کتاب آرمانشهر (یوتوپیا) اثر توماس مور با ترجمه داریوش آشوری از نشر خوارزمی (بهترین ترجمه)

«آزادی، برابری، برادری» در کتاب آرمانشهر (یوتوپیا) از توماس مور محقق شده است. این نویسنده‌ی فیلسوف که به دست هنری هشتم به قتل رسید، ما را به یک جزیره‌ی خیالی می‌برد؛ جایی که برخلاف جهان واقعی (به‌خصوص در قرن شانزدهم انگلستان) میان انسان‌ها برابری وجود دارد. مالکیت خصوصی که سرمنشأ جنگ‌ها و دشمنی‌ها است، در این جزیره وجود ندارد. زنان نیز مانند مردان حق کار و تحصیل دارند و میان طبقات اجتماع اختلاف طبقاتی در میان نیست. این اثر کلاسیک از ماندگارترین آثار فلسفی تاریخ ادبیات جهان است.

درباره‌ی کتاب آرمانشهر (یوتوپیا)

توماس مور، خالق کتاب آرمانشهر به‌دلیل مخالفت با سیاست‌های هنری هشتم در مسئله برتری پادشاه بر کلیسای انگلستان و امتناع از پذیرش و سوگند به قوانین مربوط به برتری سلطنتی و جانشینی، به اعدام محکوم شد. او فیلسوف و حقوق‌دان بود و در برابر خواسته‌های پادشاه برای به‌رسمیت شناختن اقتدار او بر کلیسای انگلستان سکوت کرد و حاضر نشد باور و موضع خود را برخلاف وجدانش تغییر دهد.

سرانجام هنری هشتم حکم اعدام او را صادر کرد و توماس مور در برج لندن به دار آویخته شد و به سزای آزاداندیشی خود رسید. او فیلسوف و حقوق‌دان بود و می‌دانست که حق بشر این نیست که برای زیاده‌خواهی پادشاهان بجنگد و برای حفظ زندگی خود که آن هم در خدمت قدرتمندان است، به هر خفتی تن دهد.

کتاب آرمانشهر آینه‌ای تمام‌نما از افکار و آرمان‌های این فیلسوف برجسته است. وضعیت و جهانی که در کتاب یوتوپیا توصیف شده، بعد از گذشت بیش از پانصد سال از تحریر این اثر، همچنان برای بشریت در حد یک رویا مانده است. باورمندی به آرمانی که در این اثر توصیف شده، کماکان برای سیاست‌مداران یک خطر و تهدید است.

اگر بعد از خواندن این اثر، حس کنید با توماس مور موافق هستید و می‌خواهید آرمانشهر او را که تصویری دقیق از به سعادت رسیدن بشر است، محقق کنید، احتمالاً در اغلب کشورها به‌عنوان مجرم شناخته می‌شوید، سازمان‌های اطلاعاتی برای دستگیر و محکوم کردن شما با یکدیگر مسابقه خواهند گذاشت و در نهایت به سرنوشتی مشابه خود توماس مور دچار خواهید شد.

آرمانشهر توماس مور در برابر پادآرمانشهر قرن شانزدهم

وضعیت انسان امروزی با فردی که در قرن شانزدهم در انگلستان می‌زیست، چه تفاوتی کرده است؟ بشر توانسته به عدالت اجتماعی نزدیک شود؟ شکاف‌های طبقاتی کم شده‌اند؟ جنگ‌ها نسبت به گذشته کمتر شده‌اند یا آمار تلفاتشان پایین آمده است؟ پاسخ تمام این سؤالات خیر است. انسان در طول بیش از 500 سال به دستاورد اجتماعی خاصی نرسیده است و اگر هم توانسته آمار مرگ‌ومیر بر اثر بیماری را کم کند و از ساعات کاری کارگران کمی بکاهد، به دلیل تحقق و اجرای ایده‌هایی همچون ایده‌های توماس مور در این کتاب است.

در کتاب آرمانشهر (یوتوپیا) که می‌توان آن را جزو جنجالی‌ترین کتاب‌های فلسفی و سیاسی تمام قرن‌ها به شمار آورد، با دو نفر همراه می‌شویم؛ نفر نخست خود توماس مور است که بخش نخست کتاب آرمانشهر ما را با شدت فلاکت و نابه‌سامانی اجتماعی که بشر به آن دچار است، آشنا می‌کند.

در آن دوران اروپا به‌تازگی وارد عصر رنسانس شده بود و جامعه مملو از تضاد و تناقض بود. جامعه از فئودالیسم به سوی سرمایه‌داری حرکت می‌کرد و نظم اجتماعی به‌هم ریخته بود. طلا و نقره از آمریکا به اروپا صادر می‌شد و تورم بیداد می‌کرد. زمین‌های اشتراکی به چراگاه گوسفندان تبدیل می‌شد و دهقانان آواره و بی‌خانمان می‌شدند.

اکثر کشورهای اروپایی نیز با یکدیگر در حال نبرد بودند و پادشاهان، مردم را با هدف کسب ثروت و قدرت، به‌عنوان سرباز به جبهه‌ها می‌فرستادند. در این وضعیت که گویی بشر هر روز بیشتر از قبل به قهقرای فلاکت فرو می‌رفت، توماس مور تصمیم گرفت آرمانی‌ترین تصویر از رویاهای انسان را خلق و آن را در کتاب یوتوپیا ترسیم کند.

جامعه آرمانی از نگاه توماس مور

در بخش دوم کتاب آرمانشهر انتشارات خوارزمی با مرد جهان‌گردی به‌نام رافائل هیثلودی آشنا می‌شویم. او در جهانی به این ویرانی، کورسویی از امید را به ما نشان می‌دهد و جزیره‌ای را معرفی می‌کند که وضعیتش کمی از بهشت بهتر است و برخلاف بهشت، در آن اختلاف طبقاتی و مالکیت خصوصی وجود ندارد. در این جزیره، افراد در طول روز فقط شش ساعت کار می‌کنند. همه، فارغ از شغل اصلی خود، کشاورزی انجام می‌دهند.

در چنین جامعه‌ای زنان نیز مانند مردان حق تحصیل دارند و می‌توانند هنگام رسیدن به میان‌سالی، کاهن و مبلغ دینی هم بشوند. علاوه‌براین، می‌توانند با اجازه‌ی مجلس سنا، از همسر خود هم جدا شوند. (در قرن شانزدهم در اروپا زنان حق نداشتند مانند مردان درس بخوانند یا تقاضای طلاق کنند؛ چه رسد به اینکه در کلیسا یا مراکز دینی کار کنند.)

در جزیره‌ی کتاب آرمانشهر تامس مور هیچ جنگ تهاجمی‌ای صورت نمی‌گیرد و مردم این جزیره فقط در شرایطی دست به سلاح می‌برند که قرار باشد از خود و جزیره‌ی خود دفاع کنند. در این جامعه زر و زیور کارکرد خاصی ندارد و صرفاً به‌عنوان اسباب‌بازی کودکان یا زنجیر بردگان استفاده می‌شود. نکته‌ی مهمی که توماس مور به ما نشان می‌دهد این است که بردگان در چنین جامعه‌ای، افرادی هستند که در زندگی زناشویی خود خیانت و زنا کرده‌اند و به‌عنوان مجازات، به برده تبدیل شده‌اند.

کتاب اتوپیا توماس مور؛ مانیفست فلسفی عدالت‌خواهی

توماس مور خود یک مسیحی مقید و معتقد است، اما در کتاب آرمانشهر، دین اجباری نیست. هر کس می‌تواند هر دینی که می‌خواهد را برگزیند و هیچ‌کس حق ندارد یک نفر را به باورمندی و اعتقاد به یک دین مجبور کند. در جهان آرمانی این کتاب، افراد مریض با بیماری‌ای علاج‌ناپذیر می‌توانند با مجوز رسمی و اطلاع به دولت، خودکشی کنند تا از درد نجات یابند! مردم در این جزیره می‌توانند پادشاه مستبد را برکنار کنند و در امور سیاسی نقش داشته باشند.

کتاب آرمانشهر با ترجمه‌ی داریوش آشوری و نادر افشارنادری پایان عجیبی دارد که برخلاف تصور ماست و باعث می‌شود با ابعاد دیگری از شخصیت و افکار توماس مور که به هر حال سیاستمدار دربار هنری هشتم بوده است، آشنا شویم و فضای حاکم بر اروپای قرن شانزدهم را بهتر بشناسیم.

با خرید کتاب آرمانشهر (یوتوپیا) از توماس مور، به جهانی وارد می‌شوید که منتهی‌الیه برابری بین بشریت در آن ترسیم شده است؛ جهانی که در آن انسان به ابزاری برای تولید ثروت تبدیل نشده و می‌تواند آزادانه بیندیشد و بدون سرور و ارباب زندگی کند.

کتاب آرمانشهر (یوتوپیا) برای شما مناسب است اگر

• به ادبیات آرمان‌شهری که وضعیت و جهانی ایده‌آل را ترسیم می‌کنند، علاقه‌مندید.
• می‌خواهید با یکی از معروف‌ترین و ماندگارترین کتاب‌های سیاسی که پیشگام به‌وجود آمدن اندیشه‌های سیاسی عدالت‌خواه است مواجه شوید و جهانی را نظاره کنید که برابری میان انسان‌ها تا حد خوبی، محقق شده است.
• می‌خواهید با یکی از آثار فلسفی که بسیاری از اندیشمندان چپ‌گرا مانند کائوتسکی آن را نخست اثر کمونیستی می‌نامند، مواجه شوید.

در بخشی از کتاب آرمانشهر (یوتوپیا) می‌خوانیم

باری، ساختِ این «جامعه‌یِ همسود» را به‌درستی برایِ شما شرح دادم، و گمان می‌کنم که این بهترین و به‌راستی تنها جامعه‌ای ست در خورِ نامِ جامعه. در جاهایِ دیگر که از خیرِ همگانی سخن می‌رود، هر کس پیِ خیرِ خویش است. امّا یوتوپیا، که در آن از مالکیّتِ خصوصی خبری نیست و مردم با شور- و- شوق امرِ عمومی را دنبال می‌کنند، دو چندان شایسته‌یِ نامِ «جامعه‌یِ همسود» است. هر جایِ دیگر، اگر چه دولت ثروتمند باشد، مردم چه بسا می‌دانند که اگر نگرانِ جانِ خویش نباشند، از گرسنگی خواهند مرد. ازین رو، به جای پاییدنِ دیگران ناگزیر می‌باید خویش را بپایند. در یوتوپیا، که در آن همه چیز از آنِ همگان است، می‌دانند که انبارها و سیلوهای دولتی پر است و هیچ کس از هیچ چیز برایِ بهره‌گیریِ شخصی محروم نخواهد بود.

در میانِ ایشان نه کسی از سیری می‌ترکد نه از گرسنگی جان می‌دهد. هیچ کس تهی‌دست و در غمِ نان نیست. هنگامی که هیچ کس مالکِ هیچ چیز نباشد همه ثروتمند-اند. کدام ثروتی بهتر از زندگیِ شادمانه و فارغ‌بالِ بری از همه‌یِ نگرانی‌ها، بی‌غمِ نان، و آسوده از غر- و- لُندِ زنِ خانه درباره‌یِ پول؟ هیچ کس را غمِ تهی‌دستیِ پسر یا بی‌جهیزیِ دختر نیست. اسبابِ زندگی و شادکامی هم فراهم است و همچنین اسبابِ زندگی و شادکامیِ بستگان و همسر و پسران و نوادگان و نبیرگان‌شان، و همه‌یِ کسانی که از تخمه‌یِ این مردمِ والاگهر از پسِ ایشان آیند. چرا بیمناکِ آینده باشند؟ در حالی که از کسانی که دیگر نمی‌توانند کار کنند همان گونه پرستاری می‌شود که از آنانی که می‌توانند؟

کجا می‌توان عدالتِ اهلِ یوتوپیا را با عدالتِ دیگر ملّت‌ها سنجید؟ اگر ذرّه‌ای عدل یا انصاف در میانِ دیگر ملّت‌ها یافتید، گردن‌ام را بزنید!