کتاب مرد بالشی

کتاب مرد بالشی، شاهکار درخشان مارتین مک‌دونا، نمایشنامه‌ای تکان‌دهنده درباره‌ی پیوند پیچیده‌ی قصه‌ها با واقعیت است. این اثر با پیوند زدن طنزی سیاه به وحشتی عمیق، داستانی از نویسنده‌ای را روایت می‌کند که قصه‌هایش به شکلی هولناک در دنیای واقعی تکرار می‌شوند. مک‌دونا در این جهان خفقان‌آور، مخاطب را به سفری نفسگیر می‌برد تا ضمن نقد نظام‌های استبدادی، ماهیت هنر و مسئولیت هنرمند در برابر خشونت را به چالش بکشد.

درباره‌ی کتاب مرد بالشی

«تنها وظیفه‌ی یک قصه‌گو، قصه گفتن است.» این جمله، لرزان‌ترین ستون نمایشنامه‌ی مرد بالشی (The Pillowman) است. مارتین مک‌دونا (Martin McDonagh)، نویسنده‌ی ایرلندی، ما را به سفری می‌برد که در آن، تیغ تیز هنر، معصومیت کودکی را در برخورد با پلیدیِ بزرگسالی از هم می‌درد.

«کاتوریان»، نویسنده‌ای که داستان‌هایش بوی خون و مرگِ کودکان می‌دهد، در اتاقی تاریک میان دو کارآگاه گیر افتاده است. فاجعه از جایی آغاز می‌شود که قتل‌های واقعی شهر، دقیقا کپی داستان‌های او هستند. آیا کاتوریان یک قاتل است یا صرفا یک آینه‌ی سیاه که حقیقت تلخ جهان را بازتاب می‌دهد؟ کتاب مرد بالشی نمایشنامه‌ای در قالب یک کمدی سیاه است که در آن، خنده و وحشت، دست‌در‌دست هم راه می‌روند. مارتین مک‌دونا با مهارت تمام، ما را با پرسشی هستی‌شناختی روبه‌رو می‌کند؛ اینکه اگر هنر، زندگی را تغییر دهد، آیا هنرمند مسئول فجایع پیرامونش است؟

چرا مرد بالشی تکان‌دهنده است؟

کتاب مرد بالشی مارتین مک‌دونا به دلیل ساختار مهندسی‌شده و چندلایه، اثری بی‌بدیل در تئاتر معاصر به شمار می‌آید. قصه‌های کوتاهی که کاتوریان در میانه‌ی نمایش روایت می‌کند، داستان‌هایی جانبی‌اند که درواقع قلب تپنده‌ی این درام محسوب می‌شوند که گذشته‌ی تلخ شخصیت‌ها را برملا کرده و گره‌های پنهان داستان را می‌گشایند.

در کنار این ساختار پازل‌گونه، مارتین مک‌دونا با ترسیم پلیس‌هایی همچون «توپولسکی» و «اریل»، کلیشه‌ی پلیس خوب و پلیس بد را درهم می‌شکند و آن‌ها را به کاراکترهایی خاکستری و به‌غایت پیچیده تبدیل می‌کند که کنش‌هایشان خواننده را غافلگیر می‌سازد. تمامی این عناصر در بستری از یک فضای خفقان‌آور استبدادی به هم می‌پیوندند؛ زمانی که نویسنده با جسارت تمام نشان می‌دهد در جوامع تحت فشار، «کلمات» ابزار بیانِ حقیقت، و خطرناک‌ترین سلاح برای این کار هستند.

سفری به اعماق تاریکی و نور

نمایشنامه‌ی مرد بالشی ترجمه‌ی زهرا جواهری یک نمایشنامه‌ی جنایی معمایی تمام‌عیار و مدافع سرسخت جهان قصه‌ها است. کاتوریان می‌خواهد قصه‌هایش زنده بمانند، حتی اگر خودش بمیرد. این اثر، ستایش‌نامه‌ای است برای قدرتِ پیامبرانه‌ی داستان‌سرایی؛ حتی زمانی که تمامی این داستان‌ها، در واقع هولناک‌ترین حقایق زندگی‌مان باشند.

اگر به دنبال اثری هستید که با پایان‌بندی شوکه‌کننده‌اش، دیدگاه شما را نسبت به اخلاق در هنر تغییر دهد و ساعت‌ها پس از اتمام مطالعه، ذهنتان را درگیر نگه دارد، خرید کتاب مرد بالشی انتشارات افراز یک انتخاب بی‌نظیر خواهد بود. این نمایشنامه، سمفونی سیاه و درخشانی است که به ما یادآوری می‌کند گاهی برای نجات یک روح، باید حقایق تلخ را تا انتها روایت کرد.

همچنین گفتنی‌ست نمایش مرد بالشی نخستین‌بار در ایران به کارگردانی محمد یعقوبی و آیدا کیخایی از 3 خردادماه 1392 در سالن شماره‌ی یک ایران‌شهر به‌روی صحنه رفت. بازیگران تئاتر مرد بالشی محمد یعقوبی، احمد مهران‌فر در نقش کاتوریان، پیام دهکردی در نقش توپولسکی‌، نوید محمدزاده در نقش اریل و علی سرابی در نقش مایکل بودند.

جوایز و افتخارات کتاب مرد بالشی

• برنده‌ی جایزه‌ی لارنس الیویه (Laurence Olivier Award) برای بهترین نمایشنامه‌ی جدید در سال 2004
• برنده‌ی جایزه‌ی حلقه‌ی منتقدین درام نیویورک (New York Drama Critics’ Circle Award) برای بهترین نمایشنامه‌ی خارجی در سال 2005
• برنده‌ی جایزه‌ی تونی (Tony Awards) ‌در دو رشته در سال 2005
• نامزد دریافت جایزه‌ی ایونینگ استاندارد (Evening Standard Award) برای بهترین نمایشنامه‌ی جدید در سال 2004

نکوداشت‌های کتاب مرد بالشی

• اثری کاملاً تکان‌دهنده و حقیقتاً رعب‌آور… مارتین مک دونا استادی با نبوغی خطرناک در فرم تئاتری است؛ صاحب استعدادی که بسیار عمیق‌تر از درک عموم مردم است. (شیکاگو تریبون)
• کتاب مرد بالشی بی‌گذشت‌ترین و شجاعانه‌ترین نمایشنامه‌ی مک‌دونا است. (ورایتی Variety)
• داستانی پیچیده درباره‌ی زندگی و هنر، حقیقت و توهم، سیاست، جامعه، بی‌رحمی و خلاقیت. (فایننشال تایمز)

کتاب مرد بالشی برای شما مناسب است اگر

• به نمایشنامه‌های روان‌شناختی موضوعاتی مانند اخلاق، حقیقت و مسئولیت هنرمند علاقه‌مند هستید.
• از نمایشنامه‌های معمایی، جنایی و کمدی سیاه با فضایی پرتعلیق و غیرقابل‌پیش‌بینی لذت می‌برید.
• به آثار مارتین مک‌دونا و تئاتر معاصر جهان علاقه دارید و می‌خواهید یکی از مهم‌ترین نمایشنامه‌های بلک کمدی او را بخوانید.
• به دنبال کتابی تأمل‌برانگیز درباره‌ی قدرت داستان‌گویی و هنر، خشونت و انسانیت هستید.
• دانشجوی هنر هستید و ادبیات نمایشی ایرلند برای شما جذابیت دارد.

در بخشی از کتاب مرد بالشی می‌خوانیم

توپولسکی شروع به خواندن داستان می‌کند.
توپولسکی: مردی که تو یه قفس آهنی رها شده تا از گرسنگی بمیره از خواب بیدار می‌شه. اون می‌دونه به‌خاطر جرمی که مرتکب شده گناهکاره و واسه همین الان تو قفسه ولی هر کاری می‌کنه نمی‌تونه جرمی رو که مرتکب شده به‌یاد بیاره. قفس اون تو تقاطع یه جاده‌س و کمی اون‌طرف‌تر دوتا قفس دیگه دیده می‌شه؛ بیرون یکی از قفسا تابلویی نصب شده که روی اون نوشته متجاوز، و بیرون قفس دیگه تابلویی با عنوان قاتل. تو قفس فرد متجاوز، اسکلتی خاکی و داخل قفس قاتل، پیرمردی مردنی به‌چشم می‌خورن. مرد قصه‌ی ما قادر به خوندن تابلویی که بیرون قفس خودش زده‌ن نیست، واسه همین از پیرمرد می‌خواد نوشته‌ی روی تابلوش رو بخونه تا بفهمه جرمش چیه. پیرمرد یه نگاه به تابلو می‌ندازه، یه نگاه به مرد قصه‌ی ما، بعد با تنفر به صورت مرد تف می‌ندازه. [مکث] چندتا راهبه‌ به اون‌جا سر می‌زنن، اونا واسه متجاوز دعا می‌خونن. آهان. به پیرمرد قاتل مقداری آب و غذا می‌دن. آهان. به‌محض خوندن جرم نوشته‌شده رو تابلوی مرد قصه‌ی ما، انگاری وامی‌رن و با گریه اون‌جا رو ترک می‌کنن. [مکث] یه راهزن به اون‌جا می‌آد، آهان. اون بی‌علاقه یه نگاهی به جنازه‌ی مرد متجاوز می‌ندازه. بعد مرد قاتل رو می‌بینه، قفل قفسش رو می‌شکنه و آزادش می‌کنه که بره. بعد می‌آد طرف قفس مرد قصه‌ی ما، جرم نوشته‌شده روی تابلو رو می‌خونه. راهزن کمی لبخند می‌زنه. مرد قصه‌ی ما هم از لبخند اون کمی لبخند می‌زنه. راهزن اسلحه‌ش رو بلند می‌کنه و به‌طرف قلب مرد قصه‌ی ما شلیک می‌کنه. همون‌طور که مرد قصه‌ی ما داره می‌میره فریاد می‌زنه، فقط به من بگو چی‌کار کرده بودم؟! مرد راهزن بدون این‌که بهش بگه جرمش چیه ازش دور می‌شه. آخرین کلماتی که مرد قصه‌ی ما می‌گه اینه که آیا من می‌رم جهنم؟ و آخرین صدایی که می‌شنوه خنده‌ی آروم مرد راهزنه.
کاتوریان: به این می‌گن یه داستان خوب. خودش یه‌جور سبکه. به نظرت چه سبکیه؟ یادم نمی‌آد. البته من زیاد تو کار سبک و این چیزا نیستم، ولی این داستان هیچ مشکلی نداره. داره؟