کرده است، تعاریف، انواع و ویژگی‌های پیایندها، فعالیت‌های معمول برای انتشار آن‌ها، محتوای ادواری‌ها، اهداف تولید و انتشار پیایندها و ناشران آن‌ها را توضیح دهد.

مخاطبان با مطالعه فصل چهارم این اثر با پیایندهای الکترونیکی، انواع آن‌ها و پایگاه‌های اطلاعاتی، مزایا و معایب پیایندهای الکترونیکی از دیدگاه‌های مختلف، مسائل مربوط به توزیع، اشتراک، دسترسی و قیمت‌گذاری پیایندهای الکترونیکی و در نهایت با انواع نظام‌ها و اطلاعات درون خطی و پایگاه‌های اطلاعاتی آشنا می‌شوند.

مهم‌ترین مسائل مربوط به انتخاب پیایندها و ملاک‌ها و شاخص‌های انتخاب پیایندها و پایگاه‌های اطلاعاتی، از جمله مباحث مطرح شده در فصل پنجم این نوشتار به شمار می‌آیند.

همچنین مهم‌ترین روش‌های مرسوم در انتخاب و ارزیابی پیایندها و کاربرد آن‌ها و روش‌های رتبه‌بندی مجلات و انتخاب مجلات هسته و انتخاب‌ کنندگان، در فصل ششم این اثر ارائه شده‌اند.

علاقه‌مندان برای آشنایی با ویژگی‌های سفارش و اشتراک پیایندها و کارکنان سفارش، انواع روش‌های سفارش مانند سفارش مستقیم و سفارش با واسطه، کارگزاران و مزایا و شاخص‌های آن‌ها و همچنین مراحل سفارش و مسائل خاص مربوط به انتخاب و سفارش پیایندهای الکترونیکی، می‌توانند فصل هفتم این اثر را مطالعه کنند.

همچنین مخاطبان با مطالعه فصل هشتم این اثر توانایی‌هایی اعم از امانت بین کتابخانه‌ای، مبادله، هدایا و منابع اطلاعاتی رایگان به عنوان روش‌های دیگر تهیه پیایندها را کسب می‌کنند و با خدمات تحویل مدرک و معیارهای انتخاب آن آشنا می‌شوند.

کاردکس، انواع برگه‌های کاردکس و نحوه تکمیل آن‌ها، نحوه آماده‌سازی فیزیکی پیایندها و سازماندهی محتوایی پیایندها در فصل نهم این نوشتار عرضه شده‌اند و نهایتاً در فصل پایانی این اثر انواع ابزارهای انتخاب و نشانی آن‌ها ارائه شده‌اند.

به‌ طور کلی، هر اتفاق مهم در تاریخ نشر در دو دستۀ کلی زیر قرار می‌گیرد که بر هم تأثیر متقابل نیز دارند:

1. تغییرات فنى؛ که مهم‌ترین‌شان خط، کاغذ، چاپ و در سالیان اخیر فناوا (سرنام عبارت "فناوری اطلاعات و ارتباطات") است. 2. تغییرات اجتماعى؛ که مهم‌ترین آن‌ها گسترش سواد در شکل‌های مختلف آن (از سواد خواندن و نوشتن در گذشته تا سواد رایانه‌ای و سواد اطلاعاتی در عصر حاضر) و سپس ورود به جامعه اطلاعاتی است.

یکی از تغییرات فنی مهم در انتشار پیایندها استفاده از فناوری‌های مختلف اطلاعاتی و ارتباطی تازه (مانند سخت‌افزار، نرم‌افزار، اینترنت، و غیره) است. شاید تحلیل سیر تاریخی و مطالعۀ زنجیرۀ تاثیرگذاری‌ها و تاثیرپذیری‌های متقابل همین یک پدیده به چندین کتاب نیاز داشته باشد. تغییر فنی فوق موجب ایجاد تغییرات اجتماعی فراوانی شده است. مثلا موجب حذف یا ضعیف‌ شدن برخی از مشاغل و نهادهای سنتی در بسیاری از حوزه‌ها از جمله نشر و اضافه‌ شدن نهادها و مشاغل دیگر شده است. همینطور مدیریت نهادهای اطلاعاتی، روش‌های دسترسی به اطلاعات و رفتار اطلاع‌یابی محققان و افراد را نیز تغییر داده است. تغییر رفتار اطلاع‌یابی و روش‌های اطلاع‌یابی نیز به‌ نوبۀ خود موجب ایجاد تغییراتی در نهادهای آموزشی و پژوهشی مرتبط و به‌ خصوص کتابخانه‌ها و کتابداران شده است.