بله
کتاب تاریخ فشرده چین نوشته‌ی لیندا جیوین، چند هزار سال تاریخ یکی از کهن‌ترین تمدن‌های جهان را در حجم کم روایت می‌کند. چین امروز با اقتصاد عظیم، شهرهای پرجمعیت و قدرت سیاسی متمرکزش شناخته می‌شود، اما پشت این تصویر دوره‌های طولانی اتحاد و تجزیه، فرمانروایی خاندان‌های گوناگون، شورش‌های خونین و انقلاب‌هایی قرار دارد که هرکدام بخشی از هویت این کشور را ساخته‌اند.
درباره‌ی کتاب تاریخ فشرده چین
این کتاب از خاستگاه‌های اساطیری و قبیله‌ای چین آغاز می‌شود و تا دوران شی جین‌پینگ، همه‌گیری کرونا و جایگاه امروز این کشور در جهان ادامه پیدا می‌کند. کتاب حاضر تاریخ چین را از خلال تحولات سیاسی، اندیشه‌های فلسفی، جنگ‌ها، نوآوری‌ها و زندگی اجتماعی مردم بررسی می‌کند.
نویسنده از فهرست کردن نام امپراتورها و سلسله‌ها فراتر می‌رود. او در کتاب تاریخ فشرده چین توضیح می‌دهد که هر خاندان چگونه قدرت را به دست آورد، چه چیزی به ثبات آن کمک کرد و فساد، اختلاف داخلی یا حمله‌ی خارجی چگونه زمینه‌ی سقوطش را فراهم آورد. همین چرخه‌ی تکرارشونده، نگرانی دیرینه‌ی حکومت‌های چین از تجزیه و آشوب را نیز روشن می‌کند.
از نخستین خاندان‌ها تا امپراتوری چین
دوره‌ی ژو با گسترش اندیشه‌های کنفوسیوسی و شکل‌گیری دولت‌های رقیب همراه بود. خاندان چین توانست این سرزمین چندپاره را متحد کند، هرچند حکومت سخت‌گیرانه‌اش چندان دوام نیاورد. خاندان هان ساختار امپراتوری را استوارتر کرد و نام آن چنان ماندگار شد که بخش بزرگی از مردم چین هنوز خود را «هان» می‌نامند.
لیندا جیوین سپس به دوران‌های تانگ و سونگ می‌رسد؛ دوره‌هایی که با رونق شهرها، تجارت، هنر و نوآوری علمی شناخته می‌شوند. پس از آن، مغولان خاندان یوآن را بنیان گذاشتند و خاندان‌های مینگ و چینگ نیز شکل تازه‌ای به حکومت دادند. این جابه‌جایی‌ها نشان می‌دهند چین هیچ‌گاه جامعه‌ای بسته و بدون تغییر نبوده است. جنگ، مهاجرت و ارتباط با سرزمین‌های دیگر بارها ساختار آن را دگرگون کرده‌اند.
زنان در تاریخ چین چه جایگاهی داشته‌اند؟
یکی از ویژگی‌های مهم کتاب تاریخ فشرده چین روبرت صافاریان، توجه به زنانی است که اغلب در روایت‌های تاریخی نادیده گرفته می‌شوند. جنگاوران، شاعران، امپراتریس‌ها، شورشیان و فعالان سیاسی زن در کنار مردان قدرتمند تاریخ حضور دارند. جیوین با وارد کردن این چهره‌ها به روایت نشان می‌دهد که تاریخ چین فقط در دربار امپراتورها یا میدان‌های جنگ ساخته نشده است.
کتاب تاریخ فشرده چین در کنار سیاست به فلسفه نیز توجه دارد. کنفوسیوس درباره‌ی نظم اجتماعی و مسئولیت سخن می‌گفت، دائوئیسم بر هماهنگی با جریان طبیعت تأکید داشت و قانون‌گرایان قدرت و انضباط سخت را راه حفظ حکومت می‌دانستند. رد این دیدگاه‌ها را می‌توان در دوره‌های مختلف تاریخ چین و حتی برخی بحث‌های سیاسی امروز دنبال کرد.
چین چگونه به یک ابرقدرت تبدیل شد؟
در قرن نوزدهم، جنگ‌های تریاک و فشار قدرت‌های خارجی ضعف خاندان چینگ را آشکار کردند. پس از سقوط امپراتوری، جمهوری چین نیز با اختلاف داخلی، تجاوز ژاپن و جنگ میان ملی‌گرایان و کمونیست‌ها روبه‌رو شد. پیروزی مائو تسه‌تونگ در سال 1949 و تاسیس جمهوری خلق چین نیز مسیر کشور را تغییر داد، اما این جهش بزرگ و انقلاب فرهنگی هزینه‌های انسانی سنگینی بر جای گذاشتند.
اصلاحات اقتصادی پس از مائو، چین را به یکی از مهم‌ترین قدرت‌های اقتصادی جهان تبدیل کرد. لیندا جیوین این پیشرفت را در کنار محدودیت‌های سیاسی، سانسور، فساد و تمرکز دوباره‌ی قدرت در دوران شی جین‌پینگ بررسی می‌کند. کتاب تصویری یک‌دست و ساده از چین نمی‌سازد؛ کشوری متنوع را نشان می‌دهد که گذشته‌اش هنوز بر تصمیم‌های امروزش سایه انداخته است.
خرید کتاب تاریخ فشرده چین نشر مرکز با ترجمه‌ی روبرت صافاریان برای کسی مناسب است که می‌خواهد پیش از مطالعه‌ی منابع تخصصی، تصویری پیوسته و قابل‌فهم از تاریخ این کشور به دست آورد. سرعت بالای روایت گاهی فرصت پرداختن به جزئیات را محدود می‌کند، اما نقشه‌ها و تصاویر کتاب به خواننده کمک می‌کند میان سلسله‌ها، مرزها و دوره‌های تاریخی گم نشود.
نکوداشت‌های کتاب تاریخ فشرده چین
- سفری هیجان‌انگیز و عالمانه در تاریخ چین؛ کتابی روشنگر که می‌توان یک‌نفس خواند. (آلیس پونگ)
- چین چیزی فراتر از یک کشور و بزرگ‌تر از یک افسانه است و به قصه‌گویی بزرگ نیاز دارد؛ لیندا جیوین همان قصه‌گوست. (استن گرانت)
- روایتی فشرده اما پویا که تاریخ چین را از دوران پیشاتاریخ تا امروز دنبال می‌کند و رویدادهای سیاسی، اجتماعی و فرهنگی هر دوره را ماهرانه در کنار یکدیگر قرار می‌دهد. کتابی لذت‌بخش، آموزنده و تأمل‌برانگیز. (چویس)
- لیندا جیوین بخش بزرگی از بافت عظیم و پیچیده‌ی تاریخ چین را در این کتاب جای داده است؛ آن هم با چنان ایجاز و مهارتی که خواندنش به تجربه‌ای واقعاً لذت‌بخش تبدیل می‌شود. (دیلی تلگراف)
کتاب تاریخ فشرده چین برای شما مناسب است اگر
- به تاریخ و فرهنگ چین علاقه دارید.
- می‌خواهید سلسله‌های مهم چین را بهتر بشناسید.
- دنبال مقدمه‌ای فشرده درباره‌ی چین معاصر هستید.
- به نقش زنان، فلسفه و سیاست در تاریخ توجه دارید.
در بخشی از کتاب تاریخ فشرده چین: از خاندان‌های دوران باستان تا ابرقدرت مدرن امروز می‌خوانیم
چند ده زن عقدی و غیرعقدی هونگ‌وو 26 پسر (که 24 تن از آن‌ها از مرگ‌ومیر دوران کودکی جان سالم به در بردند) و 16 دختر برای او به دنیا آوردند. او پسران خود را به حکومت بر بخش‌های مختلف امپراتوری گماشت و نظام فرمانداری‌های مستقل را که در دوران تانگ برقرار شده بود کنار گذاشت. در سال 1370 امپراتور پسر چهارم خود ژو دیِ ده‌ساله را همراه سردار معتمدی به ویرانه‌های شهر خان بالیغ فرستاد با این ماموریت که پایتخت قدیمی یوآن را به شهری پادگانی برای مقابله با یورش‌های مغولان بدل کند. ژو دی باهوش و بلندپرواز بود و از نظر قدرت و خلق‌وخو به پدرش می‌مانست و بعد از مرگ بزرگ‌ترین برادرش انتظار داشت جانشین پدرش شود. سال 1398 که هونگ‌وو درگذشت، ژو دی 38 سال داشت و آماده‌ی حکومت بود.
اما وقتی که او فهمید پدرش به جای این‌که او را به سلطنت بگمارد، تاج و تخت را به فرزند کتابخوان 21 ساله‌ی بزرگ‌ترین برادرش واگذار کرده، خشم سراسر وجودش را فرا گرفت. امپراتور جوان، جیان‌وِن (حکومت: 1398-1402) مصمم بود نظام حکومت منطقه‌ای را احیا کند، از عموهای خود خواست که از مناصب قدرت کناره بگیرند و آن‌هایی را که امتناع کردند به زندان انداخت. کمتر از یک سال از جلوس او بر تخت می‌گذشت که ژو دی با سپاهی مرکب از 50 هزار مرد جنگی به جنوب تاخت. سه سال بعد در 1402، او قصر برادرزاده‌اش را به آتش کشید و با خاک یکسان کرد. جسد جیان‌وِن هرگز پیدا نشد؛ بعضی‌ها معتقدند او فرار کرد و تا پایان عمر چون راهبی بودایی زندگی کرد. ده‌ها هزار تن در این کودتا جان باختند، از جمله مشاور ارشد جیان‌وِن که چون از تائید ژو دی به عنوان امپراتور جدید سر باز زد، به دستور او دو شقه‌اش کردند. ژو دی سپس یک‌یک اعضای خانواده‌ی این مشاور تا خویشان درجه ده او را همراه 870 تن از وابستگان او به قتل رساند.
ژو دی با لقب «یونگلِه» (شادی جاودان) بر تخت نشست و پایتخت مینگ را به پایگاهش خان بالیغ منتقل کرد و نام این شهر را به بیجینگ/ پکن (پایتخت شمالی) تغییر داد. او برادران باقی‌مانده‌ی خود را خلع سلاح کرد، اما با بخشش مستمری‌های سخاوتمندانه از آن‌ها دلجویی نمود.
