کتاب فیودور داستایفسکی

کتاب فیودور داستایفسکی نوشتۀ یانکو لاورین، بخشی از یک مجموعه بزرگ‌تر به نام بزرگان اندیشه و هنر است. در این اثر زندگی و آثار داستایفسکی مرور می‌شوند.

فیودور داستایفسکی یکی از بزرگ‌ترین و پیچیده‌ترین نویسندگان دنیاست. او پیچیده نمی‌نویسد اما رمان‌هایش به قدری با پیچ و تاب‌های روانی و ذاتی انسان سروکار دارد که محققان علم روان‌شناسی را نیز به تفکر در آثار او واداشته و سال‌ها بر مبنای کتاب‌هایش به تدریس و تحقیق مشغولند. رمان‌های این نویسنده بزرگ با زندگی عجیب و غریبش ارتباط مستقیم دارد و تجربیات سخت و تلخی که از سر گذرانده، به خوبی در آثارش هویداست. می‌توان گفت او شگفت‌ترین رمان‌ها را در بدترین و سخت‌ترین شرایط زیستی نوشته است. اما این امر چگونه شدنی بوده است؟ نگاهی به زندگی و سرگذشت فیودور داستایفسکی (Fyodor Dostoyevski) می‌تواند ما را با دنیای عجیب اندیشه‌های وی آشنا کند و راهی باشد در شناخت معانی آثارش.

یانکو لاورین (Janko Lavrin)، نویسنده این کتاب، رمان‌نویس، شاعر، منتقد، مترجم و تاریخدان اهل اسلوونی بود و در سال 1986 درگذشت. وی مطالعات و تحقیقات تحلیلی زیادی را درباره نیچه، تولستوی، داستایفسکی و ایبسن انجام داده است.

مجموعه "بزرگان اندیشه و هنر" شامل کتاب‌هایی است که تصویری کامل از هنرمندان و اندیشمندان معاصر ارائه داده است. فیلسوفان، اندیشمندان و هنرمندان بنیان گزاران خرد بشری هستند و قرون نوزده و بیست میلادی دوران ظهور مکاتب و تفکرات نوین بوده است. هر یک از کتاب‌های این مجموعه، برآیندی از تحقیقات یک پژوهشگر متخصص درباره یکی از شخصیت‌های برجسته اندیشه و هنر جهان است که می‌تواند منبع و راهنمایی مناسب و متنوع برای شناخت آن‌ها باشد. این کتاب‌ها ترجمه‌ای است از مجموعه معتبری که توسط محققان و آکادمیسین‌های غربی در انتشارات روولت آلمان تهیه شده است.

در بخشی از کتاب فیودور داستایفسکی می‌خوانیم:

سال 1861، هنگامى که پولینا سوسلووا نخستین داستان‌هایش را براى ورمیا فرستاد، داستایفسکى با او آشنا شد. پولینا، با وجود اصل و نسب روستایى‌اش، زن «آزاد و مستقل» سال‌هاى دهۀ شصت بود، دهه‌اى که در آن به‌همراه شرایط اجتماعى اقتصادى، برداشت‌ها و ارزش‌ها درمورد زندگى که قبل از آن اعتبار داشتند، دچار دگرگونى عمیق شدند. این روند پرتلاطم در رمان پرقدرت پدران و پسران (1861) تورگینیف به‌ قدر کافى به‌ روشنى تشریح شده است. همۀ جوانان روشنفکر در‌پى اندیشه‌هاى رادیکالى بودند که از غرب وارد شده بود. علم، ایدئولوژى‌هاى مادى، «قدرت و ماده» بوشنر، داروینیسم و فایده‌باورى، همۀ این‌ها در جوانان پرشور روس گونه‌اى هیجان برانگیخت که تا حدّ ِ امرى مقدس ارتقا یافت. حتى الحاد این جوانان اغلب رنگِ تند مذهبى داشت.

پولینا، که داستایفسکى خیلى زود گرفتار عشقش شد، نمایندۀ تمام‌ عیار این نسل بود. او که زنى پرحرارت و دمدمى‌ مزاج بود، زیر ظاهر خشنش ذاتاً شخصیتى مغرور و کمال‌گرا داشت. رابطۀ عشقى‌اش با آدم شکاک و فکورى مثل داستایفسکى به‌ قدر کافى مخرب بود تا باعث بیزاری‌اش از او شود. در دوم دسامبر 1864 در یادداشت‌هاى روزانه‌اش نوشت: «وقتى به این فکر مى‌کنم که دو سال پیش چطور بوده‌ام، نفرت از د. در من جان مى‌گیرد. او بود که تمامی آرمان‌ها را در وجودم کشت.» اما با وجودِ نبودِ درک متقابل بین آن دو، آنان توافق کردند یکدیگر را در پاریس ملاقات کنند؛ جایى که پولینا در آن زمان اقامت داشت. داستایفسکى پول لازم را قرض کرد و راه پایتخت فرانسه را در پیش گرفت.

اما سر راهش در ویسبادن توقف کرد و تصمیم گرفت بختش را در بازى رولت بیازماید. در آغاز ده هزار فرانک برد، اما صبح روز بعد همۀ پولش را باخت. همان شب دوباره سه هزار فرانک برد که با آن به پاریس شتافت. اما پس از ورودش به پاریس، اولین خبرى که شنید، این بود که پولینا در این فاصله معشوقى اسپانیایى یافته است، دانشجوى پزشکى به نام سالوادور که به‌ تازگى پولینا را ترک کرده بود. باز داستایفسکى به تأسى از قهرمانش در داستان شب‌هاى سپید، داوطلب شد تا بین پولینا و معشوقش آشتى برقرار کند. اما دانشجوى اسپانیایى که از دستِ پولینا به ستوه آمده بود، دیگر کمتر آفتابى مى‌شد. کمى بعد، داستایفسکى از پولینا خواست «همچون برادر و خواهر» با او به آلمان، سوئیس و ایتالیا سفر کند. پولینا موافقت کرد، بدون اینکه بتواند حدس بزند چه سفر نامتعارفى در پیش خواهد داشت، به‌ ویژه به‌سبب علاقۀ مفرط داستایفسکى به قمار.