برای آشنایی با یکی از چهرههای برجستهی فلسفهی مدرن، کتاب نظام فلسفی هگل، اثر حسین مافی مقدم را بخوانید! شاید این فیلسوف آلمانی قرن نوزدهمی را کموبیش با نظریههای تکاندهندهی ایدئالیستیاش بشناسید و با آرای تأثیرگذارش بر جهان فلسفی، سیاسی و اقتصادی آشنا باشید. اما تابهحال به این فکر کردهاید که منطق، طبیعت و روح چگونه در یک ساختار با یکدیگر در تعاملاند؟ این کتاب به شما خواهد گفت!
دربارهی کتاب نظام فلسفی هگل
حسین مافی مقدم در کتاب نظام فلسفی هگل به یکی از مهمترین و برجستهترین ویژگیهای این فیلسوف ایدئالیست اشاره کرده است و آن را پایهای برای خوانش دقیق آراء او در نظر گرفته است. فلسفه و تفکر اگر مناسبتی با زندگی انسان نداشته باشد پس به چه دردی میخورند؟ هگل از نخستین فیلسوفانی به شمار میرود که با ساخت یک مجموعه و پرداختن به نظامهای فلسفی در عین تکثر نظریاتش، توانسته قلمرو تفکر را به زندگی واقعی نزدیکتر کند.
نظام فلسفی هگل مبتنی بر ضرورتِ منطق است و بر پایهی یک اصل سهگانه بهعنوان دیالکتیک قرار دارد؛ که شامل سه مرحلهی تز، آنتیتز و سنتز میشود. او در واقع اینطور فکر میکند که پیش از پیشروی در جهان و شناخت پدیدههای آن، انسان باید با روشها و ابزارهای اندیشیدن آشنا باشد. قبلتر از هگل فیلسوفانی مثل کانت و فیشته به تز، آنتیتز و سنتز اشاره داشتهاند اما هیچکدام نتوانسته بودند این سه را در یک ساختار برهماثرگذار تعریف کنند.
نظریهی فلسفی یا نقشهی یک ساختمان استثنایی!
وقت آن است که هگل را در حال ترسیم نقشهای دقیق از یک ساختمان نظاممند فلسفی ببینیم؛ منطق، تز را نمایندگی میکند و طبیعت در شکل یک آنتیتز ظاهر میشود. منطق اولین جزء نظامی هگلی است، چیزی که از مقولات عقلی صحبت میکند و به صورت گستردهای به ایدههای محض میپردازد.
دومین جزء این ساختار اصولی، طبیعت است که از آن میتوان بهعنوان ایدهای نام برد که زمان و مکان و مادهی غیر ارگانیک را در خود میپذیرد و از حالت فینفسه به حالتی لغیره میرسد. یعنی چیزهایی که وجودشان قائم بر وجود چیز دیگری است.

حسین مافی مقدم سپس به روح یا سنتز اشاره میکند؛ جزء سوم نظام هگلی. ترکیبی از دو اصل قبلی که اکنون از حالت ایده خارج شده و به فعلیت رسیده است. کتاب نظام فلسفی هگل به تفصیل به این اصل سهگانهی هگل در راستای مواجههی انسان با هستی میپردازد.
از منطق تا روح؛ قلمرو اندیشهی هگل
حسین مافی مقدم در فصل اول کتاب، به منطق و مقولات محوری آن مثل مقولهی وجود، ذات و صورت میپردازد. پس از آن و در فصل بعدی به سراغ چیستی طبیعت و روشن کردن اجزای تعریفکنندهی آن میرود. سیستم فلسفی هگل به منطق و طبیعت محدود نمیشود و در نهایت به مفهوم روح میرسد؛ آخرین بخش از نظام فلسفی او. نویسنده ابتدا به روح ذهنی و مباحثی مانند انسانشناسی، پدیدارشناسی و روانشناسی روح میپردازد؛ موضوعاتی که به شناخت انسان و آگاهی جهان ذهنی او مربوط میشوند.
روح عینی توسط نویسنده مطرح میشود؛ قلمرویی که در آن مفاهیمی مانند حق، اخلاق، خانواده، جامعهی مدنی و کشور اهمیت پیدا میکنند. در اینجا، اندیشهی هگل بیشتر به زندگی انسان معاصر نزدیک میشود و مسئلهی آزادی در ارتباط با نهادها و روابط اجتماعی مورد بررسی قرار میگیرد.
حسین مافی مقدم در آخر به روح مطلق و سه حوزهی هنر، دین و فلسفه اشاره میکند؛ موضوعاتی که هگل از طریق آنها به بررسی شیوههای شناخت و بیان حقیقت میپردازد. اینگونه است که مسیر این کتاب فلسفی از مفاهیم انتزاعی منطق آغاز میشود و به طبیعت، زندگی اجتماعی و فرهنگ میرسد.
شما با خرید کتاب نظام فلسفی هگل که به همت انتشارات نقد فرهنگ منتشر شده است میتوانید با هگل در مسیر ترسیم ساختاری دقیق و گسترده از نظامی که اندیشه، واقعیت و زندگی انسان را درهمتنیده میداند، همراه شوید.
کتاب نظام فلسفی هگل برای شما مناسب است اگر
- به خوانشی صورتبندی شده از اصول فلسفی هگل نیاز دارید.
- به آرا و نظریات هگل علاقهمندید و میخواهید با سازوکار ایدههای این فیلسوف آلمانی بیشتر آشنا شوید.
- دانشجوی فلسفه هستید و میخواهید به منبعی برای آشنایی با فلسفهی هگل دست پیدا کنید.
- به فلسفهی آلمان علاقه دارید و میخواهید پیرامون منطق هگل و دیالکتیک هگل مطالعه کنید.
در بخشی از کتاب نظام فلسفی هگل میخوانیم
از دیدگاه هگل حال که به وجود متعین میرسیم باید بررسی کنیم که نخستین تعینِ وجود چیست. البته وجود تعینهای گوناگون میتواند داشته باشد، ولی هگل اصرار دارد که نخستین تعین ضروری برای وجود فقط مقوله کیفیت است؛ امّا پرسش این است که چرا از میان تعینهای مختلف، کیفیت نخستین تعین وجود محسوب میشود. از نظر هگل تعین و وجود، دو مفهوم جدا از یکدیگر نیستند بلکه وقتی گفته میشود وجود دارای تعین است، مراد هگل این است که درواقع تعین همان وجود است، چه اینکه تعین جنبهی جدائیناپذیر وجود است و درواقع تعین و وجود در هم حلول کردهاند. حال اگر تفسیر هگل در مورد تعین و وجود درست باشد، بنابراین باید در جستجوی تعینی بود که نتواند از وجود جدا شود بلکه عین وجود باشد. این نوع تعین یعنی تعین ذاتی وجود از نظر هگل کیفیت است.
مثلاً قند دارای تعین است و ویژگی خاص آن شیرینی است، اگر شیرینی از آن سلب شود اساساً ماهیت و ذات قند نیز از میان میرود. هر جسمی ممکن است از مجموعهای از کیفیتهای گوناگون تشکیل شده باشد، ولی نکته مهم این است که کیفیت هر موجودی از آن جدانشدنی است. اگر کیفیت حذف شود، اساساً وجودی هم که دارای تعین است از میان میرود. در مثال قند میتوان تصور کرد که قند دارای اشکال یا اندازههای مختلف باشد و این ویژگیها اگر تغییر کند باز قند همان قند باقی میماند، ولی اگر شیرینی از قند سلب شود، قند دیگر قند نیست. بنابراین استنتاج هگل در مورد مقوله کیفیت این است که کیفیت تعینی است که با وجود یکی است و با از بین رفتن کیفیت، وجود نیز از میان میرود. از نظر هگل کیفیت دو جنبه یا دو اعتبار دارد: 1) جنبهی ایجابی، یعنی کیفیت، نفس وجود و حقیقت آن محسوب میشود، یعنی کیفیت، وجود را به گونهای که هست قوام میدهد؛ 2) جنبه سلبی، یعنی کیفیت هر وجودی آن را از وجود دیگر متمایز میکند، شیرینی یک قند آن را از آب یا هر شیء دیگری که این کیفیت را نداشته باشد، متمایز میکند.
بله



















