کتاب شناخت شناخت ها (جوامع ابتدایی و جوامع امروزی)

از آغاز تاریخ تاکنون، پردیسه شناخت، خود را به صور مختلف به اذهان بشرى معرفى کرده است. دیر زمانى به چهره اعتقاداتى جادویى، جاندارپندارى، افسانه، اسطوره و باورهاى خرافى بیرون آمده، گاه خود را در قالب دین و اخلاق متجلّى ساخته و زمانى دیگر به قامت هنر در آمده است. علم و دانش بشرى، آخرین و متغیرترین سیمایى است که شناخت بشرى ارائه کرده است.

برطبق نظریات استنتاج شده در این پژوهش، انسان ها در اثر تعامل با محیط طبیعى و خارجى، برنامه‌هایى را در مغزشان درونى مى‌کنند. این برنامه‌ها بر حسب تشابهات موجود بین انواع تعاملات، در مغز تعریف مى‌شوند که پس از تثبیت، توانایى تعمیم به موارد مشابه را دارند، به طورى که انواع شناخت و تفکّر را رقم مى‌زنند. شناخت هایى که در شکل جمعى آن، ظاهر مى‌شوند، چون از فردى به فرد دیگر متفاوت نیستند، بلکه به سبب تعاملات مشابه انجام شده‌اند، در نزد افراد مشترک‌اند. افراد نسبت به کم و کیف برنامه‌هاى مغز، شیوه استفاده از آن ها و اصلاً موجودیت برنامه‌ها در مغز و بروز آن ها در قالب شناخت و تفکّر هیچ‌گونه آگاهى‌اى ندارند. هر گونه شناخت نوینى مستلزم تعاملى نوین است که کاملاً ناآگاهانه صورت مى‌گیرد، و اگر با دخالتِ آگاهى و اراده صورت گیرد، هیچ تعامل نوینى حاصل نمى‌شود؛ زیرا در مغز، هر نوع طرح انعکاسى جدید با برنامه‌هاى پیشین این‌همانى شده و موجب فهم، شناسایى و تفکّر در قالب گذشته مى‌شود. ...

در این کتاب، ابتدا به منظور تشریح پدیده توتمیسم شکل گرفته بود، پس از آن که تعاریف و حدود گزاره‌هاى آن به کراّت تغییر یافت، به خصایصى در گستره شناخت دست یافت که به توتمیسم محدود نمى‌شد، بلکه حوزه وسیعترى را تحت پوشش قرار مى‌داد. از این رو، در جستجوى حوزه تعمیم نظریات استخراج شده برآمد و در این راه، خود را در دایره بسیارى از شناخت هایى یافت که در جوامع ابتدایى متداول است. از طرف دیگر، مشاهدات جدید در زمینه برخى از شناخت هاى بدویان که با نظریات پیشین اثر قابل توضیح نبود، نگارنده را واداشت که براى تبیین آن ها، نظریاتى را ارائه کند که به وسیله مشاهدات و آزمونها تعدیل یافته، آن گاه تعیین شود.

پس از آن که بسیارى از شیوه‌هاى شناخت در جوامع ابتدایى تشریح شد، برخى فصول مشترک ما بین شناخت هاى بدویان با شناخت هاى انسان هاى امروزى، موجب شد تا علاوه بر آن که فصول مشترکِ شناخت هاى بدویان و انسان هاى امروزى تبیین شود، در جستجوى نقاط افتراق آن ها، نظریاتى استنتاج شود که بسیارى از شناخت ها را در نزد انسان امروزین تشریح کند، به طورى که چرایى و چگونگى انواع شناخت را مرحله به مرحله تبیین مى‌کرد.