کتاب غلامان خاصه اثر سوسن بابایی از نشر مرکز

کتاب غلامان خاصه، پژوهشی جامع و چندوجهی درباره‌ی نقش نخبگان نوخواسته‌ی قفقازی و ارمنی در شکل‌گیری ساختار سیاسی، اقتصادی و فرهنگی ایران عصر صفوی است. سوسن بابایی، کاترین بابایان و دیگر نویسندگان با بهره‌گیری از منابع دست اول، به کالبدشکافی نهاد خاصه‌ی شریفه، پرداخته‌اند. پس از مطالعه‌ی این کتاب، با نقش بی‌بدیل غلامان خاصه در گسترش تجارت و تحکیم قدرت سلاطین صفوی، آشنا می‌شوید.

درباره‌ی کتاب غلامان خاصه

آیا می‌دانستید که بسیاری از کامیابی‌های ایران عصر صفوی، تا اندازه‌ی زیادی مدیون مهاجران قفقازی و بازرگانان ارمنی بوده است؟ کتاب غلامان خاصه، شما را در جریان نقش این مهاجران در ساختار سیاسی، اقتصادی و فرهنگی سلسله‌ی صفویان قرار می‌دهد. سوسن بابایی، کاترین بابایان معصومه فرهادو اینا باغدینانتس مک کیب، با رویکردی موشکافانه از نقش غلامان خاصه در تحکیم قدرت شاه عباس و جانشینانش، پرده برداشته‌اند.

منظور از غلامان خاصه، گروهی از بردگان قفقازی است که در جریان لشکرکشی‌های صفویان به اسارت درآمدند و پس از گرویدن به اسلام، به‌عنوان نیرویی وفادار به شخص شاه، جذب ارتش و دیوان صفوی شدند. آگاهی از نقش این بردگان در کتاب غلامان خاصه، دیدگاه تازه‌ای از ساختار قدرت در ایران عصر صفوی پیش روی شما قرار می‌دهد.

غلامان خاصه؛ تصویر نادیده‌ی تاریخ صفویان

شاه عباس با به‌کارگیری این غلامان در منصب‌های کلیدی نظامی و اداری، نه‌تنها قدرت قبایل ترک قزلباش را مهار کرد، بلکه با تکیه بر وفاداری آنان، پایه‌های یک نظام نوین اداری - نظامی را بنا نهاد که در کنار بازرگانان ارمنی جلفا، به شکوفایی سیاسی و اقتصادی ایران عصر صفوی، انجامید. کتاب غلامان خاصه در کنار اشاره به نقش بردگان قفقازی در تحولات نظامی و اداری، به نقش آن‌ها در تامین مالی خزانه‌ی دولت صفوی پرداخته است.

ذکر این نکته در کتاب غلامان خاصه که بردگان قفقازی در شکل‌دهی هنرهای ایرانی نیز نقش مهمی داشتند، شما را با ابعاد کمترشناخته‌شده‌ی حضور این گروه در دربار صفوی آشنا می‌سازد. بسیاری از این بردگان در کارگاه‌های درباری به‌عنوان معماران و نقاشان ماهر، آموزش دیدند. این آموزش‌ها، زمینه‌ای برای تلفیق سنت‌های هنری قفقاز با میراث غنی هنر ایرانی فراهم آورد و به آفرینش آثار نوین و بدیع در نقاشی، کتاب‌آرایی، معماری و منبت‌کاری دوره‌ی صفوی انجامید.

با خرید کتاب غلامان خاصه، کلید ورود به دنیای پنهان و تاثیرگذار نخبگان صفوی را در دست می‌گیرید و با لایه‌هایی از تاریخ ایران آشنا می‌شوید که کمتر به آن‌ها پرداخته شده است. حسن افشار، با وفاداری به لحن پژوهشی و چند وجهی نویسنده‌ها، مفاهیم تخصصی تاریخ صفوی را به زبانی ساده و قابل فهم به فارسی ترجمه کرده است. انتشارات مرکز، با چاپ این کتاب، قدمی ارزشمند در معرفی بخش‌های کمتر معرفی‌شده‌ی تاریخ صفویان برداشته است.

کتاب غلامان خاصه برای شما مناسب است اگر

• به تاریخ دوره‌ی صفوی، به‌ویژه نقش غلامان و نخبگان قفقازی در شکل‌گیری ساختار سیاسی، اقتصادی و فرهنگی این دوره، علاقه دارید.
• دانشجو یا پژوهشگر رشته‌های تاریخ، تاریخ هنر یا مطالعات اسلامی هستید و به دنبال منبعی معتبر و پژوهشی برای آشنایی با نهاد «غلام خاصه» و نقش آن در تحولات دوران سلطنت صفویان، می‌گردید.
• به آثاری علاقه دارید که با نگاهی چندوجهی و تکیه بر پژوهش‌های دانشگاهی، ابعاد پنهان تاریخ ایران را برای مخاطب، آشکار می‌سازند.
• در مقاطع دانشگاهی و پژوهشی مشغول به تدریس تاریخ هستید و به منبعی برای کسب اطلاعات دقیق و کامل درباره‌ی نقش غلامان خاصه در ساختار سیاسی، اقتصادی و فرهنگی عصر صفوی می‌گردید.

در بخشی از کتاب غلامان خاصه: نخبگان نوخواسته دوران صفوی می‌خوانیم

نیت ما در فصل حاضر بازتعریف سهم غلامان در ایجاد محیط فرهنگى صفوى از رهگذر هنر معمارى است. با کندوکاو در مناسبات بین فضا و فرهنگ نشان خواهیم داد که ترکیب تازه‌ى خاندان سلطنت چگونه نقش رهبرى آبادانى در محیط ساخته8اى را به غلامان بخشید که هم پذیرا و هم نمودار حاکمیت و مشروعیت خاندان نوترکیب، دستگاه سیاسى و نظامى، و زیرساخت اقتصادى آن در قرن هفدهم شد. این تحلیل در مطالعه‌ى معمارى صفوى به شبکه‌ى هنرپرورى در سطوح ملى و محلى، کلان و خرد، راه خواهد برد. همچنین مهماتى براى دفاع ما از ادعایمان در مورد نقش غلامان در ایران صفوى فراهم خواهد کرد. در این دوره از حکومت صفویه، غلامان در تشویق معمارى بر پیشینیان و معاصران قزلباش خود برترى کمّى و کیفى فراوانى به دست آوردند. ولى با همه‌ى طرح‌هاى ساختمانى که در ابعاد ملى بر عهده گرفتند، حق آنها به گردن پسینیان جز چند استثنا به حد شگفت‌آورى مغفول مانده است. غلامان متمکن و مقتدر فراوان ساختند اما کمتر به نام خودشان.

به علت اینکه غلامان از نخبگان حاکم بودند وزیر، نایب، والى، امیر، و دیگر کارگزاران بلندپایه‌ى دربارى و دولتى حمایت آنها از معمارى به جهات بسیارى با حمایت نخبگان دوره‌هاى دیگر تاریخ ایران یا کشورهاى اسلامى دیگر مشابه بود. یک ویژگى فرمایشى این گونه حمایت‌ها در اوایل یا پیش از دوران معاصر، خواه از خزانه‌ى حکومت تأمین هزینه مى‌شدند و خواه از کیسه‌ى اشخاص ثروتمند، انتساب آنها به سلطانى بود که کار در ظل توجهات او به سرانجام رسیده بود.