کتاب علیا حضرت درخت اثر پیتر وولبن از نشر آناپنا (پرفروش آمازون)

پیتر وولبن در کتاب علیا حضرت درخت، پرده از اسرار زندگی درختان و روابط آن‌ها با یکدیگر برمی‌دارد. او با تکیه بر تجربه‌ی خود به‌عنوان جنگلبان و با استناد به پژوهش‌های اخیر، شیوه‌ی ارتباط درختان، واکنششان به خطرهای مختلف و سازوکارهای دفاعی آن‌ها را توضیح داده و بر اهمیت حفاظت از محیط زیست در برابر بهره‌برداری بی‌رویه تاکید می‌ورزد.

درباره‌ی کتاب علیا حضرت درخت

پیتر وولبن، جنگل‌داری با تجربه است که می‌تواند کیفیت و ارزش تجاری چوب درختان راش، کاج و بلوط را با یک نگاه تشخیص دهد. اما آشنایی او با مفهوم «هوش گیاهی» و وجود احساسات و دوستی بین درختان، در او تحولی ایجاد کرد که در نهایت منجر به نگارش کتاب علیا حضرت درخت شد. او در این اثر، از روش‌های جنگل‌داری پایدار که به حفظ سلامت جنگل‌ها کمک می‌کنند دفاع کرده و پدیده‌های کمترشناخته‌شده‌ی گیاهان را با نثری جذاب و روان معرفی می‌کند.

مفهوم هوش گیاهی، به توانایی گیاهان در تشخیص، پاسخ و یادگیری آن‌ها اشاره دارد که در نهایت به تضمین بقای گیاهان یاری می‌رساند. برخی دانشمندان باور دارند که گیاهان، اطلاعات را شبیه به حیوانات پردازش می‌کنند و داروین، اعتقاد داشت که نوک ریشه‌ی گیاهان کارکردی مانند مغز دارد. تحقیقات معاصر این حوزه به سوی توانایی‌های شناختی گیاهان اعم از ادراک، حافظه و آگاهی سوق پیدا کرده و به این ترتیب، مرز بین حیوان و گیاه را بیش از پیش کم‌رنگ کرده است.

درختان چگونه با یکدیگر ارتباط برقرار می‌کنند؟

پیتر وولبن در کتاب علیا حضرت درخت، توضیح می‌دهد که درختان، در غیاب توانایی سخن گفتن، از طریق انتشار بو و مواد شیمیایی با یکدیگر مکالمه می‌کنند. مثلاً وقتی زرافه‌ای شروع به خوردن برگی می‌کند، آن درخت می‌تواند با انتشار گاز اتیلن، به درختان دیگر هشدار داده و باعث شود تا بقیه، با افزایش مقدار مواد سمی در برگ‌هایشان از خود حفاظت کنند. علاوه بر این مکانیسم، درختان می‌توانند هنگام مواجهه با حشرات شکارچی، با ترشح مواد خاصی آن‌ها را به دام انداخته و از این طریق آفات را دفع کنند.

نویسنده نشان می‌دهد که چگونه گیاهان، حشرات و حیوانات با همکاری هم در اکوسیستم تعادل ایجاد می‌کنند. برای مثال، زاغ‌های جنگلی از میوه‌ی بلوط و راش تغذیه می‌کنند و در عین حال با پنهان کردن تعدادی از آن‌ها در خاک، به گسترش و رشدشان نیز کمک می‌کند. دارکوب‌ها با ایجاد سوراخ در تنه‌ی درختان، مواد مورد نیاز خود را از آن می‌گیرند و شته‌ها نیز با مکش رگ‌برگ‌ها، عطش خود را سیراب می‌کنند؛ در مقابل، درختان برای حفظ سلامتی خود، دست به اقدامات دفاعی مثل ضخیم کردن تنه‌ی خود یا تولید مواد دافع می‌زنند.

جنگل‌داری پایدار و احترام به حقوق درختان

نویسنده در کتاب علیا حضرت درخت، قصد دارد توجه ما را به حقوق و نیازهای درختان جلب کند. به نظر او، سازوکارها و قوانین مدیریتی و محدودکننده‌ای، مشابه آنچه برای شکار حیوانات وجود دارد، در مورد درختان و جنگل نیز باید به کار گرفته شود تا از بهره‌برداری بی‌رویه و آسیب بیشتر به محیط زیست جلوگیری شود.

سیستم پیشنهادی پیتر وولبن، جنگل‌داری پایدار و گزینشی بوده که در آن، درختان با سنین و اندازه‌های مختلف در کنار هم رشد می‌کنند. درختان جوان‌تر، در سایه‌ی بزرگ‌ترها رشد کرده و درختان بالغ، با احتیاط و بدون آسیب‌زدن به بقیه‌ی گیاهان، قطع می‌شوند. نویسنده از ما می‌خواهد تا نگرش خود به جنگل‌ها را عوض کنیم و آن‌ها را نه تنها منبعی برای تولید چوب، بلکه عواملی مهم برای حفظ تنوع گونه‌های زیستی و مقابله با فجایع طبیعی ببینیم.

خرید کتاب علیا حضرت درخت انتشارات آناپنا را به تمامی علاقه‌مندان به اکوسیستم جنگل و زندگی درختان پیشنهاد می‌کنیم. فرهمند بزرگمهر انبازپور این اثر را به زبان فارسی ترجمه کرده است.

نکوداشت‌های کتاب علیا حضرت درخت

• پیتر وولبن راهنمایی آگاه و باتجربه برای آشنایی با این دنیای شگفت‌انگیز و اسرارآمیز است. این کتاب به ما یادآوری می‌کند تا سرعت زندگی را کاهش داده و با طبیعت ارتباط برقرار کنیم. (ریچل ساسمن، نویسنده)
• کتاب وولبن هم‌زمان علمی و رمانتیک است و رابطه‌ی شخصی نویسنده با درختانی که زندگی خود را وقفشان کرده توضیح می‌دهد. دید او نسبت به جنگل ما را وا می‌دارد تا در رابطه‌ی خود با دنیای گیاهان بازنگری کنیم. (دنیل چموویتز، نویسنده)

کتاب علیا حضرت درخت برای شما مناسب است اگر

• شیفته‌ی طبیعت، جنگل و اسرار زندگی درختان هستید و می‌خواهید یکی از محبوب‌ترین کتاب‌هایی که در مورد آن‌ها نوشته شده را مطالعه کنید.
• دغدغه‌ی حفاظت از محیط زیست را داشته و قصد دارید تا با روش‌های پایدار و اخلاق‌مدار مدیریت جنگل بیشتر آشنا شوید.

در بخشی از کتاب علیا حضرت درخت می‌خوانیم

درخت کیست و کی نیست؟ در فرهنگ لغت درخت به‌عنوان یک گیاه چوب‌سان با تنه‌ای که شاخه‌هایی از آن منشعب شده، تعریف می‌شود. ساقه‌ی اصلی باید غالب باشد و رشد ثابتی در ارتفاع داشته باشد. در نبودِ یک تنه‌ی واحد این گیاه یک درخت نیست بلکه یک درختچه است و آن‌چه شبیه چندین تنه‌ی کوچک است که از یک کُنده‌ی مشترک آغاز می‌شود، درواقع شاخه‌هایی کوچک‌اند. حالا اندازه‌اش چه‌گونه است؟ وقتی گزارش‌هایی درباره‌ی جنگل‌های حوزه‌ی مدیترانه می‌بینم که این جنگل‌ها بیش‌تر شبیه پشته‌ای از بوته‌ها هستند، ناراحت می‌شوم.

آیا درختان موجودات باشکوهی نیستند که در سایه‌ی آن‌ها احساس کوچکی کنیم؟ درست است که من در لاپلند اقامت داشته‌ام. یعنی جایی که درختان دقیقاً تصوری خلاف جمله‌ی قبل در من ایجاد کردند. این گیاهان که قدرت تبدیل شما را به گالیور در میان لیلیپوتی‌ها دارند، درختان کوتوله‌ی تاندرا هستند که برخی با 100 سال سن قدشان به‌سختی بیش‌از 20 سانتی‌متر است.

این درختان به‌قدری کوچک‌اند که گردشگران با خوش‌حالی آن‌ها را لگدمال می‌کنند. گیاه‌شناسی آن‌ها را درختانی در حدی بیش‌تر از توسِ درختچه‌ای نمی‌شناسد. با‌این‌حال توسِ درختچه‌ای تنه‌هایی ایجاد می‌کند که می‌تواند به‌ارتفاع 3 متر برسد اما اغلب به 1/5 متر قناعت می‌کند و بی‌شک این قناعت توضیح می‌دهد که چرا ارتفاع را جدی نمی‌گیرد. اگر همین استانداردها را برای درختان راش کوچک یا زبان‌گنجشک کوهستانی اعمال می‌کردند، آن‌ها نیز جزء درختان محسوب نمی‌شدند. ناگفته نماند که آن‌ها به‌دلیل چَرای پستان‌داران بزرگ مانند گوزن یا بُز کوهی برای چندین دهه به بوته‌های کوچک و پُرشاخه به‌ارتفاع حدود 50 سانتی‌متر شباهت پیدا می‌کنند.