تخم سخن که فردوسی آن را پراکند، بالنده شده و به آسمان رسیده است. کتاب معنی زندگی اثر حسن انوری مجموعهای از ده مقاله دربارهی پژوهش و نقد ادبی با موضوعاتی چون ایران در شاهنامه، اسطوره و شعر، شیوهی فرهنگنویسی، جایگاه حافظ و... است. انوری در این مقالات شصت سال خدمت خود در راه فرهنگنویسی دهخدا و طریقهی تکامل و حفظ بقای زبان فارسی پس از عبور از توفانهای گوناگون تاریخی را بازگو میکند.
دربارهی کتاب معنی زندگی
خدمت به زبان فارسی و اعتلای فرهنگ ملی، چیزی نیست که با بسته شدن یک مؤسسه و تعلیق و توقیف غیررسمی آن، متوقف شود؛ این حقیقتی است که حسن انوری پس از اعمال تغییرات مخرب و اخراج برخی از استادان زبده از مؤسسهی دهخدا که نتیجهای در پی نداشت جز کند شدن روند تهیهی فرهنگ لغت فارسی، دریافت. البته حسن انوری در کتاب معنی زندگی، ما را با حقایقی که از آنها بیاطلاعیم مواجه میکند و کسانی را که تصور میکنند فرهنگنویسی یعنی نوشتن لغات و معانی آنها در برابر یکدیگر، از این تصور نادرست رها میکند.
کتاب معنی زندگی، ما را در ابتدا با کاری که یک فرهنگنویس باید انجام دهد، آشنا میکند و سپس مفاهیمی چون آسیبشناسی زبان فارسی، ایران در شاهنامه، نقش و جایگاه اسطوره و شعر و... را شرح و بسط میدهد. حسن انوری زبان را پدیدهای متغیر و زنده میداند؛ موجودی که مدام بالنده میشود و رشد میکند و خود را با تحولات فرهنگی و زیستی گویشوران هماهنگ میسازد.
جستارهای نوین ادبی از نظرگاه حسن انوری
سیل و قحطی و بیکاری، صرفاً بر اقتصاد و سیاست اثر نمیگذارند، بلکه زبانها و گویشها را نیز به ورطهی نیستی و عدم میکشانند. حسن انوری در کتاب معنی زندگی نشر لنا ما را با چگونگی فرایند نابودی یک زبان و ادغام آن در دیگر زبانها آشنا میکند.

هنگامی که یک روستایی بر اثر عوامل جغرافیایی، اقتصادی و... از سکنه خالی میشود و روستاییان به شهرها میروند، پس از مدت بسیار کوتاهی، گویش و لهجهی خود را فراموش میکنند و به زبان شهریها سخن میگویند؛ اما در همین فرایند، زبان مردم ساکن شهر نیز با ورود لهجهها و گویشهای مختلف روستانشینان، متحول میشود و کلمات و عبارتهای جدید به آن وارد میشوند.
حسن انوری با تأکید بر لزوم حفظ و زنده نگهداشتن یک زبان از طریق فعالیتهای فرهنگنویسی، بر ضرورت پویایی و رشد زبان برحسب نیازهای جامعه نیز تأکید میکند.
شاهنامه فردوسی؛ سند هویت ملی ایرانی
شاهنامه فردوسی یک سند است؛ سندی که هویت تاریخی و کهن ما را نمایان میکند. خاستگاه جغرافیایی و جغرافیای فرهنگی ایرانزمین در شاهنامه فردوسی ثبت شده است. شاهنامه صرفاً روایتی از نبردها و شرح دلاوریها نیست، بلکه حافظهی تاریخی و فرهنگی ایرانیان را به تصویر کشیده است. حسن انوری در کتاب معنی زندگی از ارتباط ادبیات، شعر و اسطوره نیز پرده برداشته است.
این استاد، شعر را وسیلهای برای رفتوآمد در زمان میداند. با خواندن شعر و اسطورهها، به نقطهی آغازین تاریخ میرویم و در ازل قرار میگیریم و جاودانگی را لمس میکنیم. نمونهی این نوع شعر را میتوان در شاهکارهای حافظ نظاره کرد؛ زمانی که اسطورهها وارد مباحث عاشقانه، آفرینش و فنا و... میشوند.
با خرید کتاب معنی زندگی از حسن انوری، با زبان فارسی که زبانی پذیرا و انعطافپذیر است و بسته به نیاز اجتماع، رشد میکند و تکامل مییابد، آشنا میشوید و دربارهی نقش اساطیر و تاریخ در اعتلای بیش از پیش آن خواهید دانست.
کتاب معنی زندگی برای شما مناسب است اگر
- به خواندن کتابهای نقد ادبی که شما را با تأثیر شاهنامه، اسطورهها، افسانهها و... بر شعر و فرهنگ ملی آشنا میکنند، علاقه دارید.
- دانشجو یا فارغالتحصیل زبان و ادبیات فارسی هستید و میخواهید با کمک کتابهای حسن انوری، دانش خود را ارتقا دهید.
در بخشی از کتاب معنی زندگی: ده مقاله از حسن انوری میخوانیم
بعد از اینکه واژه انتخاب شد فرهنگنگار باید تصمیم بگیرد که آن را با چه رسمالخطی بنویسد، متصل یا منفصل؟ مثلاً همین کلمۀ ایرانشناسی را؟ بنیاد ایرانشناسی در آرم و روی پاکتش ایرانشناسی یعنی جدا نوشته و نون ایران را به شین شناسی نچسبانده، امّا در لغتنامۀ دهخدا ایرانشناس و ایرانشناسی را سرهم نوشتهاند یعنی نون را به شین چسباندهاند. ما در فرهنگ بزرگ سخن همۀ واژههایی را که با ایران شروع میشود منفصل آوردهایم، کدام درست است؟
شیوۀ لغتنامه یا شیوۀ ما و از آنِ بنیاد ایرانشناسی؟ فرهنگستان زبان در اوایل دهۀ هفتاد تمایل به جدانویسی داشت امّا در اوایل دهۀ هشتاد گرایش به سرهمنویسی پیدا کرد، وزارت آموزشوپرورش هم در نیمقرن اخیر چند بار از اتصال به انفصال و از انفصال به اتصال گراییده است. حقیقت آن است که نابسامانی در ذات خود خط فارسی است، زرد را بنا به ذات حروف اجباراً باید جدا و سفید را به بنا به ذات حروف اجباراً باید سرهم نوشت. ماجرای رسمالخط ظاهراً ماجرایی پایانناپذیر است. ما که فرهنگ بزرگ سخن را در دهۀ هفتاد مینوشتیم، با توافق با نظر اوّلیۀ فرهنگستان، شکل منفصل واژهها را آوردیم امّا برایاینکه نظر عرف را هم رعایت کنیم شکل متصل را در کنار شکل اوّل گذاشتیم، امّا در تلخیصهایی که اخیراً از آن فرهنگ انتشار دادهایم بیشتر نظر اخیر فرهنگستان را رعایت کردهایم.
بعد از اینکه واژه را انتخاب کردیم و دربارۀ رسمالخط آن تصمیم گرفتیم باید تلفظ آن را مشخّص کنیم. در زبان فارسی تلفظ استانداردی وجود ندارد. واژههای بسیاری هستند که دو یا سه نوع تلفظ دارند و این تلفظها در زبان گفتار، در خطابهها، در کلاسهای درس، در رسانههای صوتی به موجودیت خود ادامه میدهند.
بله











