بله
کتاب هگل یا مارکس اثری است که در آن بیژن عبدالکریمی و محمد رضایی در مباحثه با یکدیگر به تحلیل جریان روشنفکری ایران و مسائلی همچون توسعه و مدرنیته در کشورمان می‌پردازند. این دو متفکر عصر کنونی، معتقدند پیدا کردن مقصر بیرونی وضع موجود ساده‌ترین کار است و برای حرکت رو به جلو باید به فهم درستی از ساختار اجتماعی، سیاسی و اقتصادی رسید.
درباره‌ی کتاب هگل یا مارکس
این کتاب در سه فصل مسائل اجتماعی و سیاسی ایران را در قالب جامعه‌شناسی تاریخی مورد بحث قرار می‌دهد. بررسی نسبت اندیشه‌های هگل و مارکس با مسائل ایران هم بخش قابل‌توجهی از مطالب کتاب را تشکیل می‌دهد.
محمد رضایی در کتاب هگل یا مارکس معتقد است در کشورهایی مثل ایران به‌جای دولت مدرن، دولت شبه‌مدرن تشکیل شده است که خود مانعی بزرگ مقابل توسعه‌ی کشور است. تمایز مهم میان دولت‌های مدرن و شبه‌مدرن بی‌ریشگی ساختار اقتصادی است و پس از آن بیگانه بودن با فرایندهای اجتماعی مولد قدرت. نکته‌ی اخیر باعث می‌شود امکان دسترسی به نیروی مردم برای مقاومت در برابر فشار خارجی دچار چالش شود یا وجود نداشته باشد.
بیژن عبدالکریمی می‌گوید نقد حاکمیت مستلزم نقد هم‌زمان تفکر حاکم است و در همین جهت فهم تاریخی جریان‌های فکری از وضعیت تاریخی و اجتماعی ایران و البته چرایی دشوار بودن فهم شرایط برای روشنفکران ایرانی را در بحث با محمد رضایی بررسی می‌کند. او انتقاد محمد رضایی به روشنفکری را شبیه به نقد مارکس از هگل می‌داند و در خلال این گفت‌وگو به تبیین فلسفه‌ی هگل و تفکر مارکس هم پرداخته می‌شود.
همه‌ی صاحبان اندیشه در مقابل هگل و مارکس
اگرچه ممکن است از روی نام کتاب هگل یا مارکس به نظر برسد که برای عموم خوانندگان مناسب نباشد، اما لزوماً این‌چنین نیست. لازم است بدانید که مقصود نویسندگان از روشنفکران در این کتاب گروه اجتماعی خاصی نیست، بلکه همه‌ی صاحبان فکر و اندیشه منظورند که می‌کوشند در پرتو شناخت و آگاهی به همه‌چیز نظر کنند.
کتاب در قالب گفت‌وگویی پیش می‌رود که بیژن عبدالکریمی با محمد رضایی ترتیب داده است. در فصل اول، نقد و تحلیل جریان روشنفکری ایران را مشاهده می‌کنیم که درنهایت به این نتیجه ختم می‌شود که این جریان باید نسبت به حرکت خویش بازنگری کند. فصل دوم دولت شبه‌مدرن نام‌گذاری شده است. از فروپاشی نظام سنتی ایران و تشکیل دولت شبه‌مدرن آغاز می‌شود و در ادامه به رویارویی با پدیده‌ی مدرنیته در ایران می‌پردازد. فصل آخر کتاب هم به دولت الکترونیک و شفاف‌سازی آن اختصاص دارد.
اگر شما هم، به‌خصوص در سال‌های اخیر، درباره‌ی وضعیت خاصی که ایران به‌لحاظ تاریخی، اقتصادی و اجتماعی تجربه می‌کند اندیشیده‌اید و تحلیل‌های مختلفی را در باب همین موضوع دیده و شنیده و خوانده‌اید، خرید کتاب هگل یا مارکس که نشر نقد فرهنگ آن را منتشر کرده است، می‌تواند برایتان پیشنهاد خوبی باشد.
کتاب هگل یا مارکس برای شما مناسب است اگر
- دانشجوی علوم سیاسی هستید.
- به مباحث اجتماعی با چاشنی فلسفه درباره‌ی مسائل ایران علاقه‌مندید.
- دوست دارید درباره‌ی جریان روشنفکری در ایران بیشتر مطالعه کنید.
در بخشی از کتاب هگل یا مارکس: نقدی بر جریان روشنفکری ایران می‌خوانیم
در واقع روشنفکر ما در نگاه تاریخی خود مجموعۀ عظیمی از عوامل منطقه‌ای، جهانی، تاریخی، فرهنگی، دینی و سیاسی را به اخلاق حَسنه یا پلیدِ یک عده افراد حاکم فرو می‌کاهد. لذا، بر اساس یک چنین درکی از تاریخ، وقتی با مسائل زمان خود مواجه می‌شود وی مجدداً این گونه سفارش می‌کند که بیاییم یک عده افراد مقصر و با نیات پلید را کنار بگذاریم و افرادی با نیات خوب را جانشین آنها سازیم تا امور درست شود. البته مبارزه با افراد پلید و فاسد باید صورت گیرد، اما این رسالتی__ یا لااقل یگانه رسالتی__ نیست که بر عهده روشنفکر باشد. روشنفکر رسالت عظیم‌تری بر دوش دارد. باید تاریخ را در عرصۀ کلان آن دریابد و به درک قانون‌مندی‌ها و ساختارهای داخلی و بین‌المللی جامعه و عصر خود نایل آید. او باید دریابد که جامعۀ ایران وارث یک عدم تعادل ساختاری اجتماعی در نظام‌های اقتصادی و به تبع آن، نظام سیاسی، علمی و فنی خویش است. روشنفکر باید بر روی این عدم تعادل ساختاری بیندیشد و برای آن راه حلی پیدا کند.
وقتی روشنفکر ما تاریخ را با چنین دیدی، یعنی با عزمیتی برای فهم قانون‌مندی‌ها و ساختارها، مطالعه کند و فرضاً دریابد که تاریخ ایران در قرون نوزده و بیست، تاریخ به هم پیوسته‌ای است که در روند کلی آن مضمون واحدی وجود دارد و آن مضمون عبارت است از زوال تاریخی جامعۀ سنتی تحت فشار نیروهای مدرنیته و استقرار ناقص و دردناک بعضی از روابط جامعۀ سرمایه‌داری به طور نیم‌بند و رویش قارچ‌گونۀ دولت شبه‌مدرن، دیگر وقتی دورۀ قاجار را مطالعه می‌کند این چنین نتیجه‌گیری نمی‌کند که این پدرسوخته‌های مستبد و شهوت‌ران قاجار بودند که نگذاشتند مملکت آباد شود، این رضاشاه و محمدرضاشاه خائن بودند که نگذاشتند مملکت توسعه یابد و... .
