بله
روبرت صافاریان روزنامه‌نگار و منتقد سینما، حاصل سه دهه تلاشش برای نوشتن درباره‌ی سینما را در کتاب تصویر، سینما، اجتماع گردآوری کرده است. او در خلال نوشتن این مقالات، به بسیاری از پرسش‌های ذهنی خودش در باب سینما پاسخ داده و خود را به چالش کشیده است. مقالات این اثر چیزی بیش از نقد ساده‌ی سینمایی هستند؛ نویسنده در این نوشته‌ها به مباحث مختلف از جمله رابطه‌ی میان اجتماع و هنر، جایگاه زن، جامعه‌ی ارامنه و... پرداخته است.
درباره‌ی کتاب تصویر، سینما، اجتماع
این کتاب مجموعه‌ای از مقالات سینمایی و نقدهایی است که روبرت صافاریان، طی بیش از سه دهه در نشریات و مجلات مختلف به چاپ رسانده است. نویسنده در کتاب تصویر، سینما، اجتماع صرفا به نوشتن درباره‌ی سینما بسنده نکرده است؛ بلکه در نوشته‌های او رگه‌هایی از موضوعات اجتماعی مانند جایگاه زن در جامعه، مسئله‌ی مهاجرت، دنیای مجازی و تکنولوژی و جامعه‌ی ارامنه به‌عنوان نمونه‌ای از مسائل مربوط به اقلیت‌ها نیز به چشم می‌خورد.
به اعتقاد روبرت صافاریان، وقتی نویسنده یا منتقدی شروع به نوشتن درباره‌ی فیلمی می‌کند، خواه ناخواه ذهنش درگیر سوالاتی می‌شود و شروع به تفکر درباره‌ی ماهیت سینما می‌کند. پرسش‌هایی از این دست که تصویر سینمایی چه تفاوتی با انواع دیگر تصویر، مانند عکس یا نقاشی دارد، پیشرفت فناوری تولید تصویر چه تأثیری بر ماهیت رسانه‌ای سینما می‌گذارد و اصلاً سینما یک رسانه است یا هنر؟
نویسنده تاکید می‌کند این دغدغه‌ها که در طول تاریخ سینما موضوع مباحثی چون تئوری فیلم، فلسفه‌ی فیلم و نظریه‌ی سینمایی بوده‌اند، در عمل به پرسش‌هایی شخصی برای نویسنده تبدیل می‌شوند که در خلال نقد فیلم‌ها به آن‌ها می‌اندیشد.
قلمرو موضوعی مقالات در تصویر، سینما، اجتماع
مقالات کتاب تصویر، سینما، اجتماع را نباید نقد فیلم به معنای دقیق آن دانست؛ هرچند این نوشته‌ها از دل نقدهایی بیرون آمده‌اند که نویسنده سال‌ها پیش هم‌زمان با اکران فیلم‌ها در مطبوعات منتشر کرده است. روبرت صافاریان، نویسنده‌ی این اثر تلاش می‌کند در مسیر نقد فیلم با ارزیابی دلایل موفقیت یا شکست فیلم‌ها، به درکی عمیق‌تر از ماهیت این رسانه برسد.
مقالات دامنه‌ی موضوعی متنوعی را پوشش می‌دهند و مطالب آن در چند محور دسته‌بندی می‌شوند. بخش اول نوشته‌ها به مباحث نظری و شناخت چیستی سینما اختصاص دارد؛ مقالاتی که مفاهیمی چون ماهیت یگانه‌ی سینما، چیستی سینمای شاعرانه و بحث رئالیسم در سینمای امروز را بررسی می‌کنند.
در بخش دیگری از این مباحث نظری، نویسنده به ارتباط سینما و جامعه، تصویر پرولتاریا در متروپولیس و عصر جدید و همچنین سینمای ایران در دهه‌ی شصت می‌پردازد و در کنار این‌ها، موضوعاتی مانند زنان و سینما، ژانرهای بی‌مخاطب، و بازیگری و نقد بازیگری را ارزیابی می‌کند.
بخش دیگری از مقالات کتاب تصویر، سینما، اجتماع بر سینمای مستند تمرکز دارد. نویسنده در حوزه‌ی مستند، تعاریف این گونه‌ی سینمایی و ارزش آن را به‌عنوان سند تاریخی بررسی می‌کند. سپس به تأملاتی درباره‌ی سینما در عصر دیجیتال می‌پردازد. در پایان، روبرت صافاریان به حوزه‌ی عکاسی و شهر و سینما وارد می‌شود؛ جایی که پیوند میان عکاسی و سینما، تحلیل آثار عکاسانی چون ارنست هولتسر، کاوه گلستان و بهمن جلالی و همچنین بازتاب شهر در سینما مورد بحث قرار می‌گیرد.
چراغ راهی برای منتقدان تازه‌کار
روبرت صافاریان کتابش را حاصل برآیند سال‌ها فعالیت خود در حوزه‌ی روزنامه‌نگاری می‌داند و با گردآوری این مطالب، تجربه‌هایش در نقد فیلم را در یک مجموعه منسجم ارائه کرده است. این اثر برای منتقدان تازه‌کار منبعی بسیار کاربردی است و به آن‌ها نشان می‌دهد چگونه می‌توان به موضوعات متنوع سینمایی از زاویه‌ای متفاوت نگاه کرد.
برای گزینش نهایی مطالب کتاب روبرت صافاریان، تنها آن دسته از نقدهایی انتخاب شده‌اند که از مرز نقد فنی فیلم فراتر رفته و به پرسش‌ها و مسائل عمومی‌تری پرداخته‌اند؛ پرسش‌ها و مسائلی که نویسنده حین تماشای آثار با آن‌ها مواجه بوده است. در واقع، این اثر بستری فراهم کرده است تا به جای تمرکز صرف بر تحلیل جزئیات فیلم‌ها، مفاهیم کلان‌تری بررسی شود که دغدغه‌ی ذهنی نویسنده در مواجهه با هنر سینما را بازتاب می‌دهد.
خرید کتاب تصویر، سینما، اجتماع برای منتقدان تازه‌کاری که می‌خواهند سیر تحول سینمای ایران را در طی سه دهه به قلم یک نویسنده و منتقد کهنه‌کار تماشا کنند، یک گزینه‌ی جذاب است. این اثر سینمایی توسط نشر مرکز منتشر شده و به بازار کتاب راه پیدا کرده است.
کتاب تصویر، سینما، اجتماع برای شما مناسب است اگر
- به نقد سینمایی علاقه‌مند هستید و می‌خواهید با روش تحلیل یک منتقد باتجربه در مواجهه با موضوعات متنوع سینمایی آشنا شوید.
- می‌خواهید پیوند میان سینما با موضوعات اجتماعی و هنرهای دیگر مانند عکاسی را هرچه بهتر درک کنید.
- کتابی در حوزه‌ی نظریه‌ی فیلم می‌خواهید.
در بخشی از کتاب تصویر، سینما، اجتماع می‌خوانیم
اما از شهرنشینی گریزی نیست. دلتنگی برای گذشته‌ای واقعی یا خیالی به جای خود، باید به فکر ساماندهی زندگی جدید بود. و به فکر و یاد زیبایی‌ها و جذابیت‌های آن نیز. و این به گمانم کاری است که بیشتر به عهده‌ی سینمای مستند است، و اگر این کار کم شده است، ریشه‌اش را باید در معضلات بنیادینی که سینمای مستند ما با آن روبه‌روست جست‌وجو کرد. مستندهای ما بیشتر شخصی هستند (هم به لحاظ تولید، به این معنا که با سرمایه‌ی خود فیلمساز و یا با مشارکت او ساخته می‌شوند و هم به لحاظ موضوع، به این معنا که به مسائل شخصی او می‌پردازند) و برای ارائه در جشنواره‌های داخلی و خارجی ساخته می‌شوند، در‌حالی‌که امروزه در سراسر دنیا جای نمایش فیلم مستند تلویزیون است. تلویزیون ما به دلایل گوناگون در تولید فیلم مستند، خرید فیلم مستند از مستندسازان ایرانی و سفارش مجموعه‌های مستند به آن‌ها کم‌کار بوده است. به این دلیل در سینمای مستند کم داریم فیلم‌هایی که مستقیماً به معضلات شهری بپردازند و نگاه کارشناسانه و جذابیت رسانه‌ای را با هم ترکیب کنند. نبود این‌گونه فیلم‌ها البته دلایل دیگری هم دارد. شاید یک دلیلش غلبه‌ی همان نگاه نوستالژیک به رابطه‌ی شهر و روستا باشد؛ این‌که مسائلی مانند ترافیک و آلودگی و جمع‌آوری زباله و غیره را اصولاٌ موضوعات مناسبی برای مستند هنری نمی‌دانیم، در‌حالی‌که ابداً چنین نیست. تجربه‌ی کوچکی که سال گذشته شخصاً در ساخت فیلم مستند وارونگی (درباره‌ی آلودگی هوای تهران) داشتم به من نشان داد که پی‌گیری ریشه‌ها و علت‌های هریک از معضلات شهری، ما را به مهم‌ترین مسائل اجتماعی و سیاسی و حتی فلسفی می‌رساند و فیلم مستند خوب باید بتواند با عمیق شدن در موضوع خود و ابعاد گوناگون آن (نه با خیانت به موضوع، یعنی پرهیز از پرداختن به ابعاد و علل آن و دور زدن آن و آن را بهانه‌ای برای بازی‌های فرمی و بصری قلمداد کردن) به این‌گونه مسائل نقب بزند.
