کتاب راهنمای موضوعی درام مدرن اثر سوزان سی دبلیو ابوتسون

سوزان سی دبلیو ابوتسون در کتاب راهنمای موضوعی درام مدرن، به‌جای آنکه تاریخ ادبیات نمایشی معاصر را بر اساس دوره‌ها یا مکاتب مورد بررسی قرار دهد، موضوعات مشترکی را محوریت قرار می‌دهد که طی بیش از یک قرن، بارها در آثار نمایشی گونه‌گون، تکرار شده‌اند. برای نویسنده، نمایشنامه صرفا متنی ادبی یا اجرایی نیست، بلکه فضایی است که در آن مسائل فردی، اخلاقی، فرهنگی و اجتماعی به شکل تعارض، گفت‌وگو و کنش نمایشی، آشکار می‌شوند.

درباره‌ی کتاب راهنمای موضوعی درام مدرن

کتاب راهنمای موضوعی درام مدرن اثر سوزان سی دبلیو ابوتسون، شکل‌گیری نمایشنامه‌های مدرن را از دوره‌ای بررسی می‌کند که نمایشنامه‌نویسان اواخر قرن نوزدهم به‌تدریج از ملودرام‌های رایج فاصله گرفتند. در آثار نویسندگانی چون هنریک ایبسن و جورج برنارد شاو، واقع‌گرایی در تئاتر اهمیت بیشتری یافت و نمایشنامه به بستری برای طرح پرسش‌هایی تبدیل شد که الزاما پاسخ روشن و قطعی نداشتند.

در چنین آثاری، مخاطب دیگر فقط شاهدی منفعل بر ماجرا نیست، بلکه باید درباره‌ی رفتار شخصیت‌ها، انتخاب‌های آن‌ها و تعارض‌های شکل‌گرفته قضاوت و فکر کند. در ادامه‌ی این مسیر نیز جریان‌هایی مثل اکسپرسیونیسم، تئاتر حماسی و تئاتر ابزورد، شیوه‌های تازه‌ای برای بازتاب تجربه‌ها و بحران‌های انسان مدرن به وجود آوردند.

بکت و پوچی زندگی در تئاتر ابزورد

یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های کتاب راهنمای موضوعی درام مدرن، روش سوزان سی. دبلیو. ابوتسون در تحلیل نمایشنامه‌هاست. هر فصل به یک موضوع مشخص اختصاص دارد و نویسنده سه نمایشنامه را در کنار هم قرار می‌دهد تا نشان دهد نویسندگان مختلف چگونه به مسئله‌ای مشابه به شیوه‌ی خاص خود، نگریسته‌اند. او ابتدا زمینه‌ی اجتماعی و فرهنگی هر موضوع را توضیح می‌دهد، سپس خواننده را با خط اصلی پیرنگ هر اثر آشنا می‌کند و بعد به سراغ عناصری مانند کنش، شخصیت‌ها، زبان و نشانه‌شناسی نمایشنامه‌ها می‌رود.

فصل مربوط به پوچی زندگی، نمونه‌ی بسیار خوبی از شیوه‌ی تحلیل و بررسی خاصی است که ابوتسون در این اثر به کار برده؛ او با بررسی آثاری از ساموئل بکت، اوژن یونسکو و هارولد پینتر، به مسائلی مانند چالش‌های ارتباط انسانی، بی‌ثباتی هویت، ناکارآمدی زبان و تردید نسبت به نظم منطقی جهان می‌پردازد.

نویسنده در نمایشنامه‌ی در انتظار گودو، مسئله‌ی انتظار و کشمکش میان امید و ناامیدی را برجسته می‌کند، درحالی‌که در آثار یونسکو و پینتر، زبان، سکوت، مکث و ابهام به ابزاری برای نشان دادن فاصله‌ی میان آدم‌ها تبدیل می‌شوند. با این حال، کتاب راهنمای موضوعی درام مدرن تنها به این جریان‌های فلسفی و هنری محدود نمی‌ماند و نشان می‌دهد که مسائلی چون هویت فرهنگی، تبعیض نژادی، جایگاه زنان، جنگ، خشونت و نابرابری اجتماعی چگونه بر تصمیم‌ها، روابط و زندگی شخصیت‌های نمایشی اثر می‌گذارند.

مفهوم هویت در نمایشنامه‌های مدرن

مسئله‌ی هویت، یکی از محورهای مورد توجه سوزان سی. دبلیو. ابوتسون در این اثر تحلیلی است. او به‌خوبی نشان می‌دهد که عواملی مانند خانواده، جامعه، نژاد، فرهنگ و جنسیت، در شکل‌گیری شخصیت‌ها و نحوه‌ی تصمیم‌گیری آن‌ها نقشی تعیین‌کننده دارند. نویسنده همچنین بررسی می‌کند که نمایشنامه‌نویسان مختلف چگونه با تکیه بر همین عوامل، عناصر مختلف قصه‌ی خود را می‌سازند و تعارض‌ها و فراز و فرودهای روایی آثارشان را شکل می‌دهند.

ابوتسون با بررسی نودونه نمایشنامه، مشخص می‌کند که ادبیات نمایشی معاصر چگونه به تغییرات اجتماعی، بحران‌های تاریخی و سوال‌های همیشگی آدمی، واکنش نشان داده است. بنابراین، خرید کتاب راهنمای موضوعی درام مدرن علاوه بر آشنا کردن شما با چندین نمایشنامه‌ی درخشان، مسیری خاص برای خوانش عمیق‌تر آن‌ها نیز به شما پیشنهاد می‌دهد، روشی که در آن توجه از روایت به معنا، زبان و فرم اثر نیز معطوف می‌شود. این اثر توسط علیرضا سرخیل به فارسی ترجمه شده و نشر افکار جدید آن را منتشر کرده است.

کتاب راهنمای موضوعی درام مدرن برای شما مناسب است اگر

• به نمایشنامه، تئاتر و ادبیات نمایشی علاقه‌مند هستید.
• می‌خواهید با چندی از مهم‌ترین دست‌مایه‌های نمایشنامه‌ی مدرن آشنا شوید.
• قصد دارید نمایشنامه‌های مختلف را از منظر موضوع و درون‌مایه مورد بررسی قرار دهید.
• به کسب اطلاعات در زمینه‌ی جریان‌هایی مانند واقع‌گرایی، تئاتر ابزورد و نمایشنامه‌ی اگزیستانسیالیستی علاقه دارید.

در بخشی از کتاب راهنمای موضوعی درام مدرن می‌خوانیم

مرد فیل‌نما ، نوشتۀ برنارد پومرانس، بر اساس زندگی واقعی شخصیتی به نام جان مِریک است که در قرن نوزدهم زندگی می‌کرده است. مریک، به دلیل بدشکلی‌هایی که داشت، به «مرد فیل‌نما» مشهور بود؛ این بدشکلی‌ها به علت وضعیت او شکل گرفته بودند. پومرانس توجه مخاطب را بیشتر به تفکر متعالی و طبع والای او جلب می‌کند تا بیماری‌اش. به همین دلیل پیشنهاد می‌کند بازیگر شخصیت مرد فیل‌نما، برای نشان دادن تفاوت‌های او، تنها تغییراتی کوچک در حرکت و گفتار داشته باشد و بدشکلی‌ها تنها ازطریق توصیفات زبانی و تعدادی تصویر نشان داده شوند و حتی از گریم یا لباس نیز استفاده نشود. پومرانس ما را راهنمایی می‌کند تا فراتر از ظاهر، مریک را با قلب مهربان و روحیۀ لطیفش بشناسیم و، علاوه‌براین، بیماری را در وجود افرادی مشاهده کنیم که ظاهر سالمشان پوششی است بر فساد درونشان.

برتولت برشت یکی از مروجان «تئاتر حماسی» بود. تئاتر حماسی نوعی تبلیغ برای فتنه‌انگیزی فکری است که تلاش می‌کند مخاطبان را به سمت کنش اجتماعی سوق دهد. رئالیسم، در تلاش‌هایش برای نمایش زندگی واقعی، به پشتیبانی از وضع موجود گرایش دارد؛ برشت این رئالیسم را مشوش‌کننده می‌دید. تئاتر حماسی، با تأکید بر اجرای مصنوعی‌اش، مخاطب را از اثر بیگانه می‌سازد. این کار مردم را مجبور می‌کند تا چیزی را که قبلاً به‌عنوان واقعیت دریافته بودند، بازنگری کنند و به‌جای احساسات غیرقابل‌اعتماد، تفکر منطقی را به کار بگیرند. او انتظار دارد که مخاطبان به‌محض رهایی از محدودیت‌های اجتماعی، وضعیت نامطلوب جامعه را تشخیص دهند و امیدوار است که آن‌ها پس از این اتفاق کلید تغییرات را بزنند. اگرچه شخصیت اشاره‌شده در عنوان زن خوب ایالت سچوان تا حدودی دچار اسکیزوفرنی می‌نماید، زیرا همچون دو فرد کاملاً متمایز از یکدیگر رفتار می‌کند، نمایشنامه کاوشی در عواقب بیماری روانی نیست. برشت از این بیماری در قالب استعاره استفاده می‌کند تا نظرش را نسبت به نحوۀ عملِ اخلاق در دنیای مدرن نشان دهد که البته از دیدگاه وی چندان هم جالب نیست.