کتاب بررسی مسئولیت کیفری جرایم منافی عفت در فضای سایبر

کتاب بررسی مسئولیت کیفری جرایم منافی عفت در فضای سایبر نوشتۀ سعید پزشکی زاده، به داده‌ها و اطلاعات مجرمانه در فضای سایبر و مسئولیت کیفری ناشی از آن و همچنین بررسی جرایم منافی عفت در فضای سایبری در حقوق ایران و انگلستان می‌پردازد.

مسئولیت در فضای سایبر بیشتر ناظر به تکلیف ناشی از پیش‌گیری است که متوجه اشخاص ثالثی است که خود دخالتی در اقدامات مجرمانه نداشته‌اند، لکن در جریان این اقدامات قرار گرفته‌اند. در واقع به واسطه‌ی ویژگی‌های فضای سایبر است که حقوق کیفری مجبور می‌شود به جای اعمال قواعد سنتی خود راهکارهای پیش‌گیرانه را که قطعاً کم هزینه‌تر، مطمئن‌تر و البته مؤثرتر از تعقیب و سرکوب بزهکار است اتخاذ نماید؛ و به همین دلیل است که روش‌های پیش‌گیری غیرکیفری در جایگاه اول توجه قرار می‌گیرند.

در این میان خصوصاً توجه به راهکارهای فنی - که بر خلاف راهکارهای آموزشی که به سختی می‌توان به آن‌ها جنبه الزامی بخشید و اجبار در خصوص اجرای آن‌ها معمولاً به سختی مقدور و نیازمند طی زمان طولانی برای نهادینه شدن است - اهمیت به سزایی می‌یابند و عمده رویکرد بر راهکارهای پیش‌گیری فنی و تکنولوژیک متمرکز می‌شود؛ و ناگفته پیداست که این امر خود سبب تحولات عمده‌ای در حوزه‌ی مسئولیت نیز می‌شود، چه، از آن جا که با توجه به مشکلات حادث در این حوزه قسمتی از بار تکلیف خصوصاً در حوزه‌ی پیش‌گیری بر اشخاص دیگر بار می‌شود، قطعاً این تکلیف حوزه‌ی مسئولیت را نیز دچار تحول می‌کند و با تمرکز زدایی از مسئولیت مرتکب اصلی تحمل قسمتی از تکلیف و مسئولیت بر دوش دیگر اشخاص استوار می‌شود.

در بخشی از کتاب بررسی مسئولیت کیفری جرایم منافی عفت در فضای سایبر می‌خوانیم:

داده‌های رایانه‌ای می‌توانند به اقسام مختلف وجود داشته باشند: داده‌ها ممکن است به صورت برنامه‌ی رایانه‌ای یا این که به صورت متن، صوت و تصویر که از آن به عنوان «داده محتوا» یا اختصاراً «محتوا» یاد می‌شود وجود داشته باشد.

در بسیاری مواقع، با تمام تفاوت‌هایی که داده با اطلاعات دارد، این دو در معنای مشابهی مورد استفاده قرار می‌گیرند؛ در واقع، هر چند که ممکن است داده‌ای متضمن اطلاعاتی نبوده یا اطلاعات آن با بهره‌گیری از رمزنگاری بر مخاطب پوشیده باشد، با این حال اطلاعات رایانه‌ای مسامحتاً در مورد چنین داده‌هایی نیز به کار می‌رود. هم‌چنین باید توجه داشت که داده‌ها و اطلاعات رایانه‌ای به تنهایی و به خودی خود کارایی و مفهومی ندارند. به عبارت دیگر داده‌ها و اطلاعات رایانه‌ای بدون وجود سخت‌افزارهای رایانه‌ای نخواهند توانست عملکرد خود را به معرض اجرا بگذارند و مخاطب از آن‌ها چیزی نخواهد فهمید. منظور از سخت‌افزار رایانه‌ای نیز هرگونه سیستم رایانه‌ای است که به صورت دیجیتال و بر مبنای سیستم الفبایی دودوییِ صفر و یک عملکرد خود را به معرض اجرا بگذارد. از این دیدگاه این تعریف صرفاً شامل رایانه (کامپیوتر) به معنای مصطلح آن نیست و کلیه‌ی سیستم‌ها و دستگاه‌های رایانه‌ای را که مشمول تعریف و مشخصات فوق باشند در بر می‌گیرد.

از دیدگاه حقوقی می‌توان اطلاعات را به اطلاعات قانونی و غیرقانونی تقسیم کرد؛ اطلاعات غیرقانونی لفظ عامی است که می‌تواند هرگونه اطلاعات مضر و ناسالمی را در‌بر گیرد که صراحتاً بر اساس قانون اطلاعات غیرقانونی محسوب می‌شوند. اطلاعات مجرمانه که تعریفی مضیق‌تر دارد نیز داخل در تعریف اطلاعات غیرقانونی قرار می‌گیرد، اما معنای آن دو یکی نیست؛ به معنای دیگر رابطه‌ی اطلاعات غیرقانونی و اطلاعات مجرمانه عموم و خصوص مطلق است، بدین معنی که هرگونه اطلاعات مجرمانه غیرقانونی است، لکن هرگونه اطلاعات غیرقانونی لزوماً مجرمانه نیست.