کتاب جادوی تئاتر اثر جلال ستاری؛ تاملی در هنر، جامعه و ماهیت تئاتر

چرا تئاتر هنوز جادویی است؟ جلال ستاری در کتاب جادوی تئاتر از خاطرات، تاریخ تئاتر ایران، جامعه‌شناسی تئاتر و ماهیت این هنر زنده می‌گوید. سفری خواندنی برای علاقه‌مندان تئاتر که از دل تجربه‌های شخصی، به پرسش‌هایی عمیق درباره‌ی انسان، هنر و جامعه می‌رسد. با این اثر به دنیای تماشاخانه‌ها سفر کنید و هنر نمایش را از نگاه یکی از برجسته‌ترین پژوهشگران فرهنگ ایران بشناسید.

درباره‌ی کتاب جادوی تئاتر

اغلب شکل‌های هنر می‌توانند ما را در تنهایی تسخیر خود کنند، مثل کتابی که در سکوت می‌خوانیم، تابلویی که بدون هیچ سخنی ما را به تماشا وامی‌دارد یا موسیقی‌ای که با چشم‌های بسته می‌شنویم اما نمی‌توان انکار کرد که تئاتر با کنار رفتن پرده‌ها ما را به یک اتفاق دوطرفه فرامی‌خواند و میان تماشاچی و بازیگر اتفاقی را شکل می‌دهد که تا پیش از این وجود نداشته است. و این همان رازی‌ست که جلال ستاری در کتاب جادوی تئاتر در پی کشف آن است.

شما هم می‌خواهید بدانید که چرا با وجود سینما و انواع رسانه‌های تصویری، هنر نمایش همچنان می‌تواند ما را با خود همراه کند و ردی عمیق از احساس را در وجودمان بر جای بگذارد؟ چه بهتر که جواب این پرسش مهم را از زبان پژوهشگر و نویسنده‌ی برجسته‌ای بخوانیم که در کتاب خود با نگاهی شخصی، فرهنگی و اندیشه‌ورزانه به دنیای تئاتر نظر می‌اندازد و در کنار مرور خاطرات و تجربیاتش، به نقد تئاتر می‌پردازد و در ماهیت این هنر کنکاش می‌کند.

روایت پرسشگرانه‌ی جلال ستاری از تئاتر

کتاب جادوی تئاتر نشر مرکز از دل تجربه‌های شخصی به پرسش‌هایی بزرگ می‌رسد. شما هم‌قدم با جلال ستاری به تفاوت‌های تئاتر با ادبیات فکر می‌کنید، به اهمیت حضور زنده‌ی بازیگر می‌اندیشید، درباره‌ی نقش تماشاگر در تکمیل اثر تأمل می‌کنید و می‌پرسید آیا یک تئاتر خوب به ما درس می‌دهد یا ما را با پرسش‌های تازه درگیر می‌کند؟ همچنین به این فکر می‌کنید که آیا هنر نمایش می‌تواند ما را از قالب‌های فکری و اجتماعی رها کند؟

این هم‌قدمی باعث می‌شود در صفحات کتاب، تئاتر را به شکل هنری زنده ببینید که در هر اجرا می‌تواند جهان تازه‌ای بسازد. همان‌طور که به چشم دیده‌ایم یک نمایشنامه چگونه به دست کارگردان‌های مختلف اجرا شده‌اند و هر کدام همچون اثر انگشت، منحصربه‌فرد بوده‌اند.

از تاریخ تئاتر ایران تا جامعه‌شناسی تئاتر

جلال ستاری در کتاب جادوی تئاتر ما را با خود به گوشه‌هایی از فرهنگ و تاریخ تئاتر ایران می‌برد و این سفر در زمان را با مرور خاطراتش از تماشاخانه‌ها و نمایش‌های دوران نوجوانی جذابیت می‌بخشد. او با سیر در گذشته فقط به نوستالژی چنگ نمی‌زند، بلکه از این طریق تلاش دارد تا در باب تئاتر معاصر نیز اندیشه کند. از این روست که خاطرات شیرین و گاه طنزآلود به تدریج به نقدهایی جدی درباره‌ی رابطه‌ی هنر با ایدئولوژی، آزادی اندیشه و مسئولیت اجتماعی بدل می‌شود.

زبان صمیمی نویسنده در کتاب و نگاه قابل تأمل جلال ستاری به دنیای تئاتر سبب شده، این اثر فراتر از دروس دانشگاهی و تعاریف آکادمیک به یک همراه دلنشین بدل شود که می‌تواند بر شوق دوستداران نقد تئاتر و دغدغه‌مندان این هنر اصیل بیفزاید.

پس اگر می‌خواهید از دریچه‌ی هنر نمایش به انسان، جامعه، تاریخ و فرهنگ نگاه کنید، با خرید کتاب جادوی تئاتر می‌توانید از نگاه تازه‌ای به این جهان سحرانگیز، کهن و همیشه زنده بنگرید.

کتاب جادوی تئاتر برای شما مناسب است اگر

• شیفته‌ی تئاتر و هنرهای نمایشی هستید و دلتان می‌خواهد به درک عمیق‌تری نسبت به ماهیت تئاتر و راز تأثیرگذاری آن برسید.
• به تاریخ تئاتر ایران علاقه دارید و می‌خواهید جریان‌های نمایشی و چهره‌های مهم تئاتر ایران را بشناسید.
• از جستارهای فرهنگی و هنری و غرق شدن در میان خاطرات، نقدها و اندیشه‌ها لذت می‌برید.
• به مطالعه‌ی کتاب‌های جلال ستاری و قلم او علاقه دارید.

در بخشی از کتاب جادوی تئاتر می‌خوانیم

نمایشی کردن اسطوره یا افسانه بی‌هیچ تفسیر یا تعبیری یعنی نقل بی‌کم و کاست اسطوره از کتاب بر صحنه در قالب نمایشنامه، بی‌مد نظر داشتن اختلافات و تمایزات و گسست‌ها و انقطاع‌ها و تضادها و نزاع‌های واقعی آنچنان که عملاً تجربه خلاّق به جریانی تاریخی یا «تاریخ‌گرایی» تقلیل یابد و تحویل گردد، درام‌سازی محسوب نمی‌شود. دراماتورژی در این حوزه، کار آسانی نیست، زیرا مستلزم شناخت پیام اسطوره و «به روز کردن آن» از سر مداقه و تأمل است و لذا باید با دید انتقادی به اسطوره نگریست نه آنکه شیفته‌اش شد و به نمایشش همانگونه که در کتاب یا در سنت شفاهی، نقل و روایت شده است بسنده کرد. بسیاری از موقعیت‌های اسطوره ممکن است امروزه باورپذیر نباشد یا دور از ذهن و خردگریز بنماید.

از‌این‌رو نمایش آن‌ها همانگونه که به یادگار مانده‌اند، بیشتر موجب رمیدن خاطر و طبع و مانع از فهم پیام اساسی اسطوره می‌شود تا باعث جلب توجه به آن. نتیجه آنکه اسطوره باید مجالی برای تفکر و سنجش فراهم آورد، نه آنکه وسیلۀ رماندن ذهن و گریز از واقعیات زمانه گردد بنابراین در یک کلام می‌توان گفت که دراماتورژی با مضامین اسطوره‌ای، رونویسی و تکرار مکرّرات نیست که ملال می‌آورد، بلکه برعکس بازآفرینی یا خلق مجدد اسطوره در زمانۀ ما و به زبان امروزی است و چنین آفرینشی اقتضا دارد که لزوماً با نظری انتقادی به اسطوره بنگریم، نه آنکه فقط شیفتگی‌مان را به آن بیان کنیم، مثلاً بدانیم که منظور از سفر سی‌مرغ برای باریافتن به درگاه حضرت سیمرغ و بازگشت‌شان به زمین به امر سیمرغ و به خواب رفتن اصحاب کهف به مدت چند صد سال در غار، چیست ورنه قصه و داستان با دلفریبی، هوش و حواسمان را خواهد ربود. بنابراین باید رستم دوران یا ضحاک (اژی‌دهاک) زمان را در دراماتورژی اسطوره‌ای آنان نمایش داد نه مثلاً رستم شاهنانه را با آن زین و برگ و سلاح و ریش دو شاخ و جامه موصوف که محتمل است بیشتر موجب خنده و اسباب تفریح خاطر از سر ناباوری شود.