کتاب مفهوم جنگ در منطقه خاکستری اثر آندره بکارو از نشر شناخت پژوه

کتاب مفهوم جنگ در منطقه خاکستری اثر آندره بکارو به یکی از مهم‌ترین مباحث مطالعات جنگ در جهان معاصر می‌پردازد: درگیری‌هایی که مرز میان صلح و جنگ در آن‌ها دیگر روشن نیست. این اثر با تمرکز بر دکترین گراسیموف و رویکرد روسیه به جنگ، به بررسی تغییر ماهیت جنگ و نقش ابزارهای نظامی و غیرنظامی در پیشبرد اهداف سیاسی و راهبردی می‌پردازد.

درباره‌ی کتاب مفهوم جنگ در منطقه خاکستری

این کتاب با بررسی مفهوم منطقه خاکستری به فضایی میان صلح و جنگ تمام عیار می‌پردازد؛ جایی که دولت‌ها می‌توانند بدون ورود آشکار به یک جنگ کلاسیک، از رویکردهای نظامی و غیرنظامی در کنار یکدیگر برای پیشبرد اهداف راهبردی خود استفاده کنند. نویسنده در مفهوم جنگ در منطقه خاکستری مفهوم جنگ هیبریدی را بررسی و استدلال می‌کند که مفهوم جنگ در منطقه‌ی خاکستری می‌تواند چارچوب دقیق‌تری برای تحلیل برخی رویکردهای نظامی و راهبردی روسیه فراهم کند.

آندره بکارو، بحث خود را به تجربه و تفکر راهبردی روسیه پیوند می‌دهد و به سراغ دکترین گراسیموف می‌رود؛ مفهومی که در ادبیات غربی برای توصیف بخشی از برداشت روسیه از جنگ مدرن بسیار مورد استفاده قرار می‌گیرد. با این حال پژوهش‌های مختلف تاکید کرده‌اند که تعبیر دکترین گراسیموف به معنای یک دکترین رسمی و مستقل روسیه محل بحث است و نباید آن را با یک سند رسمی نظامی یکی دانست.

بررسی استراتژی نظامی روسیه از گراسیموف تا سوریه

آندره بکارو در این کتاب، مفاهیم راهبردی مرتبط با رویکرد روسیه به جنگ را بررسی می‌کند. او توضیح می‌دهد که چرا مفهوم جنگ هیبریدی برای تحلیل راهبرد روسیه کافی نیست و چرا مفهوم جنگ در منطقه خاکستری چارچوب دقیق‌تری برای شناخت این رویکرد فراهم می‌کند. در فصل‌های بعد، ریشه‌های تاریخی و تحولات فکری استراتژی نظامی روسیه، تغییر ماهیت جنگ و نقش فزاینده اطلاعات و تبلیغات بررسی می‌شود. دکترین گراسیموف نیز در همین چارچوب بررسی می‌شود تا تصویری روشن‌تر از تفکر راهبردی روسیه به دست آوریم.

در ادامه، به تجربه مداخله نظامی روسیه در سوریه و جایگاه آن در سیاست خارجی روسیه پرداخته و نقش عملیات نظامی و قدرت هوایی بررسی می‌شود. سپس با مقایسه رویکرد روسیه و چین، شباهت‌ها و تفاوت‌های دو کشور در به کارگیری قدرت هوایی و راهبردهای مقابله با دسترسی و ممانعت منطقه‌ای بررسی می‌شود. در فصل پایانی نیز آندره بکارو به سراغ راه‌های مقابله با این رویکردها می‌رود و از منظر مطالعات جنگ، امکان طراحی اقدامات متقابل را بررسی می‌کند.

جنگ هیبریدی در نگاه آندره بکارو

برای علاقه‌مندان به مطالعات جنگ، این کتاب فرصتی است برای شناخت دقیق‌تر مفاهیمی که در تحلیل منازعات قرن بیست‌ویکم به کار می‌روند اما گاهی بدون تعریف دقیق در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند. نویسنده با بررسی دکترین گراسیموف در این کتاب، اهداف راهبردی، تغییر ماهیت جنگ و نقش اطلاعات و تبلیغات، تصویری تحلیلی از رویکرد روسیه به جنگ ارائه می‌دهد و نشان می‌دهد که چرا مفهوم جنگ هیبریدی به تنهایی برای توضیح برخی از رویکردهای راهبردی روسیه کافی نیست.

برای آشنایی بیشتر با این بحث و بررسی نسبت میان جنگ، سیاست و ابزارهای غیرنظامی، خرید کتاب مفهوم جنگ در منطقه خاکستری: دکترین گراسیموف و رویکرد روسیه به عملیات هیبرید می‌تواند نقطه شروعی مناسب برای مطالعه درباره‌ی جنگ هیبریدی و رویکرد روسیه به جنگ باشد. این کتاب توسط محمدحسین قربانی زواره ترجمه شده و انتشارات شناخت پژوه آن را منتشر کرده است.

کتاب مفهوم جنگ در منطقه خاکستری برای شما مناسب است اگر

• به جنگ هیبریدی و تحول شیوه‌های جنگ در جهان معاصر علاقه دارید.
• درباره‌ی دکترین گراسیموف و استراتژی نظامی روسیه مطالعه می‌کنید.
• در حوزه‌ی مطالعات جنگ، روابط بین‌الملل یا مطالعات امنیتی فعالیت می‌کنید.
• به رویکرد روسیه به جنگ و تحول مفهوم منازعه در قرن بیست‌ویکم علاقه‌مندید.

در بخشی از کتاب مفهوم جنگ در منطقه خاکستری: دکترین گراسیموف و رویکرد روسیه به عملیات هیبرید می‌خوانیم

با توجه به موارد فوق، ویژگی‌های «جنگ هیبریدی» چندان شگفت‌انگیز و خاص نیست؛ زیرا در تاریخِ بشر تازگی ندارد. درست است که فناوری مدرن و نظام بین‌المللی معاصر راه‌های جدیدی برای به‌کارگیری تاکتیک‌های جنگِ نامنظم ارائه می‌دهد؛ اما مفهوم کلی و ویژگی اصلی آن برای کسانی که تاریخ و جنگ را مطالعه می‌کنند، به‌خوبی شناخته ‌شده است. همین امر در رابطه با مفهوم راهبردیِ دیگری به نام «جنگ در منطقه خاکستری» نیز مصداق پیدا می‌کند که به‌طور کلی برای درک سیاست بین‌الملل و به‌طور خاص برای درک سیاست روسیه مهم است. «جنگ در منطقه خاکستری» بیشتر روی زمینه‌های سیاست بین‌المللی متمرکز شده و نام خود را درحقیقت از فضای خاکستری بین «جنگ» و «صلح» گرفته است. چنین جنگی مبتنی بر «ابهام و امضای کم» است که به سیاست‌مداران و تصمیم‌گیرندگان بزرگ، ظرفیت راهبردی و «قابل‌انکاری» ارائه می‌دهد. سه اصطلاحِ «ابهام»، «امضای کم» و «انکار» مفاهیمی کلیدی هستند که مفهوم منطقه خاکستری را مشخص می‌کنند و عملیات از این نوع در قالب‌هایی خاص، مشخص و به کار گرفته می‌شود. ابهام در ماهیت درگیری معنایی پُررنگ دارد؛ زیرا منطقه خاکستری فضای بین «صلح» و «جنگ» است، یعنی فقدان ‌شفافیت در بین بازیگران درگیر؛ زیرا بازیگران دولتی و غیردولتی در یک فضا عمل می‌کنند و فقدان قطعیت مربوط به بُعد حقوقی اقدامات آنان است.

ووتِل، منطقه خاکستری را این‌گونه تعریف می‌کند: «مشخصه بارز رقابت شدید سیاسی، اقتصادی، اطلاعاتی و نظامی است که ماهیتی پُرشورتر از دیپلماسی معمولی و حالت پایدار دارد و در عینِ حال، کوتاه‌تر از جنگ متعارف است.»