بله
کتاب ویتگنشتاین: قواعد، و زبان خصوصی - گزارشی مقدماتی نوشته‌ی سول کریپکی پرسشی عجیب را پیش می‌کشد: وقتی می‌گوییم معنای یک کلمه را می‌دانیم، چه چیزی را می‌دانیم؟ اما از کجا معلوم فردا هم آن کلمه را مطابق همان قاعده به کار ببریم؟ نویسنده با دنبال‌کردن همین تردید، خواننده را به یکی از بحث‌برانگیزترین مسائل فلسفه‌ی تحلیلی می‌برد: چه چیزی استفاده‌ی درست از زبان را ممکن می‌کند؟
درباره‌ی کتاب ویتگنشتاین: قواعد، و زبان خصوصی - گزارشی مقدماتی
کتاب ویتگنشتاین نوشته‌ی سول کریپکی خوانشی از بحث پیروی از قاعده و زبان خصوصی در اندیشه‌ی ویتگنشتاین متأخر است. محور آن، بخش‌هایی از «پژوهش‌های فلسفی» است که رابطه‌ی معنا، فهم و کاربرد زبان را بررسی می‌کنند. اثر در سال 1982 منتشر شد و بحثی درباره‌ی تفسیر فلسفه‌ی ویتگنشتاین به راه انداخت.
در کتاب ویتگنشتاین سول کریپکی با استدلالی روبه‌رو می‌شویم که از حساب آغاز می‌شود، اما به بنیان ارتباط انسانی می‌رسد. نویسنده می‌خواهد بداند چه واقعیتی درباره‌ی گذشته یا ذهن ما تعیین می‌کند که از یک نشانه، معنایی مشخص را اراده کرده‌ایم. موضوع صرفاً فراموشی یا اشتباه‌کردن نیست؛ با حافظه‌ای سالم نیز پرسش درباره‌ی مبنای معنا باقی می‌ماند.
معمای جمع در فلسفه ویتگنشتاین
فرض کنید تا امروز فقط عددهای کوچک‌تر از 57 را با یکدیگر جمع کرده‌اید. اکنون از شما می‌پرسند حاصل جمع 68 و 57 چیست و پاسخ می‌دهید 125. شکاکی از راه می‌رسد و می‌گوید شاید منظورتان از علامت جمع همیشه قاعده‌ی دیگری بوده: برای عددهای کوچک همان جمع معمولی، اما برای عددهای بزرگ‌تر پاسخ 5!
مثال کتاب ویتگنشتاین در نگاه نخست بازی با کلمات به نظر می‌رسد. بااین‌حال، تمام محاسبه‌های قبلی شما با هر دو قاعده سازگارند. چه چیزی مشخص می‌کند کدام قاعده را آموخته بودید؟ گفتن اینکه «منظورم جمع بود» کافی نیست، چون پرسش دقیقاً درباره‌ی چیزی است که این منظور را تثبیت می‌کند. توضیح‌دادن قاعده با دستورالعملی دیگر نیز مسئله را عقب می‌اندازد؛ خود آن دستورالعمل چگونه فهمیده می‌شود؟
کتاب ویتگنشتاین و معمای زبان خصوصی
بحث کتاب ویتگنشتاین نشر مرکز از اینجا به امکان زبانی می‌رسد که فقط یک نفر، بنا بر ماهیت آن، بتواند بفهمد. منظور، دفتر خاطرات رمزی یا زبانی نیست که هنوز کسی آن را یاد نگرفته است. مسئله زبانی است که واژه‌هایش صرفاً به تجربه‌های درونی و دسترس‌ناپذیر یک فرد اشاره کنند و معیار کاربردشان نیز خصوصی باشد.
فرض کنید برای احساسی درونی نامی می‌گذارید و بعد تصمیم می‌گیرید هر بار همان احساس را تجربه کردید، آن نام را تکرار کنید. اگر تنها معیار درستی این باشد که اکنون احساس می‌کنید درست گفته‌اید، چگونه میان کاربرد درست و تصور درستی تفاوت می‌گذارید؟ اهمیت بحث همین‌جاست: فهمیدن یک قاعده باید امکان اشتباه‌کردن و تشخیص اشتباه را نیز باقی بگذارد.
تفسیر کریپکی از ویتگنشتاین؛ از شک تا توافق اجتماعی
سول کریپکی در کتاب ویتگنشتاین راه‌حلی را بررسی می‌کند که آن را «راه‌حل شکاکانه» می‌نامد. در این خوانش، جست‌وجوی واقعیتی درونی که تمام کاربردهای آینده‌ی واژه را تضمین کند، جای خود را به بررسی شرایط کاربرد زبان می‌دهد. آموزش، اصلاح خطا و توافق عملی میان گویندگان توضیح می‌دهند چه زمانی می‌توانیم به کسی نسبت دهیم که قاعده‌ای را فهمیده است.
این دیدگاه را نباید به شعار «هرچه اکثریت بگوید درست است» فروکاست. بحث درباره‌ی بستری است که در آن اصلاً درست و غلط گفتن معنا پیدا می‌کند. خوانش سول کریپکی مخالفان داشته و حتی با نام «کریپکنشتاین» (Kripkenstein) شناخته می‌شود؛ نامی که فاصله‌ی میان تفسیر او و مقصود خود ویتگنشتاین را یادآوری می‌کند.
سفری به پیچیدگی‌های فلسفه زبان با ویتگنشتاین
کتاب ویتگنشتاین برای خواننده‌ای مناسب است که بخواهد استدلالی را قدم‌به‌قدم دنبال کند. بهتر است هنگام مطالعه، مثال‌ها را بازسازی کنید و پیش از خواندن پاسخ نویسنده، پاسخ خودتان را بیازمایید. جذابیت کتاب در همین درگیری است؛ توضیحی که ابتدا قانع‌کننده می‌نماید، ممکن است چند سطر بعد با پرسشی تازه فرو بریزد.
این کتاب با ترجمه‌ی کاوه لاجوردی منتشر شده است. اگر به فلسفه‌ی زبان، مسئله‌ی معنا و پیوند ذهن با زندگی اجتماعی علاقه دارید، خرید کتاب ویتگنشتاین: قواعد، و زبان خصوصی گزارشی مقدماتی فرصتی برای مواجهه با استدلالی است که اطمینان روزمره‌ی ما به فهمیدن و فهمیده‌شدن را زیر سؤال می‌برد.
نکوداشت‌های کتاب ویتگنشتاین: قواعد، و زبان خصوصی - گزارشی مقدماتی
- تفسیر سول کریپکی و استدلال‌های او ارزش آن را دارند که با نهایت دقت بررسی شوند؛ دقتی که بی‌پاداش نخواهد ماند. (فیلوسوفیکال بوکس)
- سول کریپکی درباره‌ی استدلال محوری کتاب پژوهش‌های فلسفی ویتگنشتاین با دقتی کم‌نظیر اندیشیده و شرحی به همان اندازه روشن و زنده از آن ارائه کرده است... این استدلال با همان روشنی، تیزبینی و ایجازی بیان شده که از نویسنده‌اش انتظار می‌رود. (تایمز لیترری ساپلمنت)
کتاب ویتگنشتاین: قواعد، و زبان خصوصی - گزارشی مقدماتی برای شما مناسب است اگر
- به فلسفه‌ی تحلیلی و فلسفه‌ی زبان علاقه دارید.
- می‌خواهید بحث پیروی از قاعده را بهتر بفهمید.
- آثار ویتگنشتاین متأخر یا سول کریپکی را دنبال می‌کنید.
- از بررسی مثال‌ها و نقد استدلال‌های فلسفی لذت می‌برید.
در بخشی از کتاب ویتگنشتاین: قواعد، و زبان خصوصی - گزارشی مقدماتی می‌خوانیم
با این حال، می‌شود اعتراض کرد: (الف) که فقط گفته‌های با صورت‌های خاصی "صادق" یا "کاذب" نامیده می‌شوند برای مثال، سؤال‌ها چنین نامیده نمی‌شوند و اینها دقیقاً به این سبب چنین نامیده می‌شوند که مدعیِ بیانِ امورواقع‌اند؛ (ب) که دقیقاً آن جمله‌هایی که "امورواقع را بیان می‌کنند" می‌توانند چونان مؤلفه‌های ترکیب‌های تابع‌ارزشی ظاهر شوند و سخت است که معنای آنها در چنین ترکیب‌هایی را فقط با شرایطِ اظهارپذیری توضیح بدهیم. نحوه‌ی پرداختنِ ویتگنشتاین به این هم سرد و کوتاه است. ما چیزی را گزاره، و لذا صادق یا کاذب، می‌نامیم وقتی در زبان‌مان حسابِ تابع‌ارزش‌ها را در موردش به‌کار می‌بندیم. یعنی، این صرفاً بخشی اولیه از بازیِ زبانیِ ما است، و مستعدِ تبیینِ ژرف‌تری نیست، که تابع‌ارزش‌ها در موردِ جمله‌های خاصی به‌کار بسته می‌شوند.
برای مقصودِ گزارشگرانه‌ی کنونی شایسته‌ی توجه است که قسمت‌هایی که او در آنها در مفهومِ صدق بحث می‌کند (ق‌ق 137-134) قسمت‌های مقدماتیِ درباره‌ی رساله را خاتمه می‌دهند و بلافاصله پیش از بحثِ درباره‌ی پارادوکسِ شکّاکانه می‌آیند. اینها آخرین شالوده‌ی لازم برای آن بحث را پِی می‌نهند.
بالاخره، می‌توانیم برویم به سراغِ راه‌حلِ شکّاکانه‌ی ویتگنشتاین و استدلالِ منتج از آن بر ضدِ قواعدِ "خصوصی". باید ببینیم که نسبت‌دادن‌های مرادکردن در چه اوضاع‌واحوالی انجام می‌شوند و این نسبت‌دادن‌ها چه نقشی در زندگی‌های ما ایفا می‌کنند. به پیروی از نصیحتِ ویتگنشتاین که فکر نکنیم بلکه نگاه کنیم، درباره‌ی نقشی که چنین احکامی باید ایفا کنند به‌طورِ پیشینی دلیل نخواهیم آورد؛ بلکه این را درخواهیم یافت که چه اوضاع‌واحوالی به‌طورِ بالفعل چنین اظهاراتی را مجاز می‌دارند و این جواز چه نقشی را به‌طورِ بالفعل ایفا می‌کند. مهم است تشخیصِ اینکه به دنبالِ شرایطِ لازم و کافی (شرایطِ صدق) برای پیروی از یک قاعده یا تحلیلی از این نیستیم که چنین پیروی‌از‌قاعده‌ای "متشکل از" چه چیزی است. چنین شرایطی به‌راستی مقوّمِ راه‌حلی "مستقیم" برای مسأله‌ی شکّاکانه می‌بود، و ردّ شده است.
