کتاب اصلاح طلبی ناکام اثر عباس نعیمی جورشری، پژوهشی میانرشتهای دربارهی یکی از مهمترین تحولات سیاسی تاریخ معاصر ایران است. نویسنده با تکیه بر نظریههای جامعهشناسی، نهضت ملی شدن صنعت نفت ایران و دولت محمد مصدق را فراتر از یک روایت تاریخی بررسی میکند. این کتاب که در نخستین جشنوارهی کتاب سال معلم، کتاب برتر کشور شناخته شده، سازوکار شکلگیری، گسترش و سرانجام ناکامی این جنبش اصلاحطلبانه را توضیح میدهد.
دربارهی کتاب اصلاح طلبی ناکام
عباس نعیمی جورشری در کتاب اصلاح طلبی ناکام نشان میدهد چگونه مجموعهای از شرایط سیاسی، اقتصادی و فرهنگی در دورهی قاجار و پهلوی اول، زمینهی ظهور جنبش ملی نفت را فراهم کردند و چگونه فشارهای ساختاری، شکلگیری ایدئولوژیها، تأسیس جبههی ملی و رهبری محمد مصدق به بسیج نیروهای اجتماعی انجامید.
این کتاب واکنش حکومت، جبههی ملی ایران، حزب توده و در نهایت کودتای 28 مرداد را در چارچوبی نظری بررسی میکند تا علل شکست دولت مصدق و ناکامی این جنبش اصلاحی را روشن کند.
جنبش ملی نفت: از شکلگیری تا سرکوب
در کتاب اصلاح طلبی ناکام عباس نعیمی جورشری روند شکلگیری و فرجام این جنبش را در چند مرحله بررسی میکند. ابتدا مبانی نظری جنبشهای اجتماعی و مفهوم جنبش اصلاحطلبانه مطرح میشود؛ سپس شرایط مساعد ساختاری و فشارهای سیاسی، اقتصادی و فرهنگی بررسی میشوند. در ادامه، ایدئولوژی و باورهای جریانهایی مانند حزب ایران، حزب توده، نیروی سوم، فداییان اسلام و خداپرستان سوسیالیست تحلیل میشود.
شکلگیری جبههی ملی و نقش آن بهعنوان عامل شتابزا، رهبری مصدق و دیگر رهبران، پایگاه اجتماعی جنبش، شیوههای بسیج عمومی، مطبوعات و رادیو، منابع مالی و در نهایت سازوکارهای کنترل و سرکوب، از دیگر محورهای اساسی پژوهش هستند.

تحلیل جامعهشناختی از نفت، مصدق، کودتا
عباس نعیمی در کتاب اصلاح طلبی ناکام از رویکرد جامعهشناسی تاریخی و تحلیل تئوریک جنبشهای اجتماعی استفاده میکند. چارچوب اصلی پژوهش بر نظریهی «ارزش افزوده» از نیل اسملسر دربارهی رفتار جمعی و جنبشهای رفرمیستی استوار است؛ بااینحال نویسنده نظریه را بهصورت مکانیکی بر وقایع تاریخی تحمیل نمیکند و متناسب با دادههای تاریخی از مفاهیم نظری دیگر نیز بهره میگیرد.
کتاب اصلاحطلبی ناکام عباس نعیمی جورشری صرفاً روایتی تاریخی از ملی شدن نفت یا زندگی سیاسی مصدق نیست؛ بلکه تحلیلی سیاسی است که یکی از مهمترین جنبشهای اصلاحی را در تاریخ سیاسی ایران با یک مدل نظری توضیح میدهد تا خوانندگان بتوانند رابطهی میان ساختار سیاسی و اقتصادی، ایدئولوژی، بسیج اجتماعی، رهبری، نیروهای مخالف و کنترل سیاسی را در شکلگیری و شکست یک جنبش اجتماعی دنبال کنند.
اگر میخواهید از منظری تحلیلی و جامعهشناختی دربارهی نهضت ملی شدن صنعت نفت ایران مطالعه کنید و علل شکست دولت مصدق را بدانید، خرید کتاب اصلاحطلبی ناکام نشر نقد فرهنگ یکی از گزینههای مناسب برای شما خواهد بود.
کتاب اصلاح طلبی ناکام برای شما مناسب است اگر
- علاقهمندید دربارهی تاریخ سیاسی ایران در دوران پهلوی دوم، بهویژه ملی شدن صنعت نفت و کودتای 28 مرداد مطالعه کنید.
- در زمینهی علل شکست دولت مصدق و کودتای 28 مرداد مطالعه میکنید.
- دوست دارید تحلیلی جامعهشناختی دربارهی ملی شدن صنعت نفت، دولت مصدق و احزاب سیاسی آن دوره بخوانید.
در بخشی از کتاب اصلاح طلبی ناکام: واکاوی تئوریک جنبش ملی نفت و دولت دموکراتیک مصدق میخوانیم
درخصوص تاسیس حزب ایران تعدد روایت وجود دارد. منبعی مینویسد: در اثر انشعاب در کانون مهندسین دو گروه چپ و راست که در سال 1322 ایجاد شده بود جناح ملی کانون حزب ایران را بنیاد گذاشت که عدهای از تحصیلکردههای اروپایی با تمایلات آزادیخواهانه مانند صالح، حسیبی و سنجابی بودند. (نک: نوذری، 1390: صص 239-240) منبع دیگری اینگونه آورده است: حزب ایران توسط جمعی از استادان دانشگاه و روشنفکران ناسیونالیست در مهر 1320 اعلام موجودیت کرد. موسسین آن افرادی چون حسیبی، سنجابی، صالح و بازرگان بودند. ارگان آن روزنامه جبهه بود و این حزب در مجموع دارای تمایلات ملی و دموکراتیک بود. (نک: صمدی پور، 1388: ص 48) منبع دیگر این طور ذکر کرده است که حزب ایران در سال 1323 توسط تعدادی از اعضای کانون مهندسان ایران به وجود آمد و با پیوستن حزب میهن در سال 1325 به این سازمان حزب ایران اعتبار بیشتری یافت. (نک: مهربان، 1360: ص 311) به نظر میرسد روایت دقیق بدین نحو باشد که حزب ایران به سال 1322 مقارن با انتخابات مجلس چهاردهم تشکیل شد و از سال 1323 فعالیت خود را رسماً آغاز کرد. بیشتر بنیانگذاران و رهبران حزب ایران از اعضای کانون مهندسین ایران بودند که در سال 1321 ایجاد شده بود. (نک: مدیرشانهچی، 1385: ص 63)
حزب ایران پس از شهریور 1320 با نامهای مختلفی در راه خواستهای مردم و مبارزات ضداستعماری فعالیت میکرد. اکثریت افراد حزب ایران دانشگاهیان و مهندسان وطندوست و آزادیخواه و نسبتاً درستکار و روشنفکر ملی بودند. برخی چون مهندس کاظم حسیبی در مسایل مربوط به نفت دارای تحقیقات برجسته و از پیشگامان و صاحبنظران اصلی افشای حقایق مربوط به قرارداد 1933 و قرارداد الحاقی به آن بودند. (نک: نجاتی، 1378: ص 86)
شفق، جبهه، مردان کار، جوانان ایران، نبرد امروز، عالم بشریت، فریاد، پرخاش جوانان سوسیالیست، اخبار ایران، جبهه آزادی و باستان از جمله نشریات این حزب بودند. (نک: مدیرشانهچی، 1385: ص 64)
بله

















