کتاب زندگینامه سیاسی مهندس مهدی بازرگان نوشتهی سعید برزین، شرح احوال و تجربههای سیاسی و اجتماعی یکی از مهمترین شخصیتهای سیاسی در تاریخ معاصر ایران است. این کتاب از ریشهی اندیشههای مهدی بازرگان آغاز میشود، تحولات سیاسی سالهای فعالیتش را بررسی میکند و تا شکست جریان لیبرال ادامه پیدا میکند.
دربارهی کتاب زندگینامه سیاسی مهندس مهدی بازرگان
سعید برزین در کتاب حاضر به تعریف، بازسازی و هدفیابی گفتار سیاسی این شخصیت برجسته پرداخته است و تلاش کرده زمینههای اجتماعی، سیاسی، اقتصادی و فکری زمانهی او را، همانگونه که وی میدید، بازنمایی کند. نقد و تحلیل نویسنده در کتاب زندگینامه سیاسی مهندس مهدی بازرگان به تمجید بیحساب یا بدگویی مغرضانه آلوده نشده است و به همین علت منبعی ارزشمند برای اطلاع از آرا و آثار و نیز زندگی بازرگان است.
مهدی بازرگان بدون شک در صحنهی سیاسی قرن اخیر، چهرهای شاخص است که نمیتوان در تاریخ سیاسی ایران نادیدهاش گرفت. زندگی سیاسی مهدی بازرگان با تحولات کشور و رویدادهای تاریخ معاصر گره خورده است. برای تکمیل تصویرمان از وضعیت سیاسی عصر حاضر آگاهی از احوالات و زندگی او به ضرورت میماند و تحلیل تاریخ ایران در قرن بیستم را ممکن میکند.
کتاب در دوازده فصل نوشته شده و در پایان کتاب فهرستی از آثار بازرگان هم برای علاقهمندان آمده است. سعید برزین، در فصل اول به ریشهها میپردازد و ریشهی اندیشهی اجتماعی بازرگان را در خانواده و فضای مذهبی و بازاری او میجوید. در این فصل، اوایل زندگی مهندس بازرگان و سالهای تحصیلش در فرانسه هم بررسی میشود.
هر فصل کتاب زندگینامه سیاسی مهندس مهدی بازرگان، علاوه بر تمایز موضوعی، به ترتیب سال نیز پیش میرود. در فصل دوم کتاب به اولین تجربههای سیاسی و اجتماعی بازرگان و تحولات سالهای 1320 تا 1332 پرداخته میشود. فصل سوم کتاب به اخلاق اجتماعی و سیاسی بازرگان و نویسندگیاش اختصاص دارد. فصل چهارم کتاب، مقاومت در برابر کودتا نام گرفته است و به تحولات سالهای 1332 تا 1340 در ایران میپردازد.

اندیشهی سیاسی مهدی بازرگان بعد از کودتا
فصل پنجم کتاب قوانین تاریخی و اجتماعی است، زیرا اندیشهی سیاسی و اجتماعی بازرگان بعد از کودتا معطوف به مسئلهی قوانین تاریخی و اجتماعی شد. روند تکامل مذهب و قوانین اجتماعی دو مبحثیاند که برای برجستهکردن گفتار بازرگان در سالهای 1332 تا 1340 در کتاب انتخاب شده است. فصل ششم کتاب، موضوع جذبهی مذهبی میان مردم را پیش میکشد و تحولات سالهای 1340 تا 1342 مورد بررسی قرار میدهد. در این بخش بنیانگذاری نهضت ملی ایران به دست بازرگان و چند تن از همکارانش هم بهطور کامل تحلیل میشود.
از انقلاب سفید تا انقلاب اسلامی
آثاری که مهدی بازرگان در سالهای 40 تا 42 در نفی استبداد خلق میکند موضوع فصل هفتم کتاب است. فصل هشتم کتاب هم با نام مبارزهی ایدئولوژیکی به تحولات سیاسی سالهای 1342 تا 1356 میپردازد، همان سالهایی که شاه بیش از پیش قدرت سیاسی کشور را در دست گرفت. نویسنده در فصل نهم کتاب تلاش مهدی بازرگان برای مشخص کردن خط سیاسی تفکر دینی را تبیین میکند تا در فصل دهم به انقلاب و دولت موقت برسد و تحولات سالهای 1355 تا 1357 را بررسی کند.
دورهی نخستوزیری بازرگان که یکی از بحرانیترین دورههای تاریخ معاصر ایران بود، در فصل یازدهم کتاب به تفصیل واکاوی شده است. در این فصل شمایل شکست جریان لیبرال را میتوانیم ببینیم. درنهایت نویسنده در فصل آخر نتیجهگیری میکند و خلاصهای از بحثهای گذشته را میآورد.
اگر به زندگی مهدی بازرگان و مباحث سیاسی دوران فعالیت او علاقه دارید، خرید کتاب زندگینامه سیاسی مهندس مهدی بازرگان را قطعاً از دست نخواهید داد. این کتاب در نشر مرکز چاپ و منتشر شده است.
کتاب زندگینامه سیاسی مهندس مهدی بازرگان برای شما مناسب است اگر
- پژوهشگر تاریخ معاصر و یا علاقهمند به مطالعهی آن هستید.
- دوست دارید با زندگی و اندیشهی مهدی بازرگان بیشتر آشنا شوید.
- به دنبال منبعی میگردید که تمام و کمال به نقش مهدی بازرگان در تاریخ معاصر بپردازد.
در بخشی از کتاب زندگینامه سیاسی مهندس مهدی بازرگان میخوانیم
در دههی 1320 بازرگان جوانتر از آن بود که میان علمای سرشناس مورد قبول باشد. اما پدرش با تنی چند از علما، از جمله آیتاللّه بروجردی تماسهایی داشت. خود بازرگان با برخی از معممین کمپایه از جمله حاج میرزا علی کمرهای و نخجوانی در ارتباط بود. ما بعداً انتقادهای بازرگان را از جامعه و تفکر سنتی بررسی میکنیم. اینجا کافی است بگوییم انتقاد بازرگان از جامعهی سنتی مذهبی به طور کلی در چارچوب انتقاد وی از محافظهکاری سیاسی آن بود. انتقاد هر چند محدودش، به این خاطر بود که جامعهی مذهبی را از نظر سیاسی فعال کند.
دومین جریان مذهبی سیاسی توسط آیتاللّه سید ابوالقاسم کاشانی رهبری میشد. کاشانی در فعالیتهای ضدانگلیسی در عراق و فعالیتهای سیاسی در ایران سابقهی طولانی داشت. گفته میشود که از عوامل مؤثری بود که رهبران مذهبی را به فعالیت سیاسی تشویق میکرد. خود را در برابر انگلیسیها حافظ منافع ملی و مذهبی میشناخت. برای دستیابی به این اهداف فعال بود. ناظران سیاسی از او بهعنوان استاد تاکتیک سیاسی یاد کردهاند. برخی گفتهاند اصولاً یک مصلحتاندیش سیاسی بود و به همین خاطر از مواضع آرمانی (که معمولاً به افراط میانجامد) دوری میجست اما به سنتهای شیعه وفادار بود. بازرگان با کاشانی تماس نداشت، اما طالقانی با او در تماس بود. بازرگان بعدها گفت که مواضع کاشانی را بیش از حد مصلحتاندیشانه میدانست و قبول آنها برایش سخت بود. اما این سخن، احتمالاً، به دقت بیان نشده است و نظریست که بازرگان سالها بعد به آن رسید. درواقع اشارهی بازرگان به اختلافهای بعد از وقایع کودتای 28 مرداد است. منطقیتر است اگر بپذیریم که در دورهی 1320 و در دورهی حکومت جبههی ملی، بازرگان نیازی به مخالفت با کاشانی نمیدید.
بله
















