کتاب آشنایی با تاریخ ادبیات داستانی ایران؛ قصه‌های عهد قجر

کتاب آشنایی با تاریخ ادبیات داستانی ایران؛ قصه‌های عهد قجر نوشته‌ی سید علی کاشفی خوانساری، سراغ دوره‌ای می‌رود که قصه‌نویسی ایرانی آرام‌آرام از قالب‌های کهن فاصله گرفت و به داستان کوتاه و رمان امروزی نزدیک شد. نویسنده این مسیر تاریخی را برای نوجوانان روایت می‌کند؛ ساده و خوش‌خوان، اما دقیق‌تر از یک مرور مختصر بر نام کتاب‌ها و نویسندگان.

درباره‌ی کتاب آشنایی با تاریخ ادبیات داستانی ایران؛ قصه‌های عهد قجر

داستان‌نویسی مدرن در ایران از کجا آغاز شد؟ اولین داستان کوتاه ایرانی را چه کسی نوشت و نخستین رمان‌های فارسی چه شباهتی به آثار امروزی داشتند؟ کتاب آشنایی با تاریخ ادبیات داستانی ایران؛ قصه‌های عهد قجر اثر سید علی کاشفی خوانساری (Seyed Ali Kashefi Khansari) با چنین پرسش‌هایی آغاز می‌شود و پاسخ آن‌ها را در تحولات فرهنگی و اجتماعی دوره‌ی قاجار جست‌وجو می‌کند.

کتاب ابتدا تصویری از ایران آن روزگار به دست می‌دهد؛ دوره‌ای که گسترش مطبوعات، سفر ایرانیان به اروپا، ترجمه‌ی آثار فرنگی و شکل‌گیری اندیشه‌های تجددخواهانه، نگاه نویسندگان را به قصه تغییر داد. قصه دیگر فقط حکایتی برای سرگرمی یا انتقال پندهای اخلاقی نبود و کم‌کم به ابزاری برای بیان مسائل سیاسی، اجتماعی و آموزشی تبدیل شد.

قصه‌نویسی ایرانی چگونه از حکایت به رمان رسید؟

کتاب آشنایی با تاریخ ادبیات داستانی ایران؛ قصه‌های عهد قجر از پنج فصل با عنوان‌های «چیزی شبیه داستان»، «چیزی شبیه رمان»، «رمان‌های تولید ملی»، «داستان در بلوا و انقلاب» و «و حالا داستان‌نویسی حرفه‌ای» تشکیل شده است. این فصل‌ها نخستین داستان‌های چاپ‌شده در مطبوعات، رمان‌گونه‌های دوره‌ی ناصرالدین‌شاه، رمان‌های تاریخی و اجتماعی عصر مشروطه و سرانجام شکل‌گیری داستان‌نویسی حرفه‌ای در ایران را بررسی می‌کنند.

در طول این مسیر با نویسندگانی مانند نقیب‌الممالک، اعتمادالسلطنه، عبدالرحیم طالبوف، زین‌العابدین مراغه‌ای، محمدباقر خسروی، یحیی دولت‌آبادی، محمدعلی جمالزاده و ملک‌الشعرای بهار آشنا می‌شویم. ارائه‌ی بخش‌هایی از آثار این نویسندگان باعث شده کتاب فقط درباره‌ی تاریخ ادبیات حرف نزند، بلکه تغییر زبان، مضمون و شیوه‌ی روایت را در نمونه‌های واقعی نشان دهد.

یکی از نقاط قوت کتاب قصه‌های عهد قجر انتشارات کتاب چ ترکیب تاریخ و مثال‌های عینی است. سید علی کاشفی خوانساری اصطلاحات پیچیده‌ی ادبی را به نوجوان تحمیل نمی‌کند و اتفاق‌های تاریخی را نیز جدا از ادبیات نمی‌بیند. به این ترتیب، مشروطه، مطبوعات و آشنایی با فرهنگ غرب به بخش‌هایی از مسیر پرپیچ‌وخم تولد رمان فارسی تبدیل می‌شوند.

بخش پایانی کتاب با عنوان «سخنی با کتاب‌داران، منتقدان و دبیران ادبیات» به ضرورت معرفی درست ادبیات معاصر به نوجوانان می‌پردازد. خرید کتاب آشنایی با تاریخ ادبیات داستانی ایران؛ قصه‌های عهد قجر برای نوجوانی مناسب است که می‌خواهد بداند ادبیات داستانی امروز ایران از چه تجربه‌های خام و گاه عجیب‌وغریبی عبور کرده است.

کتاب قصه‌های عهد قجر برای شما مناسب است اگر

• به تاریخ ادبیات داستانی ایران علاقه دارید.
• می‌خواهید با نخستین رمان‌ها و داستان‌های کوتاه فارسی آشنا شوید.
• نوجوانی کنجکاو درباره‌ی فرهنگ و ادبیات دوره‌ی قاجار هستید.
• به دنبال منبعی مناسب برای آموزش تاریخ ادبیات به نوجوانان می‌گردید.

در بخشی از کتاب آشنایی با تاریخ ادبیات داستانی ایران؛ قصه‌های عهد قجر می‌خوانیم

ربابه کمال کراهت و نهایت نفرت از قبول این مسئله داشته در مقام دلتنگی تشکی از وضع گرفتاری و سوء‌ابتلا خودشان نموده به رضا گفت خدا خودش گواه است که من به دیدار ملک‌الموت شایق‌ترم از مزاوجت این مرد ستم‌کار. رضا گفت همانا به جهت قباحت منظر و وقاحت هیکل که دارد او را نخواهی و میل به همسری وی نداری.

ربابه گفت ای برادر نه چنین است که تو می‌گویی بلکه از آن است که این مرد بدعملی است. از آن بابت کراهت دارم. مگر نمی‌بینی عوض این‌که عبادت خدای یگانه نماید ستایش حیوانی را می‌کند و خدای تعالی دوست می‌دارد و کسی‌ را که دشمن خود را عفو نموده در حق‌شان احسان نماید. اما این مرد دشمنان خود را گرفته سرهایشان را بُریده و گوشت‌شان را می‌خورد. در این ‌صورت چگونه خود را به زناشویی چنین شخص نابکار راضی نمایم.

رضا گفت شاید اگر ما به این‌ها بگوییم که بوزینه حیوانی است بس فاسق و خبیث و مخلوقی است پست‌تر از هر جنس، باشد بدانند که این حیوان لایق ستایش و سزاوار پرستش نیست و ترک او را کرده به خیال شناختن خالق و توحید افتند. ربابه گفت در کتاب ما چنان نوشته‌اند که اگر کسی از روی صدق و خلوص حاجت مشروعی از خدا بخواهد هر آینه حاجت وی برآورده خواهد شد. پس بهتر اینست که دوگانه به درگاه یگانه گذارده و تضرع کرده مسئلت کنیم این بوزینه را هلاک فرماید تا این‌ها بفهمند که جانداری مرگ‌پذیر پرستش را نشاید و در این‌صورت ما را نیز از ایشان آسیبی نیاید.

رضا رأی ربابه را تصویب نموده هر دو به اقدام آن شتافتند. پس وضو گرفته نماز حاجت خواندند. مراسم خضوع و خشوع بجای آوردند و روی نیاز بر زمین گذاشته و دست دعا به سوی آسمان برداشتند که ای قادر متعال تو خودت از فضل و من خویش این بوزینه را بکُش تا این‌که این قوم غافل و بدبخت بفهمند که سجده بر تو خدای بی‌همتا سزاوار است نه این‌چنین حیوان پست و بی‌شرم و شوم. هنوز دست نیازشان را از درگاه بی‌نیاز فرود نیاورده و حالت خضوع را به هم نزده بودند که همهمه جزع‌و‌فزع احساس کرده ملتفت شدند که بوزینه‌ی بزرگ می‌خواست از شاخه درختی به درخت دیگر بجهد درافتاده پایش شکسته و خیلی بدحال است و هر لحظه از لحظه پیش بدحال‌تر است.