در کتاب خلاصه مباحث روشهای تحقیق و آمار ویژه متقاضیان ورود به دورههای دکتری و کارشناسی ارشد کتابداری و اطلاعرسانی نوشته سمیه سادات آخشیک، سعی شده، فشردهای از مطالب ارائه شده در برخی از مهمترین کتابهای روشهای تحقیق و آمار در حوزۀ کتابداری و اطلاعرسانی، به زبانی ساده آورده شود.
چندین سال است که آزمونهای ورودی دکتری و کارشناسی ارشد در کشور برگزار میشود و همه ساله صدها نفر پس از گذراندن این دورهها به جمع افرادی میپیوندند که در رشتۀ خود دارای مراتب کارشناسی ارشد و اجتهاد هستند. بدیهی است که بر اساس این معیار، یعنی آزمون ورودی، افرادی میتوانند پذیرفته شوند که نه تنها به قدر کافی نسبت به موضوعات علمی تسلط داشته باشند، بلکه بتوانند در یک رقابت بسیار فشرده، مهارت خود را نیز به نمایش گذاشته و سرعت و دقت بالاتری داشته باشند. هر یک از این دو وجه یعنی دانش موضوعی و سرعت و دقت ضروری است و حاصل نمیشود مگر با مطالعه و ممارست.
موضوع بسیار مهم دیگر محدودیت زمانی برای مطالعه و چالشهایی است که این محدودیت برای داوطلبان ایجاد میکند. مشکل در این است که داوطلب خود را ملزم میبیند که در یک دورۀ زمانی فشرده مجموعۀ قابل توجهی از کتابها و سایر منابع آزمون را عمیق و دقیق مطالعه کند. بدیهی است که برای درک و فهم مطالب در این محدودۀ زمانی کم، داوطلب باید بتواند آن را متناسب با زمان خود اولویتبندی کند. اما اگر فرصت کافی در اختیار نباشد، یا باید حجم مطالب خواندنی کم و از بعضی از منابع چشمپوشی شود، و یا اگر داوطلب نخواهد از منابع بکاهد، بایستی چارۀ دیگری بیندیشد و از میان همۀ منابع، مطالعۀ خود را به صورت گزیده انجام دهد؛ به عبارت دیگر، وقت خود را بیشتر صرف منابعی کند که احتمال طرح پرسش از آنها بیشتر است. انجام این کار یعنی مرور چند بارۀ یک متن، گزینش مطالب مهم و تلخیص آنها و در آخر، مطالعۀ اطلاعات خلاصه شده. بدیهی است که این امر میتواند وقت زیادی از وی را به خود اختصاص دهد و گاه مشکل را بیشتر کند. این وضعیت برای هر داوطلبی در هر رشتهای صادق است.
درسهای آمار و روش تحقیق جایگاه مهمی در شکلگیری، انجام، تفسیر و کاربست پژوهشهای این حوزه دارد. به همین دلیل فهم مبانی پایۀ آنها از مهمترین وظایف متخصصان این رشته است که سبب شده است تا درسهای آمار و روش تحقیق از جمله واحدهایی باشد که دانشجویان کتابداری و اطلاعرسانی در همۀ مقطعهای تحصیلی ملزم به گذراندن آنها باشند.
در بخش اول، کلیات و مهمترین مطالب مطرح در روش تحقیق مطرح شده است. در بخش دوم با تأکید بر آمار توصیفی و استنباطی سعی شد تا به درک و تفسیر مخاطب کم آشنا با این حوزه کمک شود. بدیهی است که گردآوری و تألیف این اثر با نگاه به متقاضیان ورود به دورههای تحصیلات تکمیلی کتابداری و اطلاعرسانی بوده است. دلیل اصلی تأکید بر "مبانی نظری" در نامگذاری هر دو بخش کتاب نیز اهمیت درک مفاهیم نهفته در روش تحقیق و آمار است.
در بخشی از کتاب خلاصه مباحث روشهای تحقیق و آمار میخوانید:
برای تأیید علی بودن یک رابطه، باید به شرایط و عواملی توجه کرد که رابطه علی تحت تأثیر آنها به وجود میآیند:
شرط لازم: شرطی است که وقوع آن برای حصول پدیدهای که تحت آن شرایط بهوجود میآید، ضرورت دارد. یعنی اگر x (متغیر مستقل) شرط لازم برای وقوع y (متغیر وابسته) باشد، y فقط در صورتی روی میدهد که x به وقوع پیوسته باشد.
شرط کافی: شرطی است که پیوسته به دنبال پدیدهای که این شرط علت وجودی آن است، واقع شود. یعنی چنانچه x شرط کافی باشد، اگر x بهوقوع بپیوندد، y نیز حتما حاصل خواهد شد.
شرط کمکی: شرطی است که احتمال وقوع یک پدیده خاص را افزایش دهد اما حتما سبب وقوع آن نمیشود.
شرط مشروط: شرطی است که در صورت حصول آن، متغیری، علت کمکی واقع میشود.
شرط جایگزین: شرطی است که ممکن است احتمال رخ دادن یک پدیده ویژه را افزایش دهد و به نوبه خود تحت تأثیر شروط کمکی دیگری قرار گیرد.
بله
















کاش نویسنده محترم محتوای برخی سرفصلها رو از کتابهای مهم و معتبر داخلی چون و و کتاب خاکی؛ بازرگان همکاران؛ دلاور انتخاب میکردن تا ضعفهای کتابهای آماری رشته را پوشش دهد.
یکی از ضعفهای حوزه آماری رشته علم اطلاعات، نبود کتاب آمار روش تحقیق روزآمد، جامع، روان و با بیانی کاربردی و عملی است.
کتابهای آماری فعلی رشته، قدیمی و عمدتا ترجمه هستن. کتابهای تالیفی هم صرفا بیشتر مباحث نظری رو پوشش دادن.