کتاب فریب: چطور گول نخوریم

هیچ‌کس از فریب خوردن خوشش نمی‌آید! اما کتاب فریب: چطور گول نخوریم، اثر زیاد مرار تلاش می‌کند از نگاه افراطی ما به فریبکاری و فریب خوردن بکاهد و ما را با جنبه‌های علمی، روانشناسی و جامعه‌شناسی این رفتار ناخوشایند آشنا ‌کند. نویسنده برای پرداختن به سازوکار ذهن برای بقا در محیط اجتماعی رویکردی میان‌رشته‌ای برگزیده است و با حرکت میان نظریه‌های روانشناسی، جامعه‌شناسی، فلسفه و حتی ادبیات، دنیای فریبکارانه‌ی انسان را می‌کاود.

درباره‌ی کتاب فریب: چطور گول نخوریم

زیاد مرار (Ziyad Marar) در کتاب فریب (Deception) می‌گوید ما پیش از آنکه فریب دیگران را بخوریم، فریب سیستم امنیت و بقای ذهن خود را می‌خوریم. نه به این معنا که انسان ذاتا دروغگوست، بلکه به این دلیل که نظام مغز ما مدام بین اولویت دادن به حفظ روابط یا منافع شخصی خود یا محافظت از احساسات دیگران در حال برقراری تعادل است. گاهی تغییر در اولویت‌های ذهنمان منجر می‌شود که واقعیت را تحریف‌شده بیان کنیم، یا حتی آن را طور دیگری بپذیریم و بعد درستی آن را برای خود توجیه کنیم.

آگاهی از عملکرد ذهن در مواجهه با محیط اجتماعی باعث می‌شود بتوانیم مسئولانه‌تر به رفتارهایمان نگاه کنیم و به‌جای انکار یا توجیه رفتار خود، علت‌ها را بیابیم و به آن‌ها بپردازیم. همچنین این رویکرد کمک می‌کند زمانی که احساس می‌کنیم از دیگران فریب خورده‌ایم، با نگاهی واقع‌بینانه‌تر به رفتار آن‌ها بیندیشیم. زیاد مرار هرچند از زاویه‌ای علمی وارد این موضوع شده اما کتاب فریب با زبانی ساده نوشته شده و برای طیف گسترده‌ای از مخاطبان، از عموم مردم گرفته تا دانشجویان و پژوهشگران، قابل استفاده است.

فریب، رفتاری ضروری برای بقا

کتاب در پی آن نیست که به انواع خاصی از دروغگویی در روانشناسی مانند دروغگویی بیمارگونه بپردازد، بلکه تمرکز آن بر نوعی فریبکاری روزمره است که از دید زیاد مرار اجتناب‌ناپذیر و حتی در شرایطی برای ادامه‌ی زندگی و حضور مداوم در جوامع انسانی ضروری است! رفتارشناسی انسان با تحلیل عملکرد مغز به ما کمک می‌کند به دور از آرمان‌گرایی اخلاقی نیازهای انسانی را درک کنیم و در جهت تعادل رفتارهایمان گام‌های موثرتری برداریم.

اگر شناخت انسان و منشا رفتارهایش برای شما جذاب است، خرید کتاب فریب: چطور گول نخوریم، به شما کمک می‌کند این موضوع دردسرساز در روابط انسانی را به‌صورت علمی و واقع‌بینانه بررسی کنید. ترجمه‌ی این اثر برعهده‌ی نیما عباسی بوده و انتشار آن با تلاش نشر راه طلایی میسر شده است.

نکوداشت‌های کتاب فریب: چطور گول نخوریم

• هدف زیاد مرار در کتاب فریب تحلیل ماهیت متضاد انسان است. تحلیل‌ها و کاوش‌های او در این زمینه بسیار دلنشین و عالی از کار درآمده است. او همزمان با ارجاع به فلسفه، روانشناسی و ادبیات معاصر زبان روایی روان و طنزآمیز خود را حفظ کرده است و جستاری هوشمندانه و ساده‌فهم درباره‌ی یکی از پیچیده‌ترین ابعاد رفتار انسان نوشته است. اگر فکر می‌کنید روابط انسانی به همان اندازه که در نگاه اول به نظر می‌رسد، ساده‌اند، خواندن این کتاب برایتان الزامی است. (Culture Wars)
• کتابی آگاهی‌بخش برای تمام کسانی است که با هر شکل از روایت و داستان و انسان‌شناسی سروکار دارند. مرار با وام گرفتن از هنر و ادبیات خواننده را به اندیشه‌ی عمیق وامی‌دارد و این همان کاری است که یک اثر ارزشمند باید انجام دهد. (Australian Journal of Adult Learning)

کتاب فریب: چطور گول نخوریم برای شما مناسب است اگر

• به روانشناسی اجتماعی و روانشناسی شناختی علاقه‌مندید.
• در حوزه‌ی فلسفه‌ی اخلاق و رفتارشناسی پژوهش می‌کنید.
• خودشناسی و تفکر عمیق درباره‌ی انسان برایتان جذاب است.
• صداقت در رابطه برایتان اهمیت دارد و موضوع دروغگویی از دغدغه‌های مهم زندگی‌تان است.

در بخشی از کتاب فریب: چطور گول نخوریم می‌خوانیم

شاید یکی از تامل‌برانگیزترین نکات درباره دستگاه بینایی ما این باشد که سهم ناخودآگاه ما در آنچه می‌بینیم تا چه اندازه زیاد است. چنین به نظر می‌رسد که گویی بازنمایی‌های جهان، بی هیچ واسطه و کمکی، از دریچهٔ چشمان ما همچون پنجره‌ای گشوده، به درون ذهن سرازیر می‌شوند. با این حال، پژوهشگران نشان داده‌اند که دیدن، فرایندی فعال است که با خلاقیت، بخش اعظمی از مشهوداتِ ما را «می‌سازد» و اطلاعاتِ ناچیز و دوبعدیِ نشسته بر شبکیه را به بازنمایی سه‌بعدی کاملی تبدیل می‌کند که بسیاری از حفره‌های آن پر شده است.

«نقطه کور» اصطلاحی که غالبا برای اشاره به تنگناهای دایره توجه ما در زمینه‌های گوناگون وام گرفته می‌شود به معنای دقیق کلمه در پشت کره چشم، درست در سر عصب بینایی جای دارد؛ نقطه‌ای که در آن خبری از گیرنده‌های نوری نیست. بدین‌سان، قاعدتا باید حفره‌ای بزرگ و خالی در میانه میدان دید هر چشم دهان باز کرده باشد، اما به یمنِ یک شاهکار بدیهه‌سازی ناخودآگاه، این خلا همواره پر می‌شود.

نگاهی به پیرامون بیندازید؛ تصوری که در ذهن دارید، پانورامایی یکدست و هموار است، حال آنکه دنیای بصری شما در واقعیت، دنیایی است پر از حفره و متشکل از عکس‌های فوری، کوتاه و گسسته. نگاه آدمی پیش از آنکه به صحنهٔ بعد بجهد، تنها کسری از ثانیه (یک‌چهارم ثانیه) ثابت می‌ماند. این جهش‌ها بسیار سریع‌اند و معمولا حدود 20 میلی‌ثانیه یا اندکی بیشتر طول می‌کشند تا نوبت به مکث بعدی برسد. علت اینکه ما در حس‌کردنِ این حرکات سریع چشم ناتوانیم، این است که در طول وقوعِ آن‌ها عملا نابیناییم. مغز ما به طور خودکار آنچه را که نمی‌بینیم، با چیزی پر می‌کند که پژوهشگران با تعبیری ظریف آن را «افسانه‌پردازی در میانِ جهش‌ها» می‌نامند، تا تجربه یک پویش مداوم و باثبات را برایمان رقم بزند.