کتاب داشتن و نداشتن

شهرام کرمی، از نمایشنامه‌نویس‌های ایرانی پرکار است که این بار با کتاب داشتن و نداشتن، زاویه‌ای خاص برای نمایشنامه‌ی اجتماعی-سیاسی خود انتخاب کرده است. در این نمایشنامه مخاطب به دغدغه‌های مادر خانواده‌ای سیاسی نزدیک می‌شود. زاویه‌ای که در ابتدا بسیار بسته به نظر می‌رسد، چراکه مادر زنی ساده و عادی است که در جبر شغل سیاسی همسرش گرفتار شده و به دلایل امنیتی از همه‌جا بی‌خبر است. اما شخصیت‌های دیگر با ورود خود به خانه دریچه‌هایی رو به جهان بیرون برای مادر و مخاطب باز می‌کنند.

درباره‌ی کتاب داشتن و نداشتن

مادر، شخصیت اصلی نمایشنامه‌ی داشتن و نداشتن، در خانه‌ی خود حبس است، اما این محدودیت ابدا ربطی به شخص او ندارد، صرفا وضعیتی است که شغل همسرش برایش ایجاد کرده است. ارتباط مادر با بیرون به رابطه با فرزندانش، برادرش، محافظ امنیتی خانواده و خدمتکار خانه محدود می‌شود. ارتباط او با همسرش تقریبا قطع است. حاجی بیشتر شب‌ها در دفتر کارش می‌ماند و به تلفن‌های همسرش در کوتاه‌ترین حالت ممکن پاسخ می‌دهد. شهرام کرمی با خلق این وضعیت خفقان‌آور به فضای جاری در جامعه‌ی بیرون خانه پل می‌زند.

روایتی خانوادگی یا نقد اجتماعی-سیاسی؟

دیالوگ‌های کوتاه، صحنه‌پردازی‌های ساده و تقابل شخصیت‌های نمایشنامه‌ی داشتن و نداشتن، نمایشی روان، گویا و خوش‌ریتم ساخته است. روایتی با زاویه‌ای کمتر دیده شده از درون خانواده‌ی یک مرد سیاسی. شهرام کرمی هرچند موضوع جنجالی آقازاده‌ها را وارد داستان خود می‌کند، اما تمرکزش بر روی مادر خانواده و تجربیات اوست. بااینکه همسر حاجی تمام هویتش مادر بودن است، اما رابطه با بچه‌هایش نه‌تنها آسان نیست بلکه گاهی کاملا قطع می‌شود.

خبر اختلاس یکی از پسرهای خانواده (مرتضی)، مخالفت پسر دیگر (ناصر) با رفتار سیاسی پدرش و محدودیت رفت‌وآمد دخترشان (لیلا) به خانه‌ی پدری و در نهایت سرنوشت شغلی حاجی هیچ‌کدام به صورت کامل و دقیق به مادر نمی‌رسد. تصویر او از بیرون خانه تار و ناواضح است. مادر تلاش می‌کند این تصویر را مانند پازلی هزارتکه ذره‌ذره برای خود بسازد: اما سرعت اتفاقات بیرون از سرعت رسیدن قطعات پازل به او خیلی بیشتر است. خانواده‌ی او به سمت فروپاشی می‌رود و این تنها تشابه تجربه‌ی او با دنیای بیرون از خانه است.

اگر به تئاتر اجتماعی یا مطالعه‌ی نمایشنامه‌ی کوتاه ایرانی علاقه دارید از خرید کتاب داشتن و نداشتن اثر شهرام کرمی لذت خواهید برد. این نمایشنامه‌ی سیاسی با نگاهی واقع‌گرایانه به جریان‌های اجتماعی، روایتگر التهاب و ناهماهنگی میان اعضای خانواده‌ای بزرگ‌تر به نام ایران است. نشر قطره با هدف ترغیب نویسندگان ایرانی و حمایت از آن‌ها این اثر را در مجموعه نمایشنامه‌های اینجا منتشر کرده است.

کتاب داشتن و نداشتن برای شما مناسب است اگر

• از مخاطبان جدی تئاتر هستید.
• به دنبال اثری اجتماعی سیاسی از یک نمایشنامه‌نویس ایرانی می‌گردید.
• به خواندن یک نمایشنامه‌ی ایرانی کوتاه و دیالوگ‌محور تمایل دارید.

در بخشی از کتاب داشتن و نداشتن می‌خوانیم

گلبهار با ترس و اضطراب به سید نگاه می‌کند.
گلبهار: آقاسید، باور کنین من با هیچ‌کی حرف نزدم. خیلی‌ها از من سؤال می‌کنن تو این خونه چه خبره، ولی من فقط از این خونواده تعریف می‌کنم.
سید: از چی تعریف می‌کنی؟!
گلبهار: از رفتار و خوبی این خونواده.
سید: این روزا کسی ازت نخواسته کاری براش انجام بدی؟
گلبهار : من که غیر از اینجا جایی نمی‌رم.
سید: منظورم اینه آدم مشکوکی که ازت بخواد چیزی رو تو خونه بیاری یا اینکه از اینجا خبری براش ببری.
گلبهار: برای چی این کار رو بکنم؟!
سید: انگار تو یادت رفته برای چه خونواده‌ای کلفتی می‌کنی.
گلبهار: من که کلفت نیستم!...
سید: فقط می‌خوام بدونم تو این مدت به چیزی مشکوک نشدی؟
گلبهار: من کلفت نیستم.